Ο Οίκος του Θιάσου είναι μια οικία που βρίσκεται στην Πομπηία, η οποία ανακαλύφθηκε πρόσφατα κατά τη διάρκεια ανασκαφών. Πήρε την ονομασία της από τις εντυπωσιακές τοιχογραφίες που βρέθηκαν σε ένα από τα δωμάτιά της και απεικονίζουν μια διονυσιακή ακολουθία (θίασο).
Ένα διεθνές ερευνητικό πρόγραμμα με τίτλο “Pompeii Reset”, με επικεφαλής το Αρχαιολογικό Πάρκο της Πομπηίας και το πανεπιστήμιο Humboldt του Βερολίνου, δημιουργεί ψηφιακές αναπαραστάσεις του Οίκου του Θιάσου, ο οποίος μπορεί να διέθετε πύργο παρατήρησης, αντιγράφοντας τις προαστιακές επαύλεις όπου έμεναν τα πιο εύπορα κοινωνικά στρώματα.
Οι πύργοι της Πομπηίας
Η νοητή εικόνα της Πομπηίας, παγωμένη μέσα στο αποτύπωμα της στάχτης και ηφαιστειακών πετρών που διατήρησαν το επίπεδο του εδάφους της για αιώνες, φαίνεται πως πρόκειται να αποκτήσει μια νέα κάθετη διάσταση. Μια μελέτη ψηφιακής αρχαιολογίας, που δημοσιεύθηκε στο επίσημο ηλεκτρονικό περιοδικό των ανασκαφών, στηρίζει την υπόθεση ότι ορισμένες από τις πιο επιφανείς οικίες (domus) της πόλης, μπορεί να είχαν πύργους, σε ένδειξη κοινωνικής διάκρισης και οικονομικής δύναμης.
Αν και το αστικό τοπίο δεν έφτασε ποτέ την πυκνότητα των πύργων των πατρικίων οι οποίοι, αιώνες αργότερα θα χαρακτήριζαν μεσαιωνικές πόλεις όπως το Σαν Τζιμινιάνο ή η Μπολόνια, ενδέχεται η τοπική ελίτ της Πομπηίας, να υιοθέτησε το συγκεκριμένο αρχιτεκτονικό στοιχείο ως σύμβολο κύρους.
Η μελέτη αποτελεί μέρος της πρωτοβουλίας POMPEII RESET, μιας συνεργασίας ανάμεσα στο Αρχαιολογικό Πάρκο της Πομπηίας, υπό τη διεύθυνση του Γκαμπριέλ Τσούχτριγκελ (Gabriel Zuchtriegel), και στο Τμήμα Κλασικής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Humboldt του Βερολίνου (Ινστιτούτο Winckelmann), υπό τον συντονισμό της καθηγήτριας Susanne Muth.
Κύριος στόχος του έργου είναι η ψηφιακή ανακατασκευή των ανώτερων ορόφων των κτιρίων – επιπέδων που σε μεγάλο βαθμό κατέρρευσαν και χάθηκαν μετά την έκρηξη του Βεζούβιου το 79 μ.Χ.
Το σημείο εκκίνησης της πρωτοποριακής υπόθεσης, είναι ένα συγκεκριμένο χαρακτηριστικό του Οίκου του Θιάσου, το οποίο βρίσκεται στην Insula 10, Regio IX, της Πομπηίας. Πρόκειται για μια μνημειώδη σκάλα της οποίας σήμερα τα σκαλοπάτια, δεν οδηγούν πουθενά. Η κλίμακα και η διάταξη της σκάλας, οδήγησε τους αρχαιολόγους στην υπόθεση ότι, σκοπός της δεν ήταν μόνο η πρόσβαση σε έναν συνηθισμένο , δεύτερο όροφο, αλλά σε κάποια ακόμη ψηλότερη και πιο διακριτή κατασκευή.
Η έρευνα διατυπώνει την υπόθεση πως, η κατασκευή αυτή μπορεί να ήταν πύργος, ηλιακός χώρος (solarium) – ειδικά διαμορφωμένη βεράντα για να κάθονται οι άνθρωποι στον ήλιο ή κάποιο παρατηρητήριο από όπου οι ιδιοκτήτες ατένιζαν ολόκληρη την Πομπηία, τον Κόλπο της Νάπολης, ακόνη και τον νυχτερινό ουρανό.
Για την ερμηνεία αυτή υπάρχουν αξιόπιστες περιγραφές τόσο σε λογοτεχνικές πηγές όσο και σε εικαστικά τεκμήρια της εποχής. Για παράδειγμα, η αρχαία βιβλιογραφία αναφέρει τον Πύργο του Μαικήνα (Turris Maecenatiana) – μια αρχαία κατασκευή που βρισκόταν στη Ρώμη, εντός των περίφημων Κήπων του Μαικήνα, απ’ όπου σύμφωνα με την παράδοση, ο αυτοκράτορας Νέρωνας παρατηρούσε την μεγάλη φωτιά της Ρώμης. Πιο άμεσες αναφορές στο πλαίσιο της Πομπηίας βρίσκονται στις πολλές τοιχογραφίες που απεικονίζουν πολυτελείς επαύλεις με πύργους στα προάστια– ένα επαναλαμβανόμενο και χαρακτηριστικό αρχιτεκτονικό στοιχείο.
Οι επαύλεις αυτές, απόλυτα σύμβολα πολυτέλειας και πλούτου της άρχουσας τάξης, αποτελούσαν παραδείγματα αισθητικής και κύρους που, η αστική ελίτ επιδίωκε ν’ αντιγράφει εντός των ορίων της πόλης της, προσαρμόζοντας τα χαρακτηριστικά στις χωροταξικές δυνατότητες των δικών τους οικιών.
Ο Gabriel Zuchtriegel, διευθυντής του αρχαιολογικού πάρκου της Πομπηίας, τόνισε την περιπλοκότητα και τις πολλαπλές πτυχές της σημερινής έρευνας στον χώρο.
Μαζί με την επιτόπια μελέτη και τις ανασκαφές που αποκαλύπτουν τα άθικτα πλαίσια για τη ζωή στον αρχαίο κόσμο και τις νέες ιστορίες γύρω από την τραγωδία της έκρηξης, διεξάγεται και μη επεμβατική έρευνα που περιλαμβάνει μελέτες και υποθετικές ανακατασκευές όσων στοιχείων δεν έχουν διασωθεί, αλλά είναι απαραίτητα για να συμπληρωθεί η κατανόησή μας για τον αρχαιολογικό χώρο, όπως εξήγησε.
Η μεθοδολογία για την ψηφιακή ανοικοδόμηση της Πομπηίας
Η μεθοδολογία του προγράμματος εξελίσσεται σε δύο σαφώς διαφοροποιημένες φάσεις. Το πρώτο στάδιο, εστιάζει στην αναλυτική καταγραφή, μέσω σάρωσης με λέιζερ και φωτογραμμετρία όλων των αρχιτεκτονικών ευρημάτων που έχουν διασωθεί στο πεδίο, δημιουργώντας ένα τρισδιάστατο μοντέλο υψηλής ακρίβειας, ένα «ψηφιακό δίδυμο» της σημερινής πραγματικότητας.
Στη δεύτερη φάση, η υποθετική αρχαιολογία και η εικονική προσομοίωση, αξιοποιούν όλες τους τις δυνατότητες. Βάσει του ψηφιακού μοντέλου, οι ερευνητές ανακατασκευάζουν ψηφιακά τα στοιχεία που λείπουν, στηριζόμενοι σε έμμεσα φυσικά στοιχεία, όπως είναι το αποτύπωμα μία σκάλας ή η αρχή ενός τοίχου, σε άλλες αρχαιολογικές αναφορές, αλλά και σύγχρονες καλλιτεχνικές αναπαραστάσεις.
Η “χαμένη Πομπηία” απαρτίζεται κυρίως απ’ τους επάνω ορόφους, οι οποίοι παίζουν καθοριστικό ρόλο στην κατανόηση της ζωής στην αρχαία πόλη, εξηγεί η Zuchtriegel. «Συγκεντρώνοντας τα δεδομένα σε ένα τρισδιάστατο ψηφιακό μοντέλο, μπορούμε να διαμορφώσουμε υποθετικές ανακατασκευές που μας βοηθούν να κατανοήσουμε την εμπειρία, τους χώρους και την κοινωνία της εποχής».
Αυτή η διαδικασία επιτρέπει στους ειδικούς να οραματιστούν και να αναλύσουν το αρχιτεκτονικό σύνολο όχι απλώς ως σύνολο ερειπίων, αλλά ως έναν ζωντανό και κατοικημένο χώρο, αποκαθιστώντας τη χωρική αντίληψη και τον όγκο που μπορεί να είχε στην ακμή της Πομπηίας.
Ο Οίκος του Θιάσου έχει αποδειχθεί ως μια εξαιρετικά ιδανική περίπτωση μελέτης για αυτή την προσέγγιση. Οι πρόσφατες ανασκαφικές αποστολές που πρότεινε το Αρχαιολογικό Πάρκο στην οικία, απέδωσαν έναν τεράστιο όγκο νέων δεδομένων, τα οποία αναλύθηκαν λεπτομερώς και ενσωματώθηκαν στο ψηφιακό μοντέλο της διεθνούς ομάδας “Pompei Reset”.
Η ερευνητική αυτή ομάδα περιλαμβάνει, πέρα από το τεχνικό και επιστημονικό προσωπικό του Πάρκου, και πολυάριθμους ερευνητές και φοιτητές από το Πανεπιστήμιο Humboldt του Βερολίνου, γεγονός που αναδεικνύει τον εκπαιδευτικό και συνεργατικό χαρακτήρα της πρωτοβουλίας.
Η εφαρμογή τεχνολογιών τεκμηρίωσης και εικονικής ανακατασκευής ανοίγει νέους και απρόσμενους δρόμους για την αρχαιολογική έρευνα, επιτρέποντας στους επιστήμονες να διατυπώνουν και να ελέγχουν υποθέσεις σχετικά με την αρχική διαμόρφωση των κτιρίων, ενώ παράλληλα προσφέρει ισχυρά εργαλεία για την προληπτική συντήρηση των μνημείων και τη διάδοση της γνώσης στο ευρύ κοινό.
Η ικανότητα της απεικόνισης με τρόπο επιστημονικά τεκμηριωμένο της κάθετης κατατομής των οικιών των εύπορων ανθρώπων της Πομπηίας, εμπλουτίζει ουσιαστικά την κατανόησή μας για τη Ρωμαϊκή οικιακή αρχιτεκτονική και τις προηγμένες στρατηγικές κοινωνικής προβολής που αξιοποιούσε η τοπική ελίτ για την ανάδειξη της δύναμής της και του κύρους της μέσα στο αστικό τοπίο.
