Η ελληνική εξωτερική πολιτική διέρχεται μια περίοδο ουσιαστικού επανακαθορισμού, ενισχύοντας το γεωπολιτικό της αποτύπωμα στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου. Η συστηματική προσέγγιση της Ελλάδας με τον Λίβανο αποτελεί κομβικό πυλώνα αυτής της στρατηγικής, συνδυάζοντας τη διπλωματία κορυφής, την παροχή στοχευμένης στρατιωτικής συνδρομής και τη διαχρονική δέσμευση για την προστασία των χριστιανικών πληθυσμών της Μέσης Ανατολής.
του Χρήστου Μαζανίτη
Ο Λίβανος αποτελεί παραδοσιακά έναν κρίσιμο αρμό στη δομή ασφαλείας της Μέσης Ανατολής. Η γεωγραφική του θέση, σε συνδυασμό με τις σύνθετες εσωτερικές πολιτικές και κοινωνικές ισορροπίες, τον καθιστά καθοριστικό παράγοντα για τη σταθερότητα της Ανατολικής Μεσογείου. Σε μια περίοδο κατά την οποία η ευρύτερη περιοχή δοκιμάζεται από γεωπολιτικές αναταράξεις, ένοπλες συγκρούσεις και μεταναστευτικές πιέσεις, η Αθήνα επέλεξε να μην παραμείνει απλός παρατηρητής των εξελίξεων. Αντίθετα, η ελληνική διπλωματία ανέπτυξε μια ολιστική στρατηγική, η οποία στοχεύει στην ενίσχυση των κρατικών θεσμών του Λιβάνου και στην εμπέδωση της ειρήνης.
Η αναβάθμιση των σχέσεων μεταξύ Αθήνας και Βηρυτού δεν είναι συγκυριακή, αλλά εδράζεται σε στέρεες ιστορικές, πολιτισμικές και διπλωματικές βάσεις. Η Ελλάδα, ως κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ, λειτουργεί ως φυσική γέφυρα ανάμεσα στην Ευρώπη και τον αραβικό κόσμο. Υπό αυτή την ιδιότητα, η ελληνική εξωτερική πολιτική αναλαμβάνει πρωτοβουλίες που ενισχύουν την αποτρεπτική ικανότητα και τη θεσμική συνοχή του Λιβάνου, αναδεικνύοντας την Ελλάδα σε αξιόπιστο και σταθερό εταίρο στην περιοχή.
Διπλωματία κορυφής
Η έμπρακτη επιβεβαίωση της αναβαθμισμένης ελληνικής παρουσίας στον Λίβανο αποτυπώνεται στο υψηλό επίπεδο των διμερών επαφών. Η επίσκεψη του Έλληνα πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη, στη Βηρυτό, στις 16 Δεκεμβρίου 2024, σηματοδότησε μια νέα εποχή στις σχέσεις των δύο χωρών. Ήταν η πρώτη επίσκεψη Ευρωπαίου ηγέτη στην περιοχή μετά τις κρίσιμες εξελίξεις και τις συμφωνίες ανακωχής που ακολούθησαν τον πόλεμο μεταξύ του Ισραήλ και των τρομοκρατών της Χεζμπολάχ. Το γεγονός αυτό υπογράμμισε τον πρωταγωνιστικό ρόλο που διεκδικεί και κατέχει η Αθήνα στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής πολιτικής για τη Μέση Ανατολή. Κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του, ο Έλληνας πρωθυπουργός είχε ουσιαστικές συνομιλίες με τον πρωθυπουργό του Λιβάνου, Νατζίμπ Μικάτι, καθώς και με τον πρόεδρο της Βουλής, Ναμπί Μπέρι, εκφράζοντας τη στήριξη της Ελλάδας στην εδαφική ακεραιότητα και την κυριαρχία της χώρας.
Παράλληλα, ο κύκλος των διπλωματικών και αμυντικών επαφών διευρύνθηκε σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης. Ο υπουργός Εθνικής Άμυνας, Νίκος Δένδιας, πραγματοποίησε καίριες επισκέψεις στη Βηρυτό, όπου συναντήθηκε με τον Λιβανέζο ομόλογό του, Μισέλ Μενάσα, θέτοντας τις βάσεις για μια στενή και μακροπρόθεσμη στρατιωτική συνεργασία. Την ίδια στιγμή, οι συναντήσεις στην Αθήνα, όπως η υποδοχή του αναπληρωτή πρωθυπουργού του Λιβάνου, Ταρέκ Μίτρι, από τον υπουργό Εξωτερικών, Γιώργο Γεραπετρίτη, επιβεβαίωσαν ότι ο διαρκής πολιτικός διάλογος αποτελεί τον κεντρικό πυλώνα για τη διαμόρφωση μιας κοινής στρατηγικής σταθερότητας.
Αμυντική διπλωματία
Ένας από τους πιο ουσιαστικούς πυλώνες της ελληνικής στρατηγικής στον Λίβανο είναι η παροχή αμυντικής και ανθρωπιστικής συνδρομής. Όπως έχουμε γράψει λεπτομερώς στο enikos.gr, η Ελληνική Δημοκρατία προχώρησε στη δωρεάν παραχώρηση στρατιωτικού υλικού προς τις Ένοπλες Δυνάμεις του Λιβάνου, ενισχύοντας έμπρακτα την επιχειρησιακή τους ετοιμότητα και την ικανότητά τους να περιφρουρούν την εσωτερική ασφάλεια της χώρας.
Η ελληνική αμυντική συνδρομή υλοποιήθηκε μέσω στοχευμένων αποστολών που κάλυψαν άμεσες ανάγκες του λιβανικού στρατού. Ειδικότερα, με αρματαγωγό του Πολεμικού Ναυτικού μεταφέρθηκαν στο λιμάνι της Βηρυτού 13 τεθωρακισμένα οχήματα μεταφοράς προσωπικού τύπου Μ-113, καθώς και 10 οχήματα γενικής χρήσης STEYR 680M, χωρητικότητας δυόμισι τόνων. Η αποστολή αυτή συνοδεύτηκε από την παροχή εξειδικευμένων υλικών και ανταλλακτικών για την πλήρη τεχνική υποστήριξη και τη διατήρηση της λειτουργικότητας των οχημάτων στο πεδίο.
Επιπλέον, ο σχεδιασμός της ελληνικής αμυντικής διπλωματίας περιλαμβάνει μια δεύτερη, εξαιρετικά σημαντική φάση ενίσχυσης. Η δεύτερη φάση αφορά την παραχώρηση τεσσάρων ελικοπτέρων γενικής χρήσης UH-1H Huey από το απόθεμα της Αεροπορίας Στρατού, μαζί με το απαραίτητο αεροπορικό υλικό και τα ανταλλακτικά. Η κίνηση αυτή κατέστη δυνατή, καθώς οι Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις δρομολογούν την αντικατάσταση των συγκεκριμένων ελικοπτέρων με τα υπερσύγχρονα UH-60M Black Hawk.
Πέραν του αμιγώς αμυντικού υλικού, η Ελλάδα επέδειξε ταχεία ανταπόκριση και στον ανθρωπιστικό τομέα. Υπενθυμίζεται ότι πραγματοποιήθηκαν επιχειρήσεις μεταφοράς ανθρωπιστικής βοήθειας με αεροσκάφη C-130 της Πολεμικής Αεροπορίας από την 112 Πτέρυγα Μάχης στην Ελευσίνα. Στις αποστολές αυτές συμμετείχε εξειδικευμένο προσωπικό της Διοίκησης Ειδικού Πολέμου, ενώ ο συντονισμός πραγματοποιήθηκε σε πραγματικό χρόνο από το Εθνικό Κέντρο Επιχειρήσεων. Η διπλή αυτή συνδρομή, στρατιωτική και ανθρωπιστική, απέδειξε ότι η Ελλάδα αντιμετωπίζει τον Λίβανο ως έναν εταίρο που χρειάζεται ολιστική στήριξη.
Προστασία των χριστιανικών πληθυσμών
Πέρα από τις στρατιωτικές και διπλωματικές παραμέτρους, η ελληνική εξωτερική πολιτική στον Λίβανο εμπεριέχει μια βαθιά πολιτισμική και ανθρωπιστική διάσταση: την προστασία και τη διατήρηση της ιστορικής ταυτότητας των χριστιανικών κοινοτήτων στη Μέση Ανατολή. Οι χριστιανικοί πληθυσμοί της περιοχής αποτελούν έναν από τους παλαιότερους συνδετικούς κρίκους της Μέσης Ανατολής. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια βρέθηκαν αντιμέτωποι με σοβαρούς κινδύνους λόγω των περιφερειακών αναταράξεων. Στο πλαίσιο αυτό, η Χεζμπολάχ έχει θέσει στο στόχαστρό της 14 χριστιανικά χωριά που βρίσκονται κοντά στα σύνορα με το Ισραήλ, με γνωστότερα τα χωριά Ρμέις (Rmeich), Άιν Έμπελ (Ain Ebel) και Ντεμπέλ (Debel).
Η Αθήνα έχει αναλάβει διεθνώς πρωταγωνιστικό ρόλο στην προάσπιση των δικαιωμάτων αυτών των πληθυσμών, θεωρώντας ότι η παραμονή και η ευημερία τους στις πατρογονικές τους εστίες αποτελούν εγγύηση για τη διατήρηση του θρησκευτικού και πολιτισμικού πλουραλισμού στον Λίβανο. Ο ίδιος ο Έλληνας πρωθυπουργός, κατά την επίσκεψή του στη Βηρυτό, έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στη θρησκευτική διπλωματία, συναντώντας τον Πατριάρχη Αντιοχείας Ιωάννη Ι΄ και τον Μητροπολίτη Βηρυτού Ηλία.
Η υποστήριξη προς το Ελληνορθόδοξο Πατριαρχείο Αντιοχείας και τα άλλα χριστιανικά δόγματα του Λιβάνου δεν εκφράζεται μόνο μέσα από συμβολικές κινήσεις, αλλά και μέσα από την πολιτική πίεση που ασκεί η Ελλάδα στα ευρωπαϊκά και διεθνή φόρα. Η παρουσία μιας ισχυρής, ασφαλούς και δημοκρατικής χριστιανικής κοινότητας στον Λίβανο αποτελεί ανάχωμα στον εξτρεμισμό και τη μισαλλοδοξία. Η ελληνική βοήθεια, όπως η αποστολή των τεθωρακισμένων και των ελικοπτέρων, συνδέεται άμεσα με την ενίσχυση του κρατικού μηχανισμού του Λιβάνου, ο οποίος είναι ο μόνος αρμόδιος να παρέχει εγγυήσεις ασφαλείας σε όλες τις θρησκευτικές κοινότητες της χώρας, συμπεριλαμβανομένων των χριστιανών.
Ανάσχεση της τουρκικής επέκτασης
Η ενεργός εμπλοκή της Ελλάδας στις υποθέσεις του Λιβάνου δεν παράγει αποτελέσματα μόνο σε διμερές επίπεδο, αλλά αναμορφώνει ριζικά την ευρύτερη γεωπολιτική αρχιτεκτονική της Ανατολικής Μεσογείου. Κεντρική παράμετρος αυτής της πρωτοβουλίας είναι η ανάσχεση της τουρκικής αναθεωρητικής στρατηγικής. Η Άγκυρα, επιδιώκοντας να κατοχυρώσει ρόλο περιφερειακής ηγεμονίας και να προωθήσει το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», επιχειρεί επί σειρά ετών να διεισδύσει στον Λίβανο, εκμεταλλευόμενη τις θρησκευτικές και πολιτικές αδυναμίες της χώρας.
Με την άμεση, αξιόπιστη και θεσμική παρουσία της στη Βηρυτό, η Αθήνα προσφέρει στον Λίβανο μια ευρωπαϊκή εναλλακτική επιλογή. Αυτό περιορίζει δραστικά τα περιθώρια της Τουρκίας να μετατρέψει τη χώρα σε προκεχωρημένο φυλάκιο της δικής της επιρροής. Η ανάσχεση των τουρκικών επιδιώξεων στον Λίβανο στερεί από την Άγκυρα τη δυνατότητα να δημιουργήσει ένα συνεχές τόξο πίεσης, το οποίο θα αμφισβητούσε τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας και της Κύπρου.
Η εξέλιξη αυτή συνδέεται άμεσα με τη στρατηγική συμμαχία Ελλάδας και Ισραήλ. Η Ιερουσαλήμ αντιμετωπίζει την τουρκική παρουσία και επιρροή στα βόρεια σύνορα του Ισραήλ ως σοβαρή απειλή για την ασφάλειά του. Η ελληνική πρωτοβουλία για την ενίσχυση της σταθερότητας του Λιβάνου και την αποτροπή της τουρκικής διείσδυσης ευθυγραμμίζεται πλήρως με τα ζωτικά συμφέροντα ασφαλείας του Ισραήλ. Έτσι, ο τριμερής άξονας Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ αποκτά μεγαλύτερο στρατηγικό βάθος, καθώς η Αθήνα αποδεικνύει ότι μπορεί να λειτουργεί ως αποτελεσματικός σταθεροποιητικός παράγοντας στον αραβικό κόσμο. Η συνέργεια αυτή εμπεδώνει έναν ισχυρό πυλώνα στην αρχιτεκτονική ασφάλειας, ο οποίος καθιστά τον άξονα Ελλάδας-Ισραήλ το βασικότερο αντίβαρο απέναντι στην αποσταθεροποιητική συμπεριφορά της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Αξιόπιστος διεθνής δρων
Η συνολική στρατηγική της Ελλάδας στον Λίβανο υπογραμμίζει την ωρίμανση της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής. Με τη συνδυασμένη χρήση της διπλωματίας κορυφής, της αμυντικής συνδρομής και της προστασίας των ανθρωπίνων και θρησκευτικών δικαιωμάτων, η Αθήνα έχει καταφέρει να εδραιωθεί ως αναπόσπαστος παράγοντας ειρήνης στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η αποστολή στρατιωτικού υλικού δεν αποτελεί απλώς μια πράξη φιλίας, αλλά μια στρατηγική επένδυση στη σταθερότητα της περιοχής. Παράλληλα, η ενεργός μέριμνα για τη διαφύλαξη της χριστιανικής παρουσίας επιβεβαιώνει τον ιστορικό ρόλο της Ελλάδας ως θεματοφύλακα των πολιτισμικών αξιών στην Εγγύς Ανατολή. Η γεωστρατηγική αναβάθμιση της χώρας στον Λίβανο συνιστά χαρακτηριστικό παράδειγμα προληπτικής και πολυεπίπεδης εξωτερικής πολιτικής, η οποία προάγει το εθνικό συμφέρον και την περιφερειακή ασφάλεια.
