Κάθε χρόνο, με την έναρξη της χειμερινής περιόδου, η συζήτηση επικεντρώνεται στο ποιο σύστημα θέρμανσης συμφέρει περισσότερο: πετρέλαιο, φυσικό αέριο, αντλία θερμότητας, κλιματιστικά, ηλεκτρική θέρμανση ή κάποια άλλη λύση. Ειδικά τώρα στη δίνη του κυκλώνα το ζήτημα αποκτά καίρια σημασία.
Υπάρχει όμως ένας παράγοντας που συχνά υποτιμάται και επηρεάζει άμεσα τόσο την κατανάλωση όσο και την ποιότητα της θέρμανσης: H σωστή συντήρηση του συστήματος.
Ακόμη και το αποδοτικότερο σύστημα, αν είναι ελλιπώς συντηρημένο, μπορεί να καταναλώνει περισσότερο, να μην αποδίδει σωστά, να παρουσιάζει συχνότερες βλάβες και τελικά να έχει μικρότερη διάρκεια ζωής. Γι’ αυτό πριν ξεκινήσουμε να συγκρίνουμε τιμές πετρελαίου, φυσικού αερίου ή ηλεκτρικής ενέργειας, πρέπει να βεβαιωθούμε ότι το σύστημα που ήδη διαθέτουμε λειτουργεί όπως πρέπει.
Λέβητας πετρελαίου
Στα παλαιότερα κυρίως κτίρια ο λέβητας πετρελαίου παραμένει ένα από τα συνηθέστερα συστήματα θέρμανσης. Πριν από την έναρξη της χειμερινής λειτουργίας χρειάζεται έλεγχος και συντήρηση από αρμόδιο τεχνικό. Ο καθαρισμός του λέβητα και του καυστήρα, της καύσης, των καυσαερίων και των ρυθμίσεων του συστήματος είναι βασικές εργασίες. Ένας καυστήρας που δεν είναι σωστά ρυθμισμένος μπορεί να καταναλώνει περισσότερο καύσιμο χωρίς να αποδίδει αντίστοιχη θερμότητα.Εξίσου σημαντικός είναι ο έλεγχος της καπνοδόχου, των κυκλοφορητών, των αυτοματισμών και της γενικότερης κατάστασης του λεβητοστασίου.Σε μια πολυκατοικία, επομένως, η συζήτηση δεν πρέπει να αρχίζει μόνο από το «πόσο θα κοστίσει φέτος το πετρέλαιο», αλλά από το αν ολόκληρη η εγκατάσταση λειτουργεί αποδοτικά.
Φυσικό αέριο
Οι σύγχρονοι λέβητες φυσικού αερίου, ιδιαίτερα οι λέβητες συμπύκνωσης, μπορούν να επιτύχουν υψηλή ενεργειακή απόδοση. Αυτό όμως προϋποθέτει σωστή λειτουργία και συντήρηση. Χρειάζεται περιοδικός έλεγχος του καυστήρα, του εναλλάκτη, της καύσης, των καυσαερίων, των πιέσεων και των συστημάτων ασφαλείας, σύμφωνα με τις απαιτήσεις της εγκατάστασης και του κατασκευαστή. Σε λέβητες συμπύκνωσης πρέπει επίσης να ελέγχεται η σωστή απομάκρυνση των συμπυκνωμάτων. Ιδιαίτερη σημασία έχει και η σωστή ρύθμιση των θερμοκρασιών λειτουργίας. Ένας σύγχρονος λέβητας μπορεί να διαθέτει υψηλή τεχνολογία, αλλά εάν λειτουργεί μονίμως με λανθασμένες ρυθμίσεις, ένα μέρος του ενεργειακού πλεονεκτήματός του χάνεται.
Αντλία θερμότητας
Οι αντλίες θερμότητας έχουν μπει δυναμικά στις ενεργειακές αναβαθμίσεις κατοικιών.
Εδώ όμως υπάρχει μια κρίσιμη διαφορά.Δεν αρκεί να εξετάσουμε μόνο αν «δουλεύει η αντλία». Πρέπει να εξετάσουμε εάν ολόκληρο το σύστημα λειτουργεί στις κατάλληλες συνθήκες. Ελέγχουμε την εξωτερική μονάδα, τους εναλλάκτες, τα φίλτρα, τις πιέσεις, τους κυκλοφορητές, τα ηλεκτρικά μέρη και τις ρυθμίσεις λειτουργίας. Και κυρίως ελέγχουμε τη θερμοκρασία προσαγωγής. Η αντλία θερμότητας λειτουργεί γενικά αποδοτικότερα όταν δεν αναγκάζεται να παράγει νερό σε πολύ υψηλές θερμοκρασίες. Γι’ αυτό έχει μεγάλη σημασία με ποιο σύστημα συνεργάζεται: ενδοδαπέδια θέρμανση, fan coils ή κατάλληλα θερμαντικά σώματα.
Παράδειγμα
Ένας ιδιοκτήτης αντικαθιστά έναν παλαιό λέβητα πετρελαίου με αντλία θερμότητας, αλλά διατηρεί ένα δίκτυο και θερμαντικά σώματα που απαιτούν υψηλές θερμοκρασίες νερού. Η εγκατάσταση μπορεί να λειτουργεί, αλλά όχι απαραίτητα με την οικονομία που περίμενε. Άρα πριν κατηγορήσουμε την αντλία ή το κόστος του ηλεκτρικού ρεύματος πρέπει να ελέγξουμε μελέτη, διαστασιολόγηση και ρυθμίσεις ολόκληρης της εγκατάστασης και μόνωση, κουφώματα ακινήτου.
Κλιματιστικά: Τα φίλτρα είναι μόνο η αρχή
Πολλά νοικοκυριά χρησιμοποιούν πλέον κλιματιστικά ως βασικό ή συμπληρωματικό μέσο θέρμανσης. Η απλούστερη εργασία που μπορεί να κάνει τακτικά ο χρήστης είναι ο καθαρισμός των φίλτρων σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή. Τα βρώμικα φίλτρα δυσκολεύουν τη ροή του αέρα και επιβαρύνουν τη λειτουργία. Χρειάζεται όμως και περιοδικός τεχνικός έλεγχος της εσωτερικής και εξωτερικής μονάδας, των εναλλακτών, της αποχέτευσης συμπυκνωμάτων και γενικότερα της εγκατάστασης. Ένα κλιματιστικό που φαίνεται ότι «δουλεύει» δεν σημαίνει απαραίτητα ότι λειτουργεί με τη βέλτιστη απόδοση.
Θερμοπομποί, ηλεκτρικά σώματα, τζάκια και ξυλόσομπες
Η ανάγκη σωστής λειτουργίας και συντήρησης αφορά και τα υπόλοιπα μέσα θέρμανσης.
- Στους θερμοπομπούς και τα ηλεκτρικά σώματα ελέγχουμε την κατάσταση της συσκευής, τις ηλεκτρικές συνδέσεις και τον θερμοστάτη και φροντίζουμε να μην εμποδίζεται η κυκλοφορία του αέρα. Πρέπει παράλληλα να έχουμε υπόψη ότι πρόκειται κατά κανόνα για άμεση ηλεκτρική θέρμανση και συνεπώς η κατανάλωση εξαρτάται έντονα από τις ώρες λειτουργίας, τη θερμοκρασία που ζητάμε και τις θερμικές απώλειες του χώρου.
- Στα τζάκια και τις ξυλόσομπες απαιτείται τακτικός καθαρισμός της καπνοδόχου, έλεγχος ελκυσμού και στεγανότητας και χρήση κατάλληλου, στεγνού καυσίμου, τόσο για καλύτερη απόδοση όσο και κυρίως για λόγους ασφαλείας.
- Στα ενεργειακά τζάκια ελέγχουμε επιπλέον αεραγωγούς, ανεμιστήρες και, όπου υπάρχει σύνδεση με νερό, το υδραυλικό κύκλωμα.
Σε κάθε περίπτωση, ανεξάρτητα από την τεχνολογία, ισχύει ο ίδιος κανόνας: σωστή εγκατάσταση, τακτικός έλεγχος και ορθολογική χρήση είναι απαραίτητα για ασφαλή λειτουργία και περιορισμό της κατανάλωσης.
Τα θερμαντικά σώματα χρειάζονται και αυτά έλεγχο
Πολλές φορές το πρόβλημα δεν βρίσκεται στον λέβητα αλλά στη διανομή της θερμότητας. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ένα σώμα που είναι ζεστό σε ένα τμήμα του αλλά παραμένει κρύο σε άλλο. Μπορεί να απαιτείται εξαέρωση, έλεγχος της κυκλοφορίας ή εξισορρόπηση του δικτύου. Σε παλαιότερες εγκαταστάσεις μπορεί επίσης να υπάρχουν επικαθίσεις και προβλήματα στο δίκτυο που περιορίζουν την κυκλοφορία του νερού. Η σωστή υδραυλική εξισορρόπηση είναι ιδιαίτερα σημαντική. Δεν έχει νόημα ένα διαμέρισμα κοντά στο λεβητοστάσιο να υπερθερμαίνεται ενώ ένα άλλο δυσκολεύεται να φτάσει στην επιθυμητή θερμοκρασία. Το σύστημα πρέπει να μοιράζει σωστά την ενέργεια εκεί όπου χρειάζεται.
Θερμοστάτης και αυτοματισμοί: Μικρό κόστος, μεγάλη σημασία
Η συντήρηση δεν είναι μόνο καθαρισμός και επισκευή. Είναι και σωστή ρύθμιση.
Ο θερμοστάτης πρέπει να βρίσκεται σε κατάλληλη θέση και να λειτουργεί σωστά. Οι θερμοστατικές κεφαλές, όπου υπάρχουν, πρέπει να ελέγχονται και οι ζώνες θέρμανσης να είναι σωστά ρυθμισμένες.
Σε μεγαλύτερες εγκαταστάσεις, οι αυτοματισμοί και η αντιστάθμιση μπορούν να περιορίσουν την άσκοπη λειτουργία του συστήματος όταν οι εξωτερικές συνθήκες δεν απαιτούν υψηλή θερμική ισχύ.
Το ζητούμενο δεν είναι να έχουμε το σύστημα συνεχώς στο μέγιστο. Είναι να παράγουμε όση θερμότητα πραγματικά χρειάζεται το κτίριο, όταν τη χρειάζεται.
Ένα απλό παράδειγμα κόστους
Ας υποθέσουμε ότι μια κατοικία δαπανά 1.500 ευρώ τον χρόνο για θέρμανση.
Εάν λόγω κακής λειτουργίας, λανθασμένων ρυθμίσεων ή ελλιπούς συντήρησης καταναλώνει, ενδεικτικά, 10% περισσότερο από όσο θα χρειαζόταν, αυτό αντιστοιχεί σε:1.500 × 10% = 150 ευρώ ετησίως.Σε πέντε χρόνια:150 × 5 = 750 ευρώ.
Το ποσοστό είναι ενδεικτικό και δεν αποτελεί γενικό κανόνα. Η πραγματική εξοικονόμηση εξαρτάται από το είδος, την ηλικία, την κατάσταση και τον τρόπο λειτουργίας της εγκατάστασης.Το παράδειγμα δείχνει όμως γιατί η συντήρηση δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως έξοδο.
Είναι μέρος της ενεργειακής διαχείρισης του ακινήτου.
Πριν αλλάξουμε σύστημα, ελέγχουμε αυτό που έχουμε
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σήμερα. Ένας ιδιοκτήτης μπορεί να θεωρεί ότι το σπίτι του «καίει πολύ» και να αποφασίσει να δαπανήσει χιλιάδες ευρώ για νέο σύστημα θέρμανσης. Πριν φτάσει εκεί πρέπει να εξετάσει την πραγματική κατάσταση του υπάρχοντος εξοπλισμού, τις ρυθμίσεις, το δίκτυο διανομής, τα θερμαντικά σώματα, τους αυτοματισμούς και κυρίως τις θερμικές απώλειες του κτιρίου. Γιατί πολλές φορές το πρόβλημα δεν είναι μόνο πώς παράγουμε τη θερμότητα, αλλά πόσο γρήγορα τη χάνει το κτίριο. Ένα παλιό διαμέρισμα με ανεπαρκή μόνωση και παλιά κουφώματα θα χρειάζεται σημαντικά περισσότερη ενέργεια ανεξάρτητα από το σύστημα που θα εγκαταστήσουμε.
Παλαιότητα και ενεργειακή κατάσταση του ακινήτου
Δεν υπάρχει ένα σύστημα θέρμανσης που να είναι το καλύτερο για όλα τα ακίνητα. Άλλη αντιμετώπιση χρειάζεται ένα διαμέρισμα του 1970 χωρίς ουσιαστική θερμομόνωση και άλλη μια σύγχρονη κατοικία υψηλής ενεργειακής κλάσης. Σε ένα παλαιό κτίριο μπορεί να είναι οικονομικά ορθότερο να προηγηθούν παρεμβάσεις στο κέλυφος – κουφώματα, θερμομόνωση, στεγανοποίηση και περιορισμός θερμογεφυρών – πριν εγκατασταθεί ακριβός νέος εξοπλισμός. Όσο μικρότερες είναι οι θερμικές απώλειες τόσο μικρότερο είναι το απαιτούμενο σύστημα και τόσο χαμηλότερη η κατανάλωση. Η σωστή επιλογή επομένως δεν γίνεται μόνο με βάση την τιμή του καυσίμου ή της ηλεκτρικής ενέργειας. Πρέπει να λαμβάνονται υπόψη η θέση του ακινήτου, η κλιματική ζώνη, η παλαιότητα, η μόνωση, τα κουφώματα, το μέγεθος, η χρήση και οι πραγματικές ώρες λειτουργίας.
Τι κάνουμε πρακτικά πριν ανάψουμε τη θέρμανση
Πριν ξεκινήσει η χειμερινή περίοδος χρειάζεται ένας οργανωμένος έλεγχος. Ελέγχουμε και συντηρούμε την πηγή θέρμανσης από τον κατάλληλο τεχνικό, ελέγχουμε το δίκτυο και τα θερμαντικά σώματα, κάνουμε τις απαραίτητες εξαερώσεις, εξετάζουμε πιέσεις και κυκλοφορητές, ελέγχουμε θερμοστάτες και αυτοματισμούς και ρυθμίζουμε το σύστημα ανάλογα με τις πραγματικές ανάγκες του κτιρίου. Στα κλιματιστικά καθαρίζουμε τα φίλτρα και προγραμματίζουμε την απαιτούμενη τεχνική συντήρηση. Στις αντλίες θερμότητας έχει ιδιαίτερη σημασία να ελέγξουμε όχι μόνο τον εξοπλισμό αλλά και αν οι θερμοκρασίες λειτουργίας και οι ρυθμίσεις είναι σωστές για το συγκεκριμένο κτίριο. Στα τζάκια και τις ξυλόσομπες ελέγχουμε και καθαρίζουμε την καπνοδόχο πριν από την εντατική χρήση. Και όταν υπάρχουν παλαιές ηλεκτρικές συσκευές θέρμανσης, ελέγχουμε την κατάστασή τους και την ηλεκτρική εγκατάσταση, ιδιαίτερα όταν πρόκειται να λειτουργούν για πολλές ώρες.
Η οικονομικότερη θέρμανση ξεκινά από τη σωστή λειτουργία
Η συζήτηση για το κόστος θέρμανσης συνήθως καταλήγει στην τιμή της κιλοβατώρας, του φυσικού αερίου ή του πετρελαίου. Όμως η τιμή της ενέργειας είναι μόνο η μία πλευρά της εξίσωσης.
Η άλλη είναι πόση ενέργεια πραγματικά χρειάζεται το κτίριο και πόσο αποτελεσματικά τη μετατρέπει το σύστημά μας σε χρήσιμη θερμότητα.
Γι’ αυτό η σωστή σειρά είναι: πρώτα συντήρηση και έλεγχος – μετά σωστές ρυθμίσεις – στη συνέχεια περιορισμός των απωλειών του κτιρίου – και τέλος αξιολόγηση εάν χρειάζεται αντικατάσταση του συστήματος.
Δεν χρειάζεται κάθε σπίτι καινούργιο σύστημα θέρμανσης. Χρειάζεται όμως κάθε σύστημα να λειτουργεί σωστά. Η φθηνότερη κιλοβατώρα είναι τελικά εκείνη που δεν χρειάζεται να καταναλώσουμε.
Του Μάνου Κρανίδη*
*Πολιτικός Μηχανικός ΕΜΠ, MSc, CEO, Ενεργειακός Επιθεωρητής, Τεχνική εταιρεία -Διαχείριση Ακινήτων «KRAMA PROPERTY» www.kramaproperty.com, [email protected], Γραμματέας Ενημέρωσης μέλος ΔΣ ΠΟΜΙΔΑ, Δημοτικός Σύμβουλος Χαλανδρίου
