Ένα εντυπωσιακό μυστικό κρυβόταν για χιλιάδες χρόνια κάτω από το άγριο, βραχώδες τοπίο της Γιούτα, αλλάζοντας όσα γνωρίζαμε για τα αποθέματα νερού του πλανήτη.
Μια βραχώδης πλαγιά στη Γιούτα κρύβει έναν παγετώνα που αποτελείται κατά 83% από πάγο, αποκαλύπτοντας ένα τεράστιο και παραγνωρισμένο απόθεμα παγωμένου νερού.
Κάτω από τις βραχώδεις πλαγιές του όρους Τιμπανόγκος κρύβεται πολύ περισσότερος πάγος από όσα θα μπορούσε να υποψιαστεί κανείς περπατώντας στην επιφάνειά του.
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μετρήσεις βαρύτητας για να χαρτογραφήσουν τον θαμμένο παγετώνα σε τρισδιάστατη (3D) μορφή και διαπίστωσαν ότι αποτελείται κατά περίπου 83% από πάγο, διαθέτοντας αρκετό παγωμένο νερό για να γεμίσει 600 πισίνες ολυμπιακών διαστάσεων.
Τα ευρήματά τους υποδηλώνουν ότι οι λιθοπαγετώνες σχηματίζονται καθώς τα συντρίμμια που πέφτουν θάβουν το μόνιμο χιόνι, διατηρώντας το για χιλιάδες χρόνια.
Παρόμοιοι σχηματισμοί σε όλο τον κόσμο ενδέχεται να αποθηκεύουν συλλογικά δεκάδες γιγατόνους κρυμμένου νερού. Οι λιθοπαγετώνες φαίνονται πολύ διαφορετικοί από τους συμβατικούς παγετώνες.
Αντί για εκτεθειμένο πάγο, μοιάζουν με απέραντες εκτάσεις από χαλαρά πετρώματα, ενώ ενδέχεται να κρύβουν μεγάλες ποσότητες πάγου κάτω από την επιφάνεια.
Οι σχηματισμοί αυτοί είναι πολύ συνηθισμένοι στις οροσειρές Γουάσατς και Γουίντα της Γιούτα, ενώ εντοπίζονται επίσης στο Οροπέδιο του Κολοράντο, στα Όρη Λα Σαλ κοντά στο Μόαμπ.
Γεωλόγοι από το Πανεπιστήμιο της Γιούτα εξέτασαν τώρα λεπτομερώς το εσωτερικό ενός από τα μεγαλύτερα παραδείγματα της πολιτείας, του Λιθοπαγετώνα Τιμπανόγκος, κάτω από την επιβλητική κορυφή του όρους Τιμπανόγκος κοντά στο Σολτ Λέικ Σίτι και το Πρόβο. Δύο νέες μελέτες εξετάζουν τον τρόπο σχηματισμού του παγετώνα και αποκαλύπτουν την ποσότητα του πάγου που είναι θαμμένος στο εσωτερικό του.
Ανιχνεύοντας εξαιρετικά μικρές διαφορές στη βαρυτική έλξη μεταξύ πετρώματος και πάγου, οι ερευνητές ανέπτυξαν μια νέα μέθοδο για τη δημιουργία μιας τρισδιάστατης (3D) απεικόνισης του κρυμμένου πάγου μέσα σε έναν μεγάλο λιθοπαγετώνα.
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι ο Λιθοπαγετώνας Τιμπανόγκος περιέχει περίπου 1,5 εκατομμύριο κυβικά μέτρα παγωμένου νερού, ποσότητα αρκετή για να γεμίσει περίπου 600 ολυμπιακές πισίνες.
Ο Μπρόνσον Σβιγιάνοβιτς, πρώην μεταπτυχιακός φοιτητής στο Τμήμα Γεωλογίας & Γεωφυσικής, σημείωσε ότι ο όγκος αυτός είναι επίσης περίπου ίσος με τον όγκο της μεγαλύτερης πυραμίδας της Γκίζας στην Αίγυπτο.
«Ο Λιθοπαγετώνας Τιμπανόγκος είναι εντυπωσιακά πλούσιος σε πάγο. Αποτελείται κατά 83% από πάγο και κατά 17% από χαλαρά πετρώματα», δήλωσε ο Σβιγιάνοβιτς, κύριος συγγραφέας της μίας εκ των δύο μελετών, τις οποίες επέβλεπαν ο καθηγητής γεωφυσικής Μάικλ Θορν και ο καθηγητής παγετωνολογίας Λέιφ Άντερσον.
Η απόκρυφη πλευρά του όρους Τιμπανόγκος: Ένας παγωμένος γίγαντας κάτω από τις πλαγιές
«Υπάρχει πολύς πάγος κρυμμένος στα βουνά της Γιούτα», δήλωσε ο Άντερσον. «Όταν βρισκόμαστε ψηλά στα βουνά και περπατάμε πάνω σε χαλαρά πετρώματα ή μπάζα, δεν συνειδητοποιούμε ότι θα μπορούσαν να υπάρχουν 36 μέτρα πάγου θαμμένα κάτω από τα πόδια μας».
Κατά τη διάρκεια του φθινοπώρου του 2024, ο Σβιγιάνοβιτς ηγήθηκε μιας σειράς αποστολών πεδίου στον Λιθοπαγετώνα Τιμπανόγκος, μεταφέροντας ευαίσθητο εξοπλισμό στον θαμμένο πάγο πάνω από τη λίμνη Έμεραλντ (Emerald Lake).
Ανάμεσα στα όργανα βρισκόταν ένα βαρυόμετρο τελευταίας τεχνολογίας. Σε έξι αποστολές, συνέλεξε μετρήσεις βαρύτητας σε 232 τοποθεσίες διατεταγμένες σε πλέγμα κατά μήκος του παγετώνα, με κάθε σημείο να απέχει 25 μέτρα από το άλλο.
Το βαρυόμετρο μπορεί να ανιχνεύσει διαφορές στην πυκνότητα, επιτρέποντας στους ερευνητές να διακρίνουν το πυκνότερο περιβάλλον πέτρωμα από τον πολύ ελαφρύτερο θαμμένο πάγο. Αυτές οι μετρήσεις μπορούν στη συνέχεια να χρησιμοποιηθούν για την εκτίμηση του σχήματος και του πάχους του κρυμμένου παγετώνα.
«Υπάρχει μεγάλη αντίθεση στη μαζική πυκνότητα μεταξύ του πετρώματος που συνθέτει το όρος Τιμπανόγκος και του πάγου πολύ χαμηλότερης πυκνότητας που βρίσκεται στον παρακείμενο λιθοπαγετώνα», δήλωσε ο Θορν.
«Όταν μετράμε την επιτάχυνση της βαρύτητας πάνω από τον λιθοπαγετώνα, παρατηρούμε μεγαλύτερη μείωση σε αυτήν την επιτάχυνση καθώς πραγματοποιούμε μετρήσεις σε περιοχές με παχύτερο στρώμα πάγου».
Τρισδιάστατη ακτινογραφία στα έγκατα του βουνού με «όπλο» τη βαρύτητα
Η συλλογή των δεδομένων βαρύτητας ήταν μόνο το πρώτο βήμα. Οι ερευνητές έπρεπε επίσης να συνυπολογίσουν τις ανεπαίσθητες μεταβολές που προκαλούνται από τις θέσεις του ήλιου και της σελήνης, καθώς και τις διαφορές στο ανάγλυφο, το γεωγραφικό πλάτος και το υψόμετρο.
Μετά την πραγματοποίηση αυτών των διορθώσεων, η ομάδα ανέπτυξε μια νέα μέθοδο για την τρισδιάστατη αναπαράσταση του εσωτερικού πάγου του παγετώνα με τη χρήση Μπεϋζιανής (Bayesian) στατιστικής. «Περάσαμε μήνες υπολογιστικού χρόνου για να κάνουμε την απεικόνιση με τις νέες μας τεχνικές», δήλωσε ο Θορν.
Οι δορυφορικές εικόνες μπορούν να δείξουν το επιφανειακό αποτύπωμα ενός λιθοπαγετώνα, αλλά παρέχουν πολύ λιγότερες πληροφορίες σχετικά με το βάθος, την εσωτερική του δομή και τη συνολική ποσότητα του θαμμένου πάγου.
Η μέτρηση αυτών των χαρακτηριστικών απαιτεί όργανα ικανά να αποκαλύψουν τι κρύβεται κάτω από τα μπάζα και τα βράχια, παρόμοια με τον τρόπο που ένας αξονικός τομογράφος (CT scanner) μπορεί να αποκαλύψει οστά και ιστούς μέσα στο ανθρώπινο σώμα.
Η γέννηση ενός παγωμένου γίγαντα: Πώς τα βράχια φυλακίζουν τον πάγο για χιλιάδες χρόνια
Οι λιθοπαγετώνες αναπτύσσονται συνήθως κάτω από απόκρημνες ορεινές κοιλάδες ή παγετωνικούς θύλακες (cirques), όπου συσσωρεύονται τακτικά κατολισθαίνοντα υλικά. Στην οροσειρά Γουάσατς, αυτά τα υλικά που πέφτουν φαίνεται να παίζουν βασικό ρόλο στην προστασία του χιονιού από το λιώσιμο.
«Στο Γουάσατς, τα ίδια τα βουνά διαβρώνονται και θάβουν το χιόνι, και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο υπάρχουν οι λιθοπαγετώνες», σημείωσε ο Άντερσον.
Οι ερευνητές ανέπτυξαν ένα νέο μαθηματικό μοντέλο που περιγράφει πώς αναπτύσσονται αυτοί οι παγετώνες. Τα αποτελέσματά τους υποδηλώνουν ότι οι καταπτώσεις βράχων καλύπτουν κατ’ επανάληψη το μόνιμο χιόνι στα ανώτερα τμήματα των λιθοπαγετώνων, προσθέτοντας μάζα και βοηθώντας στη διατήρηση του χιονιού κάτω από στρώματα συντριμμιών.
Η δεύτερη μελέτη δείχνει επίσης ότι οι λιθοπαγετώνες της Γιούτα δεν αποτελούν κατάλοιπα της Εποχής των Παγετώνων (η οποία έφτασε στο αποκορύφωμά της πριν από 21.000 έως 18.000 χρόνια).
Αντίθετα, είναι δεξαμενές παγωμένου νερού που σχηματίστηκαν κατά τη διάρκεια των χιλιάδων ετών αφότου εξαφανίστηκαν οι μεγάλοι παγετώνες της Εποχής των Παγετώνων.
Δεκάδες γιγατόνοι παγωμένου νερού: Ο «αόρατος» θησαυρός των παγκόσμιων οροσειρών
Ο Λιθοπαγετώνας Τιμπανόγκος είναι ένας από τους 836 λιθοπαγετώνες που έχουν εντοπιστεί σε ολόκληρη τη Γιούτα μέσω δορυφορικών εικόνων. Χρησιμοποιώντας τις λεπτομερείς μετρήσεις από το Τιμπανόγκος, οι ερευνητές καθόρισαν μια σχέση ανάμεσα στην επιφανειακή έκταση ενός λιθοπαγετώνα και στον όγκο του πάγου που είναι αποθηκευμένος κάτω από αυτήν.
Στη συνέχεια, εφάρμοσαν αυτή τη σχέση σε ευρύτερη κλίμακα. Οι υπολογισμοί τους υποδηλώνουν ότι οι περίπου 50.000 γνωστοί λιθοπαγετώνες σε όλο τον κόσμο θα μπορούσαν συλλογικά να περιέχουν περίπου 48 γιγατόνους νερού.
Ένας γιγατόνος ισούται με 1 δισεκατομμύριο μετρικούς τόνους, όγκος που αντιστοιχεί σε ένα κυβικό χιλιόμετρο νερού και είναι αρκετός για να γεμίσει 400.000 ολυμπιακές πισίνες.
Μόνο εντός της Γιούτα, οι λιθοπαγετώνες ενδέχεται να περιέχουν περίπου 1 γιγατόνο νερού, ποσότητα που ισοδυναμεί με περίπου 1 δισεκατομμύριο κυβικά μέτρα (ή 1 τρισεκατομμύριο λίτρα), σύμφωνα με τους ερευνητές.
Στο μικροσκόπιο των επιστημόνων ο κρυμμένος παγετώνας της Γιούτα: Τι αποκαλύπτουν δύο νέες μελέτες
Η έρευνα με τίτλο «The internal ice content of Timpanogos Rock Glacier, Utah, USA from 3-D Bayesian inversion of gravity data» (Το εσωτερικό περιεχόμενο πάγου του Λιθοπαγετώνα Τιμπανόγκος, Γιούτα, ΗΠΑ από τρισδιάστατη Μπεϋζιανή αντιστροφή δεδομένων βαρύτητας) δημοσιεύθηκε στις 26 Αυγούστου στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Geophysical Research.
Η προηγούμενη επιστημονική δημοσίευση, με τίτλο «Mass Addition to Timpanogos Rock Glacier: Debris‐ Covered Snow and the Importance of Interannual Variability in Headwall Erosion and Climate» (Προσθήκη μάζας στον Λιθοπαγετώνα Τιμπανόγκος: Καλυμμένο με συντρίμμια χιόνι και η σημασία της διαετήσιας μεταβλητότητας στην διάβρωση των ορεινών τοιχωμάτων και το κλίμα), δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Geophysical Research Letters στις 2 Απριλίου 2026.
Πρώτος συγγραφέας ήταν ο Isaiah Davies, προπτυχιακός φοιτητής στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ και επισκέπτης θερινός ερευνητής στο Πανεπιστήμιο της Γιούτα το 2023.
