Με ιδιαίτερη ανησυχία παρακολουθεί η Αθήνα τις εξελίξεις στη Λιβύη, καθώς πληθαίνουν οι ενδείξεις ότι η μεταναστευτική πίεση προς την Κρήτη ενδέχεται να αποκτά χαρακτηριστικά πολιτικής εργαλειοποίησης από την αφρικανική χώρα, στον απόηχο της κύρωσης του τουρκολιβυκού μνημονίου. Η απότομη αύξηση των αφίξεων, σε συνδυασμό με την ουσιαστική απουσία συνεργασίας από τη λιβυκή ακτοφυλακή, έχει προκαλέσει συναγερμό στην ελληνική κυβέρνηση, η οποία επιχειρεί να διαπιστώσει εάν πρόκειται για μια συγκυριακή εξέλιξη ή για συνειδητή αλλαγή στάσης της λιβυκής πλευράς.
Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΛΥΚΟΥΡΕΝΤΖΟΥ – Πηγή: Realnews
Εκείνο που προβληματίζει περισσότερο την Αθήνα είναι ο τεράστιος αριθμός μεταναστών που βρίσκονται στη Λιβύη και θα μπορούσαν, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, να κατευθυνθούν προς την Ελλάδα. Σύμφωνα με εκτιμήσεις που μεταφέρονται από τη λιβυκή πλευρά, περίπου ένα εκατομμύριο άνθρωποι βρίσκονται στη χώρα αναζητώντας τη δυνατότητα να περάσουν στην Ευρώπη. Εκτιμήσεις διεθνών οργανισμών περιορίζουν τον αριθμό στους 600.000, χωρίς πάντως να πρόκειται για επιβεβαιωμένη καταμέτρηση ανθρώπων που βρίσκονται στις ακτές και προτίθενται να αναχωρήσουν άμεσα για την Ελλάδα. Ακόμη όμως και η χαμηλότερη εκτίμηση αποτυπώνει το μέγεθος του δυνητικού προβλήματος, σε μια περιοχή όπου η διαχείριση των αναχωρήσεων εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τη στάση των τοπικών Αρχών.
Η προειδοποίηση
Ενδεικτική του προβληματισμού που επικρατεί στο υπουργείο Εξωτερικών είναι η τοποθέτηση του Γιώργου Γεραπετρίτη κατά την πρόσφατη κλειστή συνεδρίαση της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων και Εθνικής Αμυνας της Βουλής. Σύμφωνα με πληροφορίες, ο υπουργός Εξωτερικών επεσήμανε στους βουλευτές ότι η Ελλάδα οφείλει να είναι ιδιαίτερα προσεκτική απέναντι στο ενδεχόμενο επιβολής οικονομικών κυρώσεων στη Λιβύη, καθώς μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να προκαλέσει αντίδραση μέσω της αύξησης των μεταναστευτικών ροών, ιδίως υπηκόων του Σουδάν.
Η επισήμανση του επικεφαλής της ελληνικής διπλωματίας αποτυπώνει ένα σύνθετο δίλημμα για την Αθήνα. Αφενός η κυβέρνηση δεν επιθυμεί να αφήσει αναπάντητες κινήσεις της λιβυκής πλευράς που αμφισβητούν ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα, αφετέρου γνωρίζει ότι μια κλιμάκωση της αντιπαράθεσης θα μπορούσε να έχει άμεσες συνέπειες στο μεταναστευτικό. Με άλλα λόγια, η Λιβύη έχει τη δυνατότητα να ασκήσει πρόσθετη πίεση στην Ελλάδα μέσω της ανοχής ή της μη αποτροπής των αναχωρήσεων από τις ακτές της.
Η ανησυχία αυτή ενισχύθηκε από τις δημόσιες τοποθετήσεις του υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνου Πλεύρη, ο οποίος μιλώντας στη Βουλή αναφέρθηκε ευθέως σε ενδείξεις μη συνεργασίας και εργαλειοποίησης από τη λιβυκή πλευρά μετά το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Σημειώνεται πάντως ότι ο Θ. Πλεύρης ήταν αρκετά προσεκτικός βάζοντας στην εξίσωση όχι μόνο την απροθυμία αλλά και τον πιθανό παράγοντα της έλλειψης μέσων και πόρων από τη λιβυκή ακτοφυλακή. Πρόκειται για μια εκτίμηση που ενισχύει τον προβληματισμό σχετικά με το κατά πόσο η μεταναστευτική πίεση μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως διαπραγματευτικό εργαλείο απέναντι στην Ελλάδα.
Οι αριθμοί
Τα στοιχεία που έχει στη διάθεσή του το υπουργείο Μετανάστευσης αποτυπώνουν μια αξιοσημείωτη μεταβολή από τον Αύγουστο και μετά, οπότε και στη Λιβύη άρχισε να συζητείται έντονα η κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου, η οποία ήλθε στις 21 Οκτωβρίου. Μέχρι τα τέλη Ιουλίου οι αφίξεις από τη Λιβύη προς την Κρήτη κινούνταν οριακά χαμηλότερα από τα αντίστοιχα επίπεδα του 2025. Μάλιστα, μετά τις επαφές με την πλευρά Χαφτάρ είχε καταγραφεί σημαντική αποκλιμάκωση, με 1.400 αφίξεις τον Ιούλιο του 2026 έναντι 3.600 τον ίδιο μήνα του προηγούμενου έτους.
Η εικόνα όμως αντιστράφηκε πλήρως το επόμενο τρίμηνο. Από τον Αύγουστο έως και τον Οκτώβριο καταγράφηκαν περίπου 11.000 αφίξεις, έναντι μόλις 5.000 την αντίστοιχη περίοδο του 2025. Πρόκειται για αύξηση 120%, η οποία αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία υπό το πρίσμα της πρόσφατης επιδείνωσης της συνεργασίας με τη Λιβύη. Κυβερνητικές πηγές το αποδίδουν στο γεγονός ότι το αντίστοιχο περυσινό διάστημα είχε εφαρμοστεί η αναστολή υποβολής αιτήσεων ασύλου, την οποία θεωρούν αποτελεσματικό αποτρεπτικό μέτρο.
Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η εικόνα των πρώτων ημερών του Νοεμβρίου. Μόνο το πρώτο τριήμερο του μήνα καταγράφηκαν περίπου 1.700 αφίξεις, γεγονός που ενισχύει τους φόβους ότι η πίεση θα συνεχιστεί. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της ελληνικής πλευράς, μετά το τουρκολιβυκό μνημόνιο παρατηρείται ουσιαστική απουσία αποτροπών από τη λιβυκή ακτοφυλακή.
Δύο δομές
Μπροστά σε αυτό το ενδεχόμενο, το υπουργείο Μετανάστευσης έχει καταρτίσει επιχειρησιακό σχέδιο αυξημένης ετοιμότητας. Ο σχεδιασμός προβλέπει ρητά ότι οι δομές στην Κρήτη θα είναι δύο, μία στα Χανιά και μία στο Ηράκλειο. Οποιαδήποτε πρόσθετη ανάπτυξη χώρων ή υποδομών, η οποία δεν αποκλείεται, θα έχει αποκλειστικά προσωρινό χαρακτήρα και θα αποσκοπεί στην αντιμετώπιση έκτακτων συνθηκών, εφόσον προκύψουν, χωρίς να συνιστά δημιουργία νέων μόνιμων δομών.
Στο πλαίσιο αυτό ολοκληρώνονται εργασίες στον χώρο Σκουλούδη στο Ηράκλειο, ενώ ο χώρος του «Παλαιού Ψυγείου» διατηρείται ως εφεδρική λύση. Στην Αγυιά Χανίων έχει αυξηθεί η δυνατότητα φιλοξενίας, ενώ προβλέπονται προσωρινές εγκαταστάσεις στην Ιεράπετρα αποκλειστικά για την κάλυψη ενδεχόμενων έκτακτων αναγκών.
Παράλληλα, διατηρείται ενεργή η σύμβαση για πλοίο που θα μπορεί να πραγματοποιεί άμεσες μεταφορές προς την ενδοχώρα. Εχει επίσης προβλεφθεί η αποθήκευση σκηνών δυναμικότητας 3.000 ατόμων, ενώ εξετάζεται η δυνατότητα ανάπτυξης επιπλέον 2.000 θέσεων προσωρινής φιλοξενίας στην ενδοχώρα.
Σύμφωνα με πληροφορίες, έχει ζητηθεί και η συνδρομή του Στρατού για την προετοιμασία κατάλληλου χώρου έκτακτης ανάγκης, ο οποίος θα μπορεί να αξιοποιηθεί μόνο σε περίπτωση αιφνίδιας και μεγάλης αύξησης των μεταναστευτικών ροών. Η συγκεκριμένη πρόβλεψη έχει καθαρά προληπτικό χαρακτήρα και δεν αφορά τη δημιουργία μόνιμης δομής.
Στο τραπέζι παραμένουν επίσης η αναστολή υποβολής αιτήσεων ασύλου, υπό τις προϋποθέσεις του ισχύοντος νομικού πλαισίου, και η ενίσχυση της επιτήρησης των θαλάσσιων συνόρων.
