Η Εβδομάδα Μόδας του Λονδίνου ήταν πιθανότατα το τελευταίο δημόσιο γεγονός στο οποίο θα ήθελε να βρεθεί ο βασιλιάς Κάρολος Γ΄ την Πέμπτη, παρακολουθώντας κοστούμια και δημιουργίες που, όπως σημειώνει ο Guardian, κανείς από τον κύκλο του δεν θα σκεφτόταν να αγοράσει, και ανταλλάσσοντας τυπικές φιλοφρονήσεις με σχεδιαστές που θα δυσκολευόταν να αναγνωρίσει σε μία βασιλική δεξίωση.
Ο Κάρολος θα πρέπει να συλλογιζόταν την κατάρρευση των σχεδίων και των ελπίδων του για τη βασιλεία του. Πάντα ήξερε ότι θα ήταν σύντομη, ακόμη και πριν από τη διάγνωση του καρκίνου, όμως, πιθανόν δεν φανταζόταν ότι μπορεί να ανατρεπόταν από τη φερόμενη συμπεριφορά του ίδιου του αδελφού του.
Η σοβαρότερη θεσμική δοκιμασία εδώ και αιώνες
Η Πέμπτη 19 Φεβρουαρίου 2026 υπήρξε η πλέον καθοριστική και επιζήμια ημέρα για τη «οικογενειακή επιχείρηση» εδώ και αιώνες, ίσως από την Ένδοξη Επανάσταση του 1688 ή τη σύλληψη του βασιλιά Καρόλου Α΄ το 1647 και την εκτέλεσή του δύο χρόνια αργότερα. Σε κάθε περίπτωση, η κατάσταση είναι σοβαρότερη από τον θάνατο της Νταϊάνα και πιο απειλητική από την κρίση της παραίτησης του 1936, διότι υπονομεύει το ίδιο το θεσμό.
Η κρίση γύρω από τον Άντριου δεν θα λήξει μέσα σε μία ή δύο εβδομάδες. Θα συνεχίζει να γεννά ερωτήματα, όχι μόνο διαχειρίσιμα, περιορισμένα στη φερόμενη συμπεριφορά του, αλλά και ευρύτερα, που διαπερνούν πτυχές ολόκληρης της μοναρχίας: τα οικονομικά της, την ιδιωτικότητά της, την έλλειψη λογοδοσίας, τον χαρακτήρα της και, κυρίως, τη δημοτικότητά της.
Τι γνώριζε το Παλάτι και πότε;
Εάν ο Κάρολος όντως είχε προειδοποιήσει τη μητέρα τους, Βασίλισσα Ελισάβετ, για τον διορισμό του αδελφού του ως εμπορικού απεσταλμένου το 2001 — εάν αυτό δεν αποτελεί μεταγενέστερη παλατιανή επικοινωνιακή διαχείριση — τότε γιατί άργησε τόσο το παλάτι να αναλάβει δράση;
Το παλάτι, επισημαίνει ο Guardian, θα πρέπει να γνώριζε για την πολυτελή και προκλητική συμπεριφορά του «Airmiles Andy», που είχε δημοσιοποιηθεί επί χρόνια. Ήξεραν άραγε το προσωπικό του Άντριου Μάουντμπατεν-Ουίνδσορ και οι αστυνομικοί της βασιλικής φρουράς για άλλες φερόμενες προτιμήσεις του;
Αν γνώριζαν και δεν έγινε τίποτε, αυτό συνιστούσε υπερβολική ανοχή τόσο προς εκείνον όσο και προς την εκλιπούσα βασίλισσα. Όπως γνώριζε η Ελισάβετ, πρωταρχικό καθήκον του μονάρχη είναι η διατήρηση του θεσμού για τη διαδοχή. Φαίνεται ότι προστάτευσε τον αγαπημένο της γιο και κάλυψε τουλάχιστον μέρος των χρεών του, επιβαρύνοντας την κληρονομιά του Καρόλου.
Όπως εξελίχθηκαν τα πράγματα, κάθε σταδιακό μέτρο — η αφαίρεση δημόσιων καθηκόντων, στρατιωτικών βαθμών, αριστοκρατικών και βασιλικών τίτλων και η έξωση από το Royal Lodge — ήρθε πολύ αργά. Νωρίτερα ίσως να είχε ανακόψει τη διογκούμενη κρίση.
«Το καθήκον και η υπηρεσία»
Στη δήλωση που εξέδωσε ο Κάρολος, βεβιασμένα μετά τη σύλληψη του αδελφού του και χωρίς να έχει ενημερωθεί εκ των προτέρων, υπενθύμισε με τόνο παράκλησης τον ρόλο του: «Η οικογένειά μου και εγώ θα συνεχίσουμε στο καθήκον και την υπηρεσία μας προς εσάς όλους».
Εξ ου και η παρουσία του στην επίδειξη μόδας, ενώ την ίδια ημέρα η πριγκίπισσα Άννα πραγματοποιούσε προγραμματισμένη επίσκεψη στη φυλακή του Λιντς, την ώρα που ο αδελφός της βρισκόταν υπό αστυνομική κράτηση.
Υπό αυτές τις συνθήκες, η διαβεβαίωση του Καρόλου ότι ο νόμος πρέπει να ακολουθήσει την πορεία του ήταν το ελάχιστο που μπορούσε να πει. Δύσκολα θα μπορούσε να επιχειρήσει να προστατεύσει τον Άντριου από δίωξη, όπως έκαναν παλαιότεροι μονάρχες σε εποχές λιγότερο παρεμβατικές, πριν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Ένας πρίγκιπας στο εδώλιο
Εάν η υπόθεση φτάσει ποτέ στο δικαστήριο, ο Άντριου θα εμφανιστεί σε δικαστήριο του βασιλιά, ενώπιον δικαστή κάτω από το βασιλικό οικόσημο. Αν καταδικαστεί και φυλακιστεί, θα εκτίσει την ποινή του «κατά την ευαρέσκεια της Αυτού Μεγαλειότητας». Ωστόσο, ένα τέτοιο ενδεχόμενο απέχει ακόμη.
Το καθήκον και η υπηρεσία είναι δύο σταθεροί προσανατολισμοί που ο Άντριου φαίνεται να μην τήρησε. «Δεν κάνω αυτή τη δουλειά του εμπορικού απεσταλμένου για το δικό μου όφελος», είχε δηλώσει το 2010. Και όμως, όπως επισημαίνει ο Guardian, ακριβώς το προσωπικό του όφελος φαίνεται να επιδίωκε.
Από την αλαζονεία στο σοκ
Το μυαλό του βασιλιά στην επίδειξη μόδας πιθανότατα βρισκόταν αλλού, ίσως 100 μίλια μακριά, στο Σάντριγχαμ, όπου στο Wood Farm του κτήματος του Νόρφολκ, ο αδελφός του εντοπίστηκε από αστυνομικούς με πολιτικά στις 8 το πρωί, για να του απαγγελθεί κατηγορία και να συλληφθεί ως ύποπτος για παράβαση καθήκοντος.
Συνήθως, τέτοιες έρευνες διαρκούν μήνες ή και χρόνια — και ίσως το κάνουν ακόμη — και αφορούν χαμηλόβαθμους αξιωματούχους, όχι έναν άνδρα που παραμένει όγδοος στη σειρά διαδοχής του βρετανικού θρόνου.
Ο πρώην πρίγκιπας πέρασε το μεγαλύτερο μέρος των 66ων γενεθλίων του υπό ανάκριση. Όταν αφέθηκε ελεύθερος το απόγευμα, ο Άντριου, μακριά από τη συνήθη αλαζονική και αυτάρεσκη εικόνα του, έμοιαζε συγκλονισμένος και φοβισμένος, με το ένα του μάτι να λάμπει κόκκινο από το φλας, καθώς προσπαθούσε να σκύψει όσο πιο χαμηλά μπορούσε στο πίσω κάθισμα του αυτοκινήτου.
Η εικόνα που έκανε τον γύρο του κόσμου
Ήταν το βρετανικό ισοδύναμο αυτού που οι Αμερικανοί αποκαλούν «perp walk» — τη δημόσια μεταγωγή ενός υπόπτου μπροστά στις κάμερες. Η φωτογραφία, που έκανε τον γύρο του κόσμου μέσα σε λίγα λεπτά, έχει ήδη πάρει τη θέση της σε μια αυξανόμενη γκαλερί βασιλικών πορτρέτων: δίπλα σε εκείνο του πρώην πρίγκιπα με το χέρι γύρω από τη μέση της Βιρτζίνια Τζιούφρε το 2001, αλλά και σε άλλη εικόνα όπου εμφανίζεται σε άσεμνη στάση πάνω από μια ξαπλωμένη γυναίκα, άγνωστης ημερομηνίας, που δόθηκε στη δημοσιότητα στο πρόσφατο πακέτο των αρχείων Επστάιν.
Δεν μπορούμε φυσικά να γνωρίζουμε τι περνούσε από το μυαλό του Άντριου την Πέμπτη. Ωστόσο, θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα δυσάρεστο να συνειδητοποιεί ότι, χάρη στα αρχεία Επστάιν, πολλά από όσα είχε δηλώσει στην Έμιλι Μέιτλις στη διαβόητη συνέντευξή του στο BBC το 2019 — την οποία τότε θεωρούσε επιτυχημένη — φαίνεται να έχουν διαψευστεί.
Δεν είχε διακόψει τη σχέση του με τον Επστάιν— αντιθέτως, τον γνώριζε αρκετά καλά. Γνώριζε τη Βιρτζίνια Τζιούφρε.
Η βρετανική «συνταγματική μπάλα»
Μία από τις ειρωνείες της υπόθεσης, όπως τονίζει ο Guardian, είναι ότι η δημοσιοποίηση των αρχείων είχε μεγαλύτερο αντίκτυπο στη Βρετανία από ό,τι στις Ηνωμένες Πολιτείες. Μέχρι στιγμής η μόνη που έχει καταδικαστεί είναι η Γκισλέιν Μάξγουελ, η οποία είναι Βρετανίδα. Την ίδια ώρα, ο Ντόναλντ Τραμπ επιμένει ότι έχει πλήρως απαλλαγεί, και δεν σταματά να το επαναλαμβάνει.
Στις ΗΠΑ η υπόθεση έχει μετατραπεί σε πολιτικό «ποδοσφαιρικό παιχνίδι», ενώ στο Ηνωμένο Βασίλειο έχει συνταγματικές διαστάσεις. Ίσως είναι η πρώτη φορά που Αμερικανοί νομοθέτες επαινούν τη βρετανική αστυνομία και το νομικό σύστημα.
Τα αναπάντητα ερωτήματα
Πάνω από όλα, και χωρίς ακόμη να έχει δοθεί απάντηση, αιωρείται το ερώτημα τι συνέβη με τις νεαρές γυναίκες που διακινούσε ο Επστάιν, ορισμένες από τις οποίες φέρεται να μεταφέρθηκαν στην Αγγλία με ιδιωτικό αεροσκάφος για να συναντήσουν τον τότε πρίγκιπα.
Εάν πράγματι συνέβη αυτό, τι έγινε στα αεροδρόμια Στάνστεντ και Λούτον όταν το αεροσκάφος και οι επιβάτες προσγειώθηκαν; Ελέγχθηκαν τα διαβατήρια; Τέθηκαν ερωτήσεις όπως «Πού θα μείνετε;» Ή απλώς τους επετράπη η είσοδος χωρίς έλεγχο;
Ο πρώην πρωθυπουργός Γκόρντον Μπράουν έχει απευθυνθεί σε πολλές αστυνομικές αρχές τις τελευταίες ημέρες ζητώντας έρευνα. Προφανώς, κανείς χαμηλότερα στην ιεραρχία δεν είχε παρατηρήσει ή ενδιαφερθεί τότε.
Ο ρόλος του στη διαδοχή
Όσον αφορά τους θεσμικούς ρόλους του Άντριου, παραμένει όγδοος στη σειρά διαδοχής του θρόνου και εξακολουθεί να είναι σύμβουλος του κράτους, με τη θεωρητική δυνατότητα να αναπληρώσει τον μονάρχη σε περίπτωση απουσίας του.
Κανένα από τα δύο σενάρια δεν θεωρείται ρεαλιστικό. Το πρώτο θα απαιτούσε ένα σενάριο τύπου Kind Hearts and Coronets, με τον βασιλιά και τους επόμενους επτά στη διαδοχή — τον Ουίλιαμ και τα παιδιά του, Τζορτζ, Σάρλοτ και Λούις, καθώς και τον πρίγκιπα Χάρι και τα δύο παιδιά του, Άρτσι και Λίλιμπετ — να έχουν προηγουμένως εκλείψει. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, που δεν ταξιδεύουν όλοι μαζί αεροπορικώς.
Αντίστοιχα, ο Άντριου δεν πρόκειται να κληθεί ξανά να εκτελέσει βασιλικά καθήκοντα. Ωστόσο, μετά τον θόρυβο που δημιουργήθηκε για το πόσο δύσκολο θα ήταν να του αφαιρεθούν οι τίτλοι — και το πόσο εύκολα τελικά έγινε — ενδεχομένως η οριστική του απομάκρυνση να μπορούσε να περάσει ακόμη και με κοινοβουλευτική πράξη.
Η φθορά στη δημόσια εικόνα
Το παλάτι μελετά συστηματικά τις δημοσκοπήσεις για να εκτιμήσει τη δημοτικότητά του, η οποία, σύμφωνα με στοιχεία των Ipsos, παρουσιάζει πτώση τους τελευταίους μήνες. Το 25% των ερωτηθέντων δηλώνει ότι θα ήταν προτιμότερη η κατάργηση της μοναρχίας — αύξηση 10% μέσα σε δέκα χρόνια. Στο ερώτημα αν η μοναρχία θα επιβιώσει, το 50% απαντά ότι σε 50 χρόνια δεν θα υπάρχει.
Ακόμη και ένθερμοι υποστηρικτές της μοναρχίας εκφράζουν ανησυχία ότι το σκάνδαλο Άντριου μπορεί να πλήξει το Στέμμα. Λίγοι φαίνεται να αισθάνονται συμπάθεια για εκείνον, ενώ πολλοί θεωρούν ότι προκάλεσε ο ίδιος την κρίση.
Η μοναρχία δεν κλυδωνίζεται ακόμη, αν και πολλές ελπίδες εναποτίθενται στον πρίγκιπα Ουίλιαμ. Το κοινό, ιδίως οι μεγαλύτερες ηλικίες, εξακολουθεί να εκτιμά την τελετουργία και τις εορταστικές εκδηλώσεις. Ωστόσο, ένα ακόμη σοβαρό σκάνδαλο θα μπορούσε να φέρει την οικογένεια πιο κοντά στην έξοδο.
Η εποχή της άκριτης υποταγής έχει παρέλθει. Και, παραφράζοντας τον βικτωριανό συνταγματολόγο Γουόλτερ Μπάτζοτ, το πλήρες φως της δημόσιας κριτικής πρέπει, όσο άβολο κι αν είναι, να εισχωρήσει στη «μαγεία» του θεσμού.
