Οι δύο νέες Προεδρικές Αποφάσεις της Τουρκικής Δημοκρατίας, υπ’ αριθ. 11626 και 11627, που δημοσιεύθηκαν στις 16 Αυγούστου 2026 και αφορούν στον χαρακτηρισμό εθνικών θαλάσσιων περιοχών ως «Fethiye–Kaş Deniz Millî Parkı» και «Kuzey Ege Deniz Millî Parkı», δημιουργούν ένα ζήτημα που πρέπει να αντιμετωπισθεί με ψυχραιμία, αλλά και με απόλυτη νομική σαφήνεια.
Το κρίσιμο σημείο είναι ένα:
Η προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος είναι απολύτως θεμιτή. Δεν μπορεί όμως, μέσω μιας μονομερούς πράξης εσωτερικού δικαίου, να μετατραπεί σε εργαλείο δημιουργίας ή κατοχύρωσης θαλάσσιων ορίων έναντι άλλου κράτους.
Η Ελλάδα δεν αμφισβητεί το δικαίωμα περιβαλλοντικής προστασίας της Τουρκίας να λαμβάνει μέτρα για την προστασία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων στις περιοχές όπου ασκεί νόμιμη δικαιοδοσία.
Το ίδιο πράττει και η Ελλάδα, έχοντας δημιουργήσει ένα εκτεταμένο σύστημα προστατευόμενων θαλάσσιων περιοχών και εθνικών πάρκων.
Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι η περιβαλλοντική προστασία.
Το ζήτημα είναι τι ακριβώς σημαίνουν διεθνώς οι συντεταγμένες και τα όρια που περιλαμβάνονται στις τουρκικές αποφάσεις και ποια έννομη συνέπεια επιχειρείται να τους αποδοθεί.
Μια εσωτερική τουρκική απόφαση δεν χαράσσει σύνορα στη θάλασσα
Από άποψη Διεθνούς Δικαίου, μία πράξη εσωτερικού δικαίου ενός κράτους δεν μπορεί από μόνη της να δημιουργήσει έναντι τρίτου κράτους διεθνή τίτλο κυριαρχίας ή να καθορίσει μονομερώς τα όρια ΑΟΖ ή υφαλοκρηπίδας.
Ούτε μπορεί μία διοικητική πράξη να υποκαταστήσει διεθνή συμφωνία οριοθέτησης.
Επομένως, εάν οι συντεταγμένες των τουρκικών θαλάσσιων πάρκων επιχειρούν να αποτυπώσουν μία συγκεκριμένη τουρκική αντίληψη για το εξωτερικό όριο θαλάσσιων ζωνών, η Ελλάδα οφείλει να καταστήσει απολύτως σαφές ότι δεν αναγνωρίζει τέτοια οριοθετική συνέπεια.
Το ίδιο ισχύει εάν οποιαδήποτε από τις συντεταγμένες επιχειρεί να περιορίσει δικαιώματα που απορρέουν από το διεθνές δίκαιο υπέρ ελληνικών νησιών. Το Καστελλόριζο δεν μπορεί να αγνοηθεί από μία τουρκική διοικητική πράξη
Ιδιαίτερη σημασία έχει η περιοχή του Καστελλόριζου
Ιδιαίτερη σημασία έχει η περιοχή του Καστελλορίζου. Το Καστελλόριζο αποτελεί τμήμα της ελληνικής επικράτειας και τα ελληνικά νησιά, ως γενική αρχή του δικαίου της θάλασσας, παράγουν θαλάσσιες ζώνες σύμφωνα με τους κανόνες του διεθνούς δικαίου.
Το ακριβές αποτέλεσμα της οριοθέτησης μεταξύ κρατών με αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές αποτελεί διαφορετικό ζήτημα. Είναι ζήτημα οριοθέτησης και, όπου απαιτείται, συμφωνίας ή διεθνούς δικαιοδοτικής κρίσης.
Δεν μπορεί όμως να προκαταληφθεί μονομερώς με μία εσωτερική διοικητική πράξη.
Επομένως, οποιαδήποτε τουρκική συντεταγμένη ή γραμμή που θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως απόπειρα περιορισμού των δικαιωμάτων του Καστελλορίζου ή άλλου ελληνικού νησιού δεν μπορεί να παράγει από μόνη της έννομο αποτέλεσμα έναντι της Ελλάδας.
Το άρθρο 74 §3 και το άρθρο 83 §3 της UNCLOS έχουν ιδιαίτερη σημασία
Εδώ βρίσκεται και μία από τις σημαντικότερες παραμέτρους του ζητήματος. Στις περιπτώσεις όπου η οριοθέτηση ΑΟΖ ή υφαλοκρηπίδας μεταξύ κρατών δεν έχει συμφωνηθεί, τα άρθρα 74 §3 και 83 §3 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας προβλέπουν την υποχρέωση των κρατών να καταβάλλουν προσπάθειες για την επίτευξη προσωρινών πρακτικών ρυθμίσεων και να μην θέτουν σε κίνδυνο ή να παρεμποδίζουν την επίτευξη τελικής συμφωνίας.
Η αρχή αυτή έχει αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία στη νομολογία και στη διεθνή πρακτική.
Κατά συνέπεια, ένα περιβαλλοντικό καθεστώς δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μέσο τετελεσμένου ή προδικασμού μιας μελλοντικής οριοθέτησης. Άλλο περιβάλλον και άλλο κυριαρχικά δικαιώματα
Είναι αναγκαίο να διαχωρίζονται τρία διαφορετικά ζητήματα:
- Πρώτον, η προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος.
- Δεύτερον, η άσκηση κυριαρχίας ή κυριαρχικών δικαιωμάτων.
- Τρίτον, η οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών μεταξύ κρατών.
Το γεγονός ότι μία θαλάσσια περιοχή χαρακτηρίζεται «Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο» δεν σημαίνει αυτομάτως ότι το κράτος που προβαίνει στον χαρακτηρισμό αποκτά κυριαρχία ή απεριόριστη δικαιοδοσία επί κάθε δραστηριότητας που πραγματοποιείται στην περιοχή αυτή.
Η ονομασία ενός πάρκου δεν αλλάζει το Διεθνές Δίκαιο
Η ονομασία ενός πάρκου δεν αλλάζει το διεθνές δίκαιο. Και ένας εθνικός χάρτης δεν αποτελεί διεθνή συμφωνία. Οι συντεταγμένες είναι το σημείο που απαιτεί τη μεγαλύτερη προσοχή
Η ελληνική πλευρά θα πρέπει να εξετάσει με ιδιαίτερη προσοχή το σύνολο των γεωγραφικών συντεταγμένων που περιλαμβάνονται στις δύο αποφάσεις.
Δεν αρκεί να εξεταστεί ο τίτλος των αποφάσεων ή ο περιβαλλοντικός τους χαρακτήρας.
Πρέπει να εξεταστεί πού ακριβώς βρίσκονται τα όρια των δύο πάρκων, ποια σημεία συνδέουν οι συντεταγμένες και εάν οι γραμμές αυτές συμπίπτουν ή όχι με τουρκικές θέσεις για το εύρος των θαλάσσιων δικαιωμάτων της.
Η δημοσίευση μιας συντεταγμένης σε τουρκικό ΦΕΚ δεν μετατρέπει τη συντεταγμένη αυτή σε διεθνώς συμφωνημένο όριο.
Η Ελλάδα, συνεπώς, πρέπει να διατηρήσει ρητή επιφύλαξη ως προς οποιαδήποτε αντίθετη ερμηνεία.
Καμία σιωπηρή αναγνώριση
Στο σημείο αυτό απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή και σε επίπεδο ελληνικής αντίδρασης. Η Αθήνα δεν χρειάζεται να αμφισβητήσει την περιβαλλοντική διάσταση των τουρκικών αποφάσεων.
Χρειάζεται όμως να δηλώσει με σαφήνεια ότι οποιαδήποτε τουρκική πράξη δεν αναγνωρίζεται ως αποδοχή ελληνικής θέσης περί οριοθέτησης ή ως παραίτηση από οποιοδήποτε ελληνικό δικαίωμα.
Η Ελλάδα πρέπει να διατηρήσει ακέραια όλα τα δικαιώματά της που απορρέουν από το διεθνές δίκαιο, το δίκαιο της θάλασσας, τις διεθνείς συνθήκες και το καθεστώς των ελληνικών νησιών.
Το πραγματικό τεστ θα είναι η εφαρμογή
Οι δύο αποφάσεις θα πρέπει να αξιολογηθούν όχι μόνο ως κείμενα, αλλά και ως προς τα μέτρα που ενδεχομένως θα ακολουθήσουν.
Εάν το καθεστώς των θαλάσσιων πάρκων χρησιμοποιηθεί για να επιβληθούν περιορισμοί σε ελληνικά πλοία, στην ελληνική ναυσιπλοΐα, στην αλιεία, στην επιστημονική έρευνα ή σε άλλες δραστηριότητες πέραν της διεθνώς αναγνωρισμένης τουρκικής δικαιοδοσίας, τότε θα πρόκειται για διαφορετικό νομικό ζήτημα.
Κάθε τέτοιο εφαρμοστικό μέτρο θα πρέπει να εξετάζεται αυτοτελώς και υπό το πρίσμα του διεθνούς δικαίου. Η περιβαλλοντική συνεργασία μπορεί να είναι πεδίο συνεννόησης
Υπάρχει, πάντως, και μία άλλη πλευρά. Η προστασία της Μεσογείου και του Αιγαίου, η διατήρηση της βιοποικιλότητας, η αντιμετώπιση της ρύπανσης και η προστασία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων είναι ζητήματα στα οποία Ελλάδα και Τουρκία μπορούν και πρέπει να συνεργάζονται.
Αυτό όμως μπορεί να γίνει χωρίς καμία αναγνώριση αμφισβητούμενων θαλάσσιων αξιώσεων.
Η περιβαλλοντική συνεργασία δεν πρέπει να μετατραπεί σε έμμεση αναγνώριση θέσεων περί κυριαρχίας, κυριαρχικών δικαιωμάτων ή οριοθέτησης.
Η ελληνική θέση πρέπει να είναι καθαρή. Η ενδεδειγμένη ελληνική στάση, κατά την άποψή μου, πρέπει να στηρίζεται σε μία απλή αλλά απολύτως σαφή νομική διάκριση:
Ναι στην προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος.
Όχι στη χρησιμοποίηση της περιβαλλοντικής προστασίας ως μέσου μονομερούς οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών.
Η Ελλάδα δεν έχει κανένα λόγο να αντιταχθεί στην προστασία του περιβάλλοντος που ασκείται εντός της νόμιμης δικαιοδοσίας της Τουρκίας.
Έχει όμως κάθε λόγο να καταστήσει σαφές ότι δεν αναγνωρίζει οποιαδήποτε συνέπεια των τουρκικών αποφάσεων που θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως μονομερής οριοθέτηση ΑΟΖ ή υφαλοκρηπίδας, ως περιορισμός των δικαιωμάτων των ελληνικών νησιών ή ως δημιουργία τετελεσμένων στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Η προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος είναι διεθνής υποχρέωση και πεδίο συνεργασίας. Δεν είναι, όμως, τίτλος κυριαρχίας ούτε μηχανισμός μονομερούς οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών.
Και αυτή ακριβώς πρέπει να είναι η νομικά καθαρή ελληνική θέση απέναντι στις νέες τουρκικές αποφάσεις.
Γράφει ο Δρ. Δημήτρης Σταθακόπουλος, Διεθνολόγος – Οθωμανολόγος
