Μια ιστορική επιστημονική αποστολή φέρνει στο φως τα καλά κρυμμένα μυστικά ενός από τους πιο εμβληματικούς ορεινούς όγκους του κόσμου.
Για πρώτη φορά, Γερμανοί και Τούρκοι ερευνητές κατάφεραν να προσεγγίσουν και να μελετήσουν τον μυστηριώδη παγετώνα του όρους Αραράτ, αψηφώντας τις ακραίες συνθήκες των μεγάλων υψομέτρων.
Η μελέτη αυτή δεν είναι απλώς ένα ορειβατικό επίτευγμα, αλλά ένα κρίσιμο βήμα για την κατανόηση της κλιματικής αλλαγής, καθώς ο πάγος που λιώνει κλείνει μέσα του πολύτιμες πληροφορίες για το περιβαλλοντικό παρελθόν του πλανήτη μας.
Μια γερμανοτουρκική ερευνητική ομάδα μελετά έναν παγετώνα που συρρικνώνεται, ο οποίος αποτελεί «αρχείο» των κλιματικών και περιβαλλοντικών αλλαγών του παρελθόντος.
Σε υψόμετρο άνω των 5.000 μέτρων πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας, μέσα σε δριμύ ψύχος, ισχυρούς ανέμους και με τα επίπεδα οξυγόνου σχεδόν στο μισό από ό,τι στην κοιλάδα, η γερμανοτουρκική ερευνητική ομάδα πραγματοποίησε τον Ιούλιο την πρώτη επιστημονική έρευνα στον παγετώνα του όρους Αραράτ, στην ανατολική Τουρκία.
Για δύο εβδομάδες, οι ερευνητές εξέτασαν ένα πεδίο πάγου που παρέμενε σε μεγάλο βαθμό άγνωστο στην επιστήμη. Ήθελαν να διαπιστώσουν εάν ο πάγος που καλύπτει το ψηλότερο βουνό της Τουρκίας κλείνει μέσα του ένα μοναδικό αρχείο των κλιματικών συνθηκών και της ανθρώπινης δραστηριότητας του παρελθόντος.
Το αρχείο αυτό όμως, εξαφανίζεται με γοργούς ρυθμούς. Η υπερθέρμανση του πλανήτη επιταχύνει τη συρρίκνωση του παγετώνα του Αραράτ, και κάθε καλοκαίρι ενδέχεται να σβήνει στοιχεία που ελάχιστες άλλες πηγές μπορούν να διασώσουν.
Το εγχείρημα ένωσε αρχαιολόγους και παγετωνολόγους, με σκοπό να ερευνήσουν αυτό το απειλούμενο αρχείο προτού χαθεί ακόμη μεγαλύτερο μέρος του.
Η έρευνα εντοπίζει το ακριβές σημείο έναρξης των γεωτρήσεων
Οι ερευνητές χαρτογράφησαν τον παγετώνα συνδυάζοντας επίγειες μετρήσεις με ραντάρ διείσδυσης εδάφους (radio echo sounding) και τεχνικές ενεργού σεισμικής διασκόπησης.
Μαζί, αυτές οι μέθοδοι αποκαλύπτουν το πάχος του παγετώνα, καθώς και το ανάγλυφο του εδάφους κάτω από αυτόν.
«Παρά τον άνεμο και το ψύχος, συλλέξαμε όλα τα δεδομένα που χρειαζόμαστε», δηλώνει ο Δρ. Κουν Χόφστεντε από το Ινστιτούτο Άλφρεντ Βέγκενερ, ο οποίος ήταν υπεύθυνος για τις επιτόπιες μετρήσεις. «Τώρα μπορούμε να προσδιορίσουμε πού πρέπει να κάνουμε γεώτρηση για να εξαγάγουμε τον μακρύτερο συνεχόμενο πυρήνα πάγου».
Οι ερευνητές σχεδιάζουν να εξαγάγουν πυρήνες πάγου κατά την επόμενη αποστολή τους. Αν το εγχείρημα στεφθεί με επιτυχία, θα πρόκειται για τον πρώτο πυρήνα πάγου που θα έχει ανακτηθεί ποτέ από το όρος Αραράτ.
Τα μυστικά της περιοχής «παγωμένα» στο χρόνο
«Αυτό αποτελεί μια εντελώς νέα πηγή δεδομένων για την αρχαιολογία», δηλώνει ο καθηγητής Δρ. Άχιμ Λίχτενμπεργκερ, επικεφαλής του ερευνητικού προγράμματος από το Πανεπιστήμιο του Μύνστερ.
«Μέχρι τώρα, έπρεπε να βασιζόμαστε σε ό,τι βρίσκεται θαμμένο στο έδαφος. Ο πάγος, αντίθετα, θα μπορούσε να έχει διατηρήσει ένα συνεχές χρονικό της ανθρώπινης δραστηριότητας, στρώμα προς στρώμα, ανά τους αιώνες».
Τα στρώματα αυτά, ενδέχεται επίσης να κρύβουν σημαντικά στοιχεία για τους παγετωνολόγους, συμπεριλαμβανομένων καταγραφών για τη σύσταση της ατμόσφαιρας σε παλαιότερες εποχές, τη μεταφερόμενη σκόνη, καθώς και περασμένες ηφαιστειακές εκρήξεις.
«Αυτά τα στοιχεία θα μπορούσαν να δείξουν πώς εξελίχθηκαν σε αυτή την περιοχή παγκοσμίως γνωστές κλιματικές περίοδοι, όπως το Ρωμαϊκό Κλιματικό Βέλτιστο (Roman Climate Optimum) και η Μικρή Εποχή των Παγετώνων της Ύστερης Αρχαιότητας (LALIA)».
Η γεωγραφική θέση του όρους Αραράτ καθιστά τον παγετώνα του ιδιαίτερα σημαντικό. Το βουνό ορθώνεται στο σημείο όπου διασταυρώθηκαν μερικοί από τους πρώτους και πιο ισχυρούς πολιτισμούς του κόσμου.
Αντίστοιχες έρευνες στην περιοχή της Μεσογείου έχουν επικεντρωθεί σε μεγάλο βαθμό στους παγετώνες των Άλπεων, ενώ η Μέση Ανατολή παραμένει ως επί το πλείστον ανεξερεύνητη.
«Πρόκειται για την περιοχή όπου ξεκίνησε η γεωργία και όπου αναδύθηκαν τα πρώτα κέντρα εξόρυξης και μεταλλουργίας», εξηγεί ο Καθηγητής Δρ. Ίνσαλ Γιαλτσίν από το Πανεπιστήμιο της Σπάρτης της Πισιδίας (Ισπάρτα) στην Τουρκία.
«Αν είμαστε τυχεροί, θα βρούμε στον πάγο όχι μόνο κλιματικά δεδομένα, αλλά και μικροσκοπικά σωματίδια μετάλλου από αρχαίες καμίνους τήξης ή υπολείμματα από τις πρώτες γεωργικές πρακτικές καύσης δασών.
Το όρος Αραράτ θα λειτουργούσε τότε ως ένα αρχείο για ολόκληρη την περιοχή της Ανατολίας, της Μεσοποταμίας και του Καυκάσου».
Το γερμανοτουρκικό πρόγραμμα χρηματοδοτείται από το Ίδρυμα Gerda Henkel.
