Ο φλοιός κάτω από την Ιταλία «ανοίγει σαν φερμουάρ» και βυθίζεται στον μανδύα της Γης, σύμφωνα με νέα έρευνα. Αυτή η διαδικασία αποτελεί την κύρια αιτία για τη μεγάλη σεισμική δραστηριότητα στα Απέννινα Όρη, τη μακριά οροσειρά που διασχίζει σαν ραχοκοκαλιά την ιταλική χερσόνησο.
Η συγκεκριμένη περιοχή προσφέρει μια μοναδική ματιά στο «κύκνειο άσμα» της καταβύθισης – δηλαδή της κίνησης μιας πλάκας ωκεάνιου φλοιού κάτω από ένα γειτονικό τμήμα ηπειρωτικού φλοιού – δήλωσε ο επικεφαλής της μελέτης Stefano Tavani, γεωεπιστήμονας στο Πανεπιστήμιο της Φλωρεντίας.
«Βιώνουμε το πολύ, πολύ τελικό στάδιο της καταβύθισης, και η τεκτονική δραστηριότητα κατευθύνεται πλέον από μια διαφορετική “μηχανή”, η οποία είναι αυτό το άνοιγμα του φλοιού σαν φερμουάρ», ανέφερε ο Tavani στο Live Science.
Ένα πολύπλοκο γεωλογικό «μωσαϊκό» στη Μεσόγειο
Η περιοχή της Μεσογείου, ανάμεσα στην Αφρική και την Ευρασία, αποτελεί ένα «μωσαϊκό» από τεκτονικές μικροπλάκες και οροσειρές, γεγονός που καθιστά τη γεωλογία της περιοχής εξαιρετικά περίπλοκη. Η γενική γεωλογική εικόνα διαμορφώνεται από το ότι η Αφρικανική πλάκα, στα νότια, πιέζει προς τα βόρεια, συμπιέζοντας τον φλοιό και προκαλώντας τη βύθιση ενός αρχαίου ωκεανού, της Τηθύος, στον μανδύα κάτω από τα Απέννινα Όρη. Αυτή η διαδικασία βρίσκεται σε εξέλιξη εδώ και περίπου 50 εκατομμύρια χρόνια.
Η γέννεση των μεσογειακών λεκανών
Κατά μήκος των Απεννίνων, η διαδικασία αυτή δημιούργησε μια αλληλεπίδραση δυνάμεων έλξης και πίεσης. Καθώς η Αφρικανική πλάκα βυθιζόταν κάτω από την Ευρασιατική, το όριο της ζώνης καταβύθισης μετατοπιζόταν και το ίδιο προς την Αφρικανική πλάκα, προκαλώντας εφελκυσμό (τέντωμα) και η λέπτυνση του φλοιού στην πλευρά της Ευρασίας. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία δύο μεγάλων λεκανών: μίας παλαιότερης στη Μεσόγειο Θάλασσα, δυτικά της Κορσικής και της Σαρδηνίας, και μίας νεότερης, του Τυρρηνικού Πελάγους (τμήμα της Μεσογείου) ανατολικά της Κορσικής και της Σαρδηνίας, η οποία σχηματίστηκε πριν από περίπου 10 εκατομμύρια χρόνια.
Μέχρι τώρα, ο μηχανισμός που κινούσε αυτή την επέκταση που δημιούργησε τις λεκάνες, παράλληλα με τις δυνάμεις συμπίεσης που ανύψωσαν τα Απέννινα, δεν ήταν απολύτως ξεκάθαρος, δήλωσε ο Tavani.
Για να κατανοήσουν καλύτερα αυτή την ασυνήθιστη τεκτονική κίνηση, ο Tavani και οι συνεργάτες του συνδύασαν το ιστορικό των σεισμών και τις μετακινήσεις του εδάφους από μετρήσεις GPS και δορυφόρων με τα τεκτονικά μοντέλα των κινήσεων των πλακών. Διαπίστωσαν ότι κάτω από τα Απέννινα Όρη, ο κατώτερος φλοιός αποκολλάται και βυθίζεται στον μανδύα – μια διαδικασία που ονομάζεται αποκόλληση στρώματος (delamination).
Είναι αυτή η αποκόλληση, και όχι η καταβύθιση της μίας πλάκας κάτω από την άλλη, που προκαλεί τη μεγαλύτερη σεισμική δραστηριότητα στα Απέννινα, όπως ανέφεραν οι ερευνητές στη μελέτη τους που δημοσιεύθηκε αυτόν τον μήνα στο περιοδικό Communications Earth & Environment. Σε λίγα ακόμη εκατομμύρια χρόνια, δήλωσε ο Tavani, ο κατώτερος φλοιός θα έχει βυθιστεί πλήρως και οι δύο πλάκες θα συγκολληθούν μεταξύ τους.
Παγκόσμιες εφαρμογές: Από τα Απέννινα στην ελληνική τάφρο
Υπάρχουν και άλλα μέρη στον κόσμο όπου συμβαίνουν παρόμοιες διεργασίες, όπως στην Ελληνική Τάφρο νότια της Ελλάδας, ανέφερε ο Tavani. Τα ευρήματα «θα μπορούσαν να εφαρμοστούν και σε αρκετά άλλα συστήματα», δήλωσε, «επειδή τελικά πρόκειται για ένα είδος τεκτονικής των πλακών πολύ προχωρημένου σταδίου».
