Η Τεχεράνη φέρεται να χαράσσει μια παρατεταμένη διαπραγματευτική στρατηγική με στόχο να κρατήσει τον Ντόναλντ Τραμπ εγκλωβισμένο στη σύγκρουση με το Ιράν μέχρι τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου, ελπίζοντας ότι το πολιτικό κόστος του πολέμου θα πλήξει σοβαρά την προεδρία του. Στο Ιράν γίνεται ήδη σύγκριση με το βαρύ πλήγμα που είχε δεχθεί ο Τζίμι Κάρτερ από την κρίση των Αμερικανών ομήρων στην Τεχεράνη το 1979-1981, ενώ η εκδίκηση εναντίον του Τραμπ αντιμετωπίζεται από πολλούς ως αυτοτελής πολεμικός στόχος.
Σύμφωνα με ανάλυση του Guardian, η εχθρότητα που επικρατεί εδώ και δεκαετίες στο Ιράν απέναντι στις ΗΠΑ έχει αποκτήσει πλέον και έντονα προσωπικό χαρακτήρα απέναντι στον Τραμπ.
Ο Αμερικανός πρόεδρος δεν αποχώρησε μόνο από τη συμφωνία για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα το 2018. Επέβαλε επίσης κυρώσεις που οδήγησαν στη δολοφονία του στρατιωτικού διοικητή Κασέμ Σουλεϊμανί, ενώ δύο φορές ενεπλάκη σε διαπραγματεύσεις με την Τεχεράνη για το πυρηνικό της πρόγραμμα, πριν ξεκινήσει πολεμικές επιχειρήσεις εναντίον της.
Στο Ιράν δεν έχει περάσει απαρατήρητη ούτε η στάση του απέναντι στον θάνατο του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, ούτε η απόπειρα κατά της ζωής του Ιρανού προέδρου Μασούντ Πεζεσκιάν.
Το αίτημα για αντίποινα ήταν, άλλωστε, πανταχού παρόν στην κηδεία του Χαμενεΐ.
Η πολιτική ήττα του Τραμπ έχει γίνει αντικείμενο εμμονικής συζήτησης στην Τεχεράνη
Καθώς αρχίζει η αντίστροφη μέτρηση για τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου, το ενδεχόμενο μιας πολιτικής ήττας του Τραμπ απασχολεί έντονα την πολιτική και μιντιακή συζήτηση στο Ιράν.
Ιρανικά μέσα ενημέρωσης παρακολουθούν στενά την πτώση της δημοτικότητας του Αμερικανού προέδρου, την οποία συνδέουν με τη δυσαρέσκεια για τον πόλεμο και τις υψηλές τιμές του πετρελαίου. Παράλληλα, εξετάζουν λεπτομερώς τις πολιτικές μεταβολές στο εσωτερικό των Δημοκρατικών.
Η σημασία που αποδίδει η Τεχεράνη στις αμερικανικές εκλογές έγινε ακόμη πιο εμφανής αυτή την εβδομάδα.
Ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Καζέμ Γκαριμπαμπαντί, δήλωσε στο επίσημο πρακτορείο IRNA ότι, αφού συμφωνηθεί μια δίοδος για την εμπορική ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ, θα απαιτηθούν δύο έως τέσσερις μήνες για να φτάσουν οι διαπραγματεύσεις στη δεύτερη φάση, η οποία αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Το αρχικό σχέδιο προέβλεπε ότι οι πυρηνικές συνομιλίες θα άρχιζαν μέσα σε 30 ημέρες από την υπογραφή του μνημονίου κατανόησης του Ιουνίου με τις ΗΠΑ. Σύμφωνα με τον Γκαριμπαμπαντί, όμως, η κυβέρνηση Τραμπ εγκατέλειψε αυτό το χρονοδιάγραμμα.
Ο «διάδρομος εμποδίων» που μπορεί να παρατείνει τις συνομιλίες πέρα από τις εκλογές
Πριν φτάσουν οι δύο πλευρές στη δεύτερη φάση, η Τεχεράνη θέτει μια σειρά από απαιτήσεις.
Μεταξύ αυτών βρίσκονται η άρση των κυρώσεων, ο τερματισμός του αμερικανικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών, η αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων και νέες δεσμεύσεις περί μη επιθετικότητας.
Η διαδικασία θα μπορούσε έτσι να παραταθεί πέρα από τις ενδιάμεσες εκλογές.
Εάν η Τεχεράνη καταφέρει να επιβάλει αυτό το χρονοδιάγραμμα, ο Τραμπ θα φτάσει στις κάλπες χωρίς ιρανική δέσμευση για το ζήτημα των πυρηνικών όπλων και με έναν τεράστιο οικονομικό λογαριασμό από έναν πόλεμο που δεν θα έχει οδηγήσει σε οριστική λύση.
Ο Τζέισον Μπρόντσκι, από την οργάνωση United Against a Nuclear Iran και υποστηρικτής του πολέμου, εκτίμησε ότι είναι πολύ πιθανό να συνεχιστούν οι κύκλοι σύγκρουσης μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης γύρω από τα Στενά του Ορμούζ.
«Δεν θα υπάρξει πραγματική ηρεμία πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές. Η Τεχεράνη δεν έχει κανένα συμφέρον να τη χαρίσει στην κυβέρνηση Τραμπ», υποστήριξε.
Το δίλημμα που θέλει να δημιουργήσει η Τεχεράνη στον Τραμπ
Το πρακτορείο Mehr, το οποίο βρίσκεται κοντά στους Φρουρούς της Επανάστασης, υποστήριξε ότι το Ιράν έχει δημιουργήσει ένα δύσκολο πολιτικό δίλημμα για τον Αμερικανό πρόεδρο.
Εάν συνεχίσει τον πόλεμο, μπορεί να αυξηθεί η πολιτική και οικονομική πίεση στην κυβέρνησή του και να επιταχυνθεί η πτώση της δημοτικότητάς του.
Εάν, αντίθετα, υποχωρήσει ή κινηθεί προς την αποκλιμάκωση, ένα μέρος των υποστηρικτών του μπορεί να θεωρήσει ότι εγκαταλείπει τις προεκλογικές δεσμεύσεις του.
Από αυτή την οπτική, η τελική έκβαση της σύγκρουσης δεν θα κριθεί αποκλειστικά στο πεδίο της μάχης, αλλά και στην κάλπη.
Το Mehr εκτίμησε μάλιστα ότι το αποτέλεσμα θα μπορούσε να επηρεάσει την εσωτερική και εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ για πολλά χρόνια.
Στο Ιράν μετρούν καθημερινά τις δημοσκοπήσεις του Τραμπ
Ελάχιστοι στην Τεχεράνη παίρνουν τις δημόσιες δηλώσεις του Τραμπ τοις μετρητοίς. Ακόμη μεγαλύτερη δυσπιστία προκαλούν οι διαβεβαιώσεις του ότι οι ενδιάμεσες εκλογές δεν επηρεάζουν τη στρατηγική του απέναντι στο Ιράν.
Ιρανικά μέσα επικαλούνται δηλώσεις του Μαρκ Ζελ, προέδρου της Republicans Overseas Israel, ο οποίος έχει υποστηρίξει ότι «όλα αφορούν τις ενδιάμεσες εκλογές» και ότι το αμερικανικό κοινό έχει κουραστεί από τον πόλεμο.
Τέτοιες δηλώσεις τροφοδοτούν μια έντονη συζήτηση στο εσωτερικό του Ιράν σχετικά με το κατά πόσο η Τεχεράνη πρέπει να εντάξει τις εκλογές στους στρατηγικούς της υπολογισμούς.
Ορισμένοι εκτιμούν ότι ενδεχόμενη απώλεια του Κογκρέσου θα περιορίσει τις κινήσεις του Τραμπ ή ακόμη και θα μπορούσε να οδηγήσει σε διαδικασία παραπομπής του. Στην ελάχιστη περίπτωση, θεωρούν ότι θα μπορούσε να σημάνει το τέλος της χρηματοδότησης του πολέμου.
Ο πρώην Ιρανός διπλωμάτης Μοσταφά Ζαχρανί υποστήριξε ότι μια εκλογική ήττα «θα καταστήσει αναπόφευκτο το γεγονός ότι ο Τραμπ δεν θα μπορέσει να επιστρέψει στον πόλεμο και θα αντιμετωπίσει σοβαρά τις διαπραγματεύσεις».
Η άλλη άποψη: «Όσοι λένε να περιμένουμε τις εκλογές δεν καταλαβαίνουν την αμερικανική πολιτική»
Δεν συμφωνούν, όμως, όλοι στο Ιράν με αυτή τη στρατηγική αναμονής.
Ο Νάσερ Χαντιάν, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης, υποστηρίζει ότι η χώρα θα πρέπει να εκμεταλλευτεί τώρα όσα θεωρεί κέρδη της, αντί να περιμένει να αποδυναμωθεί πολιτικά ο Τραμπ.
Κατά την άποψή του, εάν ο Αμερικανός πρόεδρος χάσει τις εκλογές, θα έχει λιγότερα κίνητρα για να καταλήξει σε συμφωνία με την Τεχεράνη.
«Αν χάσει, θα έχει μικρότερο κίνητρο να φτάσει σε συμφωνία με το Ιράν, επειδή τότε θα είναι αποδυναμωμένος και το Ισραήλ και άλλοι θα μπορούν πολύ ευκολότερα να του επιτεθούν πολιτικά», υποστήριξε.
Και πρόσθεσε: «Όσοι λένε ότι πρέπει να περιμένουμε τις ενδιάμεσες εκλογές δεν καταλαβαίνουν την πολιτική στην Αμερική».
Ο φόβος ενός Τραμπ που δεν θα έχει πλέον τίποτα να χάσει
Υπάρχει και ένα παράδοξο για την Τεχεράνη.
Μια εκλογική ήττα του Τραμπ θα προκαλούσε ικανοποίηση σε μεγάλο μέρος του ιρανικού κατεστημένου. Ωστόσο, αυτή η ικανοποίηση θα μπορούσε να αποδειχθεί βραχύβια εάν ο Αμερικανός πρόεδρος αισθανόταν ότι δεν έχει πλέον τίποτα πολιτικά να χάσει.
Παρά τον κίνδυνο αυτό, Ιρανοί διπλωμάτες θεωρούν συνολικά ότι η δυνατότητα δράσης του Τραμπ θα περιορίζεται ολοένα περισσότερο από τη δυσαρέσκεια των Αμερικανών για έναν παρατεταμένο πόλεμο και από την επιθυμία Ρεπουμπλικανών που φιλοδοξούν να διεκδικήσουν μελλοντικά την προεδρία να κλείσει το μέτωπο.
Παράλληλα, υπάρχει ο κίνδυνος ολόκληρη η δεύτερη θητεία του Τραμπ να καταναλωθεί από έναν καταστροφικό πόλεμο.
Τι θέλει τελικά το Ιράν από τις ΗΠΑ
Πίσω από το εκλογικό παιχνίδι υπάρχει ένα βαθύτερο ερώτημα: ποιος είναι ο τελικός στόχος της Τεχεράνης;
Η διατήρηση της σύγκρουσης σε χαμηλό βρασμό μέχρι τον Νοέμβριο δεν απαντά από μόνη της σε αυτό.
Ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν, σε συνεννόηση με τον επικεφαλής διαπραγματευτή Μοχαμάντ Γκαλιμπάφ, επαναλαμβάνει ότι δεν επιθυμεί έναν ατελείωτο πόλεμο και υποστηρίζει ότι σχεδόν ολόκληρο το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας συμμερίζεται αυτή τη θέση.
Ο Πεζεσκιάν εξακολουθεί να πιστεύει στο μνημόνιο κατανόησης με τις ΗΠΑ και θεωρεί ότι πρέπει να αποτελέσει ακρογωνιαίο λίθο της ιρανικής εξωτερικής πολιτικής.
Στον αντίποδα, η συντηρητική εφημερίδα Kayhan χαρακτηρίζει το μνημόνιο άνευ αξίας, υποστηρίζοντας ότι οι ΗΠΑ παραβιάζουν συστηματικά τις δεσμεύσεις τους.
Η εφημερίδα υποστηρίζει ότι τα Στενά του Ορμούζ δεν πρέπει να αποτελέσουν διαπραγματευτικό χαρτί ούτε να ανοίξουν ως πέρασμα για τις ΗΠΑ.
Δύο διαφορετικά οράματα για τη Μέση Ανατολή μετά τον πόλεμο
Τόσο οι σκληροπυρηνικοί όσο και οι μετριοπαθείς στο Ιράν βλέπουν τη σημερινή σύγκρουση ως πιθανή αφετηρία για μια νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας στη Μέση Ανατολή.
Οι σκληροπυρηνικοί δίνουν έμφαση στην απομάκρυνση των ΗΠΑ από την περιοχή και θεωρούν ότι αυτό δεν πρέπει τόσο να αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης όσο να επιβληθεί. Στο πλαίσιο αυτό, αντιμετωπίζουν τον έλεγχο των εισόδων στα Στενά του Ορμούζ ως μοχλό πίεσης για το κλείσιμο αμερικανικών βάσεων.
Ο Πεζεσκιάν, αντίθετα, θεωρεί ότι μπορεί να υπάρχει χώρος ακόμη και για νόμιμες αμερικανικές επενδύσεις στο Ιράν.
Παρόμοια διαφορετική κατεύθυνση περιέγραψε αυτή την εβδομάδα και ο πρώην υπουργός Εξωτερικών Τζαβάντ Ζαρίφ.
Σε άρθρο του υποστήριξε ότι, σε μια «μεταπολική εποχή», το Ιράν θα ωφελούνταν εάν δεν εξαρτιόταν αποκλειστικά από τη Ρωσία και την Κίνα.
Μια ισορροπημένη και πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική, σύμφωνα με τον Ζαρίφ, θα επέτρεπε στην Τεχεράνη να μην εγκλωβίζεται σε σχέσεις που υπαγορεύονται αποκλειστικά από την ανάγκη. Η ανεξέλεγκτη ένταση με τις ΗΠΑ, προειδοποίησε, όχι μόνο επιβαρύνει άμεσα το Ιράν αλλά δυσκολεύει ακόμη και στενούς εταίρους, όπως η Κίνα και η Ρωσία, να συνεργάζονται μαζί του.
Όπως καταλήγει η ανάλυση του Guardian, η Τεχεράνη μπορεί να έχει σχέδιο για το πώς θα παρατείνει την πίεση στον Τραμπ μέχρι τις κάλπες, όμως στο εσωτερικό του Ιράν παραμένει ανοιχτή μια πολύ μεγαλύτερη διαμάχη: τι ακριβώς θέλει τελικά η χώρα να κερδίσει από τις Ηνωμένες Πολιτείες και από αυτόν τον πόλεμο.
