Το μυστικό που έμεινε θαμμένο από το 1976: Εντυπωσιακές τοιχογραφίες με πουλιά και μυθολογικά μοτίβα ανακαλύφθηκαν στην «Οικία της Μέδουσας»

Μια σπουδαία αρχαιολογική ανακάλυψη ήρθε να συμπληρώσει το παζλ της περίφημης «Οικίας της Μέδουσας» στη Μέριδα της δυτικής Ισπανίας. Σχεδόν 50 χρόνια μετά τις πρώτες ανασκαφές, οι αρχαιολόγοι εντόπισαν εντυπωσιακές ρωμαϊκές τοιχογραφίες σε ένα τμήμα της έπαυλης που είχε παραμείνει ανεξερεύνητο από το 1976. Οι τοιχογραφίες, οι οποίες διατηρούνται σε εξαιρετική κατάσταση, κοσμούν τους τοίχους του περιστυλίου και ξεχωρίζουν για τα ζωηρά χρώματα και τα πλούσια διακοσμητικά τους θέματα. Περιλαμβάνουν φυτικά και ζωικά μοτίβα, πολλά πουλιά, παγώνια και μυθολογικές παραστάσεις, αποκαλύπτοντας την αισθητική και την πολυτέλεια μιας εύπορης ρωμαϊκής κατοικίας.

Google Προσθέστε το ENIKOS ως προτιμώμενη πηγή στη Google

Μισό αιώνα μετά τις πρώτες ανασκαφές σε έναν από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της Ισπανίας, η αρχαιολογική σκαπάνη δικαιώθηκε ξανά. Ένα «ξεχασμένο» τμήμα της περίφημης ρωμαϊκής έπαυλης όπου δεσπόζει το ψηφιδωτό της Μέδουσας αποκάλυψε ζωηρόχρωμες τοιχογραφίες, προσφέροντας μια νέα, πολύτιμη ματιά στην καθημερινότητα και την αισθητική της ρωμαϊκής εποχής.

Αρχαιολογικά ευρήματα αποκαλύπτουν με ακρίβεια πότε έπεσε η Βαβυλώνα και καταστράφηκε η Χαττούσα – Τα μυστικά της Αφροδίτης, των σφηνοειδών πινακίδων και ενός ηφαιστείου στην Αλάσκα

Σπουδαστές της επαγγελματικής σχολής κατάρτισης Barraeca V κατέγραψαν τοιχογραφίες στο περιστύλιο της ρωμαϊκής έπαυλης (domus) στη θέση Huerta de Otero, στη Μέριδα, εκεί όπου είχε βρεθεί το ψηφιδωτό της Μέδουσας. Οι τοιχογραφίες προέρχονται από μια λωρίδα γης που είχε μείνει άσκαφτη το 1976. Όταν πραγματοποιήθηκε η πρώτη ανασκαφή στην περιοχή Huerta de Otero το 1976, μια στενή λωρίδα εδάφους είχε αφεθεί ανέγγιχτη.

Ο αρχαιολόγος José Vargas, καθηγητής αρχαιολογίας στη σχολή Barraeca, αναφέρει ότι αυτό ήταν «αποτέλεσμα μιας παλιάς μεθοδολογίας». Μισό αιώνα αργότερα, εκείνη η λωρίδα βρέθηκε στο επίκεντρο της φετινής ανασκαφικής περιόδου και έκρυβε μια έκπληξη: τοιχογραφίες στους τοίχους του περιστυλίου μιας μεγαλοπρεπούς οικίας στην Augusta Emerita, τη σημερινή Μέριδα στη δυτική Ισπανία.

Ιστορική ανακάλυψη στην Τροία: Αρχαιολόγοι πιστεύουν ότι βρήκαν τον τάφο του ομηρικού ήρωα Αίαντα

Η ανακάλυψη ανακοινώθηκε στις 17 Νοεμβρίου, κατά τη διάρκεια επίσκεψης στον χώρο της ανασκαφής από τη δημοτική σύμβουλο Επαγγελματικής Κατάρτισης, Pilar Amor. Ο δήμος υπογραμμίζει τον πλούσιο διάκοσμο των τοιχογραφιών και την υψηλή ποιότητά τους.

Ο Vargas προσθέτει ότι διατηρούνται σε πολύ καλή κατάσταση και συνδυάζουν φυτικά και ζωικά μοτίβα, με πλούσια ορνιθοπανίδα, καθώς και μυθολογικά θέματα. Σύμφωνα με τον Vargas, οι τοιχογραφίες κοσμούν τους τοίχους του περιστυλίου τόσο εσωτερικά όσο και εξωτερικά.

Στο φως η Βασιλική Αίθουσα στο παλάτι των «ιερών» πριγκιπισσών: Ένα αρχαιολογικό εύρημα 1.300 ετών

Η Amor κάνει λόγο για παγώνια, τα οποία ερμηνεύει ως εικόνες «ιδιαίτερα αντιπροσωπευτικές της ισχύος» των ανθρώπων που κατοικούσαν στην έπαυλη.

Το περιστύλιο της έπαυλης και το «χαμένο» κομμάτι του παζλ

Σε μια ρωμαϊκή έπαυλη (domus), το περιστύλιο ήταν η κεντρική αυλή: Ένας υπαίθριος χώρος, συχνά με κήπο, που περιβαλλόταν από μια στοά με κίονες, στην οποία άνοιγαν τα κύρια δωμάτια της οικίας. Λειτουργούσε όπως το περιστύλιο (η εσωτερική στοά) ενός μοναστηριού, αλλά σε μια οικιακή εκδοχή σχεδιασμένη για να εντυπωσιάζει τους επισκέπτες.

Το γεγονός ότι οι τοίχοι του ήταν ζωγραφισμένοι με πουλιά και μυθολογικές σκηνές ταιριάζει απόλυτα σε αυτή την αντίληψη ενός χώρου επίδειξης. Η λωρίδα του 1976 έθετε επίσης ένα πρακτικό ζήτημα. Ο Vargas αναφέρει ότι σε εκείνο το σημείο δεν ήταν σαφές πώς το δωμάτιο με το ψηφιδωτό της Μέδουσας συνδεόταν με το τμήμα του περιστυλίου που είχε ήδη ανασκαφεί.

Η απομάκρυνση των επιχώσεων αποτελούσε, επομένως, προτεραιότητα για την κατανόηση της κάτοψης της οικίας. Οι τοιχογραφίες, σύμφωνα με τα δικά του λόγια, ήταν η επιπλέον έκπληξη.

Ανακάλυψη ρωμαϊκών τοιχογραφιών. Φωτ.: Δήμος της Μέριδας (Ayuntamiento de Mérida) 
Ανακάλυψη ρωμαϊκών τοιχογραφιών. Φωτ.: Δήμος της Μέριδας (Ayuntamiento de Mérida)

Η περίφημη «Οικία της Μέδουσας» και η ιστορία της

Η περιοχή Huerta de Otero έγινε πρωτοσέλιδο διεθνώς το καλοκαίρι του 2023, όταν σπουδαστές της σχολής Barraeca II έφεραν στο φως ένα πολύχρωμο ψηφιδωτό περίπου 30 τετραγωνικών μέτρων, το οποίο κάλυπτε το δάπεδο ενός από τα κύρια δωμάτια της οικίας. Στο κέντρο του δεσπόζει η Μέδουσα μέσα σε ένα οκταγωνικό μετάλλιο, με φτερά να ξεπροβάλλουν από το μέτωπό της, πλαισιωμένη από προσωπεία, ψάρια και τέσσερα παγώνια που συμβολίζουν τις εποχές του χρόνου.

Η Μέδουσα σε αυτά τα δάπεδα δεν αποτελούσε ένα τρομακτικό τέρας, αλλά ένα φυλαχτό. Ο Vargas είχε εξηγήσει το 2023 ότι η αυστηρή της έκφραση εξυπηρετούσε έναν αποτροπαϊκό σκοπό — δηλαδή να διώχνει το κακό από τους ενοίκους της οικίας. Οι ειδικοί χρονολογούν το ψηφιδωτό στον 2ο αιώνα μ.Χ. Τα παγώνια υπήρχαν ήδη στο δάπεδο, και τώρα, σύμφωνα με την Amor, επανεμφανίζονται και στους τοίχους.

Το αν και τα δύο σύνολα ανήκουν στο ίδιο διακοσμητικό πρόγραμμα παραμένει άγνωστο και θα πρέπει να μελετηθεί από τους ειδικούς. Ήδη από το 2023, ο διευθυντής της Κοινοπραξίας της Μνημειακής Πόλης της Μέριδας, Félix Palma, είχε χαρακτηρίσει τον χώρο εξαιρετικό για την κατάσταση διατήρησής του και τον διακοσμητικό του πλούτο, ο οποίος περιλάμβανε, εκτός από το ψηφιδωτό, τοιχογραφίες και γλυπτά μοτίβα.

Οι τοιχογραφίες του περιστυλίου δεν αποτελούν, επομένως, την πρώτη ένδειξη ζωγραφικού διακόσμου στην οικία, συνιστούν όμως ένα νέο σύνολο που είναι πιο ευανάγνωστο.

Ένα αρχοντικό του 1ου αιώνα στη σκιά των τειχών

Η Augusta Emerita ιδρύθηκε ως ρωμαϊκή αποικία το 25 π.Χ. και έγινε η πρωτεύουσα της επαρχίας της Λουζιτανίας. Το ιστορικό της κέντρο αποτελεί Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO από το 1993. Η περιοχή Huerta de Otero βρίσκεται στη δυτική πλευρά της πόλης, ανάμεσα στο ανάχωμα αντιστήριξης του ποταμού Ana —τη ρωμαϊκή ονομασία του ποταμού Γκουαντιάνα— και το νότιο τείχος της αραβικής ακρόπολης (alcazaba).

Σύμφωνα με τη μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2020 από τους Pedro Mateos Cruz (Ινστιτούτο Αρχαιολογίας της Μέριδας, CSIC) και Félix Palma García στην επιστημονική σειρά Anejos de Cuadernos de Prehistoria y Arqueología του Αυτόνομου Πανεπιστημίου της Μαδρίτης, το δυτικό μισό του οικοπέδου βρισκόταν έξω από το ρωμαϊκό τείχος και το ανατολικό μισό εντός αυτού.

Οι εργασίες του 1976 έφεραν στο φως μια ρωμαϊκή έπαυλη (domus) και ένα τμήμα του τείχους της πόλης, ενώ στη συνέχεια το οικόπεδο εγκαταλείφθηκε. Το 1987 πραγματοποιήθηκαν εργασίες καθαρισμού και απομάκρυνσης μπαζών, και δεν υπήρξαν άλλες παρεμβάσεις μέχρι τις αρχές του 2019, όταν το Ινστιτούτο Αρχαιολογίας και η Κοινοπραξία επανεκκίνησαν το έργο σε συνεργασία με τη δημοτική σχολή.

Έκτοτε, εκτός από το ψηφιδωτό, έχουν έρθει στο φως ένα τμήμα του ιδρυτικού τείχους μήκους άνω των 40 μέτρων και ύψους πέντε μέτρων, ένας εσωτερικός δρόμος καθώς και ιδιωτικά λουτρά του 4ου αιώνα μ.Χ., σύμφωνα με την περίληψη διάλεξης του José Vargas Calderón που διοργανώθηκε από την περιφερειακή κυβέρνηση της Εξτρεμαδούρα (Junta de Extremadura) το 2025.

Η ίδια η οικία, σύμφωνα με τον Mateos το 2019, χρονολογείται στον 1ο αιώνα μ.Χ. και φαίνεται πως χρησιμοποιούνταν τουλάχιστον μέχρι τον 5ο αιώνα, ενώ τα ψηφιδωτά τοποθετούνται όλα στον 2ο αιώνα.

Η συμβολή των νέων σπουδαστών στην ανασκαφή

Η σχολή Barraeca είναι ένα δημοτικό πρόγραμμα κατάρτισης και απασχόλησης, στο οποίο οι σπουδαστές μαθαίνουν δουλεύοντας πάνω σε ένα πραγματικό έργο. Σύμφωνα με την Amor, οι εργασίες στην Huerta de Otero δεν ξεκίνησαν ξανά παρά μόνο το 2019, όταν η σχολή πρόσθεσε την ειδικότητα του τεχνίτη ανασκαφών.

Οι ανασκαφές πραγματοποιούνται πάντα με τη συνεργασία και την επίβλεψη της Κοινοπραξίας της Μνημειακής Πόλης. Τον ρυθμό των εργασιών καθορίζουν οι εκπαιδευτικοί κύκλοι. Κάθε χρόνο η σχολή παρεμβαίνει σε ένα τμήμα του οικοπέδου, και ο κύκλος Barraeca V ολοκληρώνεται τον Δεκέμβριο. Τον Ιανουάριο θα ξεκινήσει ένας νέος κύκλος με μια αρχική περίοδο θεωρητικής εκπαίδευσης, και στη συνέχεια οι ανασκαφές θα ξαναρχίσουν.

Ο Vargas, πτυχιούχος Γεωγραφίας και Ιστορίας από το Πανεπιστήμιο της Εξτρεμαδούρα, με εμπειρία στην αραβική ακρόπολη (alcazaba) της Ολιβένθα, στην Κάπαρα, στη Θάφρα και στο κάστρο του Μεδεγίν, σύμφωνα με την περιφερειακή κυβέρνηση της Εξτρεμαδούρα (Junta de Extremadura), ηγείται της ανασκαφικής παρέμβασης εδώ και χρόνια.

Εκτιμά ότι η έκταση του οικοπέδου ξεπερνά τα 5.000 τετραγωνικά μέτρα και ότι έχει ανασκαφεί περίπου το 15%. Αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 750 τετραγωνικά μέτρα, δηλαδή σε περίπου είκοσι πέντε δωμάτια σαν εκείνο με το ψηφιδωτό της Μέδουσας. Επομένως, το μεγαλύτερο μέρος του χώρου παραμένει ακόμη ανεξερεύνητο.

Ο δήμος διοργανώνει την ξενάγηση «Περίπατος στη ρωμαϊκή έπαυλη (Domus) στην Huerta de Otero» («Paseo por la Domus en la Huerta de Otero»).

Google Προσθέστε το ENIKOS στην Google
Ακολουθήστε το ENIKOS στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.