Μια νέα παραλλαγή του κορονοϊού, με την ονομασία PJ.2.1, εξαπλώνεται σε χώρες της Αμερικής, της Ευρώπης και της Ασίας, προκαλώντας το ενδιαφέρον των επιστημόνων λόγω των πολλών μεταλλάξεων που φέρει και της αυξημένης ικανότητάς της να συνδέεται με τα ανθρώπινα κύτταρα. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) έχει εντάξει την παραλλαγή στην κατηγορία εκείνων που βρίσκονται υπό παρακολούθηση, επισημαίνοντας, ωστόσο, ότι ο πρόσθετος κίνδυνος για τη δημόσια υγεία αξιολογείται προς το παρόν ως χαμηλός.
Σύμφωνα με την έκθεση αξιολόγησης κινδύνου που δημοσίευσε ο ΠΟΥ την Πέμπτη (19/11), η PJ.2.1 έχει εντοπιστεί σε 18 χώρες, με 722 γενετικές αλληλουχίες της να έχουν καταχωριστεί στη διεθνή βάση δεδομένων GISAID έως τις 8 Νοεμβρίου.
Η μεγαλύτερη αύξηση καταγράφεται στη Βόρεια Αμερική, κυρίως στον Καναδά και στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ η παρουσία της παραλλαγής ενισχύεται και στην Ευρώπη.
Από το 1% στο 11,6% μέσα σε λίγες εβδομάδες
Τα στοιχεία του ΠΟΥ δείχνουν ότι η PJ.2.1 αυξάνει το μερίδιό της μεταξύ των δειγμάτων κορονοϊού που υποβάλλονται σε γενετική ανάλυση.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, το ποσοστό της αυξήθηκε από 1% την 33η εβδομάδα του 2026 σε 11,6% την 41η εβδομάδα.
Στον Καναδά, η παραλλαγή αντιπροσώπευε το 25,7% των διαθέσιμων γενετικών αλληλουχιών την 41η εβδομάδα, ενώ στις Ηνωμένες Πολιτείες το αντίστοιχο ποσοστό έφτασε το 13,8%.
Αύξηση καταγράφεται και στην Ευρώπη, όπου το μερίδιο της PJ.2.1 ανήλθε στο 6,1% των διαθέσιμων αλληλουχιών.
Στη Γαλλία, το ποσοστό έφτασε το 13,5%, ενώ στην Ισπανία διαμορφώθηκε στο 3,7%.
Ο ΠΟΥ διευκρινίζει ότι τα ποσοστά αφορούν τα δείγματα που έχουν αναλυθεί γενετικά και δεν αποτυπώνουν απαραίτητα την πραγματική συχνότητα της παραλλαγής στον γενικό πληθυσμό. Οι διαφορές στον αριθμό των εξεταζόμενων δειγμάτων και οι καθυστερήσεις στην καταχώριση των δεδομένων περιορίζουν την ακρίβεια των εκτιμήσεων.
Οι 24 αλλαγές στην πρωτεΐνη-ακίδα
Η PJ.2.1 ανήκει στην ευρύτερη οικογένεια της Όμικρον και αποτελεί απόγονο της παραλλαγής JN.1.
Το παλαιότερο διαθέσιμο δείγμα της χρονολογείται στις 25 Μαΐου 2026.
Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, η παραλλαγή προέκυψε μέσα από μια διαδικασία συσσώρευσης πολλών γενετικών αλλαγών και εμφανίζει 24 διαφορές αμινοξέων στην πρωτεΐνη-ακίδα, σε σύγκριση με την προγονική της γενετική γραμμή MC.10.1.7.
Η πρωτεΐνη-ακίδα είναι το τμήμα του ιού που του επιτρέπει να προσκολλάται στα ανθρώπινα κύτταρα και να εισέρχεται σε αυτά.
Εργαστηριακές μελέτες δείχνουν ότι η PJ.2.1 συνδέεται ισχυρότερα με τον ανθρώπινο υποδοχέα ACE2 σε σύγκριση με άλλες παραλλαγές, όπως οι XFG και NB.1.8.1.
Η συγκεκριμένη ιδιότητα ενδέχεται να συμβάλλει στην αυξανόμενη παρουσία της, χωρίς ωστόσο να αποδεικνύει από μόνη της ότι μεταδίδεται ευκολότερα μεταξύ ανθρώπων.
Τι δείχνουν τα στοιχεία για τα εμβόλια
Παρά τον μεγάλο αριθμό μεταλλάξεων, τα πρώτα εργαστηριακά δεδομένα είναι ενθαρρυντικά όσον αφορά την ανοσολογική προστασία.
Ο ΠΟΥ αναφέρει ότι η PJ.2.1 δεν φαίνεται να παρουσιάζει σημαντικά μεγαλύτερη ικανότητα διαφυγής από τα αντισώματα σε σχέση με τις σύγχρονες παραλλαγές που εξετάστηκαν.
Εργαστηριακές δοκιμές έδειξαν ότι αντισώματα από άτομα που είχαν λάβει επικαιροποιημένα εμβόλια προσαρμοσμένα στις παραλλαγές LP.8.1 και XFG μπορούσαν να εξουδετερώσουν την PJ.2.1.
Σε μία από τις μελέτες, που πραγματοποιήθηκε σε 22 συμμετέχοντες, τα επίπεδα εξουδετερωτικών αντισωμάτων έναντι της νέας παραλλαγής αυξήθηκαν κατά 2,8 φορές μετά τον εμβολιασμό με επικαιροποιημένο εμβόλιο mRNA.
Ωστόσο, οι επιστήμονες τονίζουν ότι τα συγκεκριμένα αποτελέσματα προέρχονται από εργαστηριακές δοκιμές και δεν επιτρέπουν ακόμη τον ακριβή υπολογισμό της αποτελεσματικότητας των εμβολίων έναντι της PJ.2.1 στην καθημερινή ζωή.
Προκαλεί σοβαρότερη νόσηση;
Ένα από τα βασικά ερωτήματα είναι εάν η νέα παραλλαγή μπορεί να προκαλέσει σοβαρότερη νόσηση.
Μέχρι στιγμής, σύμφωνα με τον ΠΟΥ, δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η PJ.2.1 προκαλεί βαρύτερη ασθένεια σε σύγκριση με άλλες παραλλαγές του κορονοϊού.
Ωστόσο, δεν υπάρχουν ακόμη επαρκείς συγκριτικές κλινικές μελέτες για να εξαχθούν οριστικά συμπεράσματα.
Ο οργανισμός επισημαίνει επίσης ότι δεν έχουν εντοπιστεί μέχρι στιγμής ενδείξεις πως η PJ.2.1 μειώνει την αποτελεσματικότητα των διαθέσιμων αντιιικών φαρμάκων ή επηρεάζει την αξιοπιστία των διαγνωστικών εξετάσεων.
Παράλληλα, ζητά τη διεξαγωγή πρόσθετων μελετών για τη συχνότητα νοσηλείας, την ανάγκη εισαγωγής σε μονάδες εντατικής θεραπείας και τη θνητότητα μεταξύ των ασθενών που μολύνονται από τη συγκεκριμένη παραλλαγή.
Χαμηλός ο παγκόσμιος κίνδυνος σύμφωνα με τον ΠΟΥ
Στην έκθεση της 19ης Νοεμβρίου, ο ΠΟΥ κατατάσσει τον πρόσθετο κίνδυνο που συνδέεται με την PJ.2.1 ως χαμηλό σε παγκόσμιο επίπεδο, διευκρινίζοντας ότι η αξιολόγηση συνοδεύεται από χαμηλό βαθμό βεβαιότητας λόγω των περιορισμένων διαθέσιμων στοιχείων.
Η παραλλαγή έχει ήδη συμπεριληφθεί στις γενετικές γραμμές που θα εξεταστούν κατά τις συζητήσεις για τη μελλοντική σύνθεση των εμβολίων κατά της COVID-19, οι οποίες έχουν προγραμματιστεί για τις αρχές Δεκεμβρίου.
Η ένταξή της στη διαδικασία αυτή δεν σημαίνει ότι έχει διαπιστωθεί αυξημένη επικινδυνότητα ή ότι έχει αποφασιστεί αλλαγή στη σύνθεση των εμβολίων.
Οι επιστήμονες συνεχίζουν να παρακολουθούν την εξάπλωση της PJ.2.1, καθώς η εμφάνιση νέων παραλλαγών υπενθυμίζει ότι ο SARS-CoV-2 εξακολουθεί να εξελίσσεται, ακόμη και αρκετά χρόνια μετά την έναρξη της πανδημίας.