Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Αρχαιολόγοι που ερευνούν τη ρωμαϊκή πόλη Aquinum στην κεντρική Ιταλία έφεραν στο φως ένα εκτεταμένο υπόγειο δίκτυο σηράγγων και αποχετευτικών καναλιών κάτω από αγροτικά χωράφια.
- Στις αρχές του 2026 οι ερευνητές εντόπισαν τον κεντρικό αποχετευτικό αγωγό στη διασταύρωση των κύριων αξόνων της πόλης, μαζί με έναν θησαυρό 120 νομισμάτων και κεραμικά.
- Οι ανασκαφές αποκάλυψαν επίσης σπάνια τελετουργικά ευρήματα, ανάμεσά τους έναν μαρμάρινο βωμό αφιερωμένο στον Αύγουστο και έναν λίθινο κίονα συνδεδεμένο με τη θυσία suovetaurilia.
Κάτω από τους ήσυχους, καταπράσινους αγροτικούς κάμπους της κεντρικής Ιταλίας, εκεί όπου σήμερα κυριαρχεί η ηρεμία της φύσης, κρυβόταν για αιώνες μια ολόκληρη ρωμαϊκή πόλη. Πρόσφατα, η γη της αρχαίας πόλης Aquinum αποφάσισε να αποκαλύψει τα καλά θαμμένα μυστικά της.
Οι αρχαιολόγοι που κάνουν ανασκαφές στην περιοχή δεν έφεραν στο φως απλώς μεμονωμένα ευρήματα, αλλά έναν ολόκληρο υπόγειο κόσμο: Ένα εντυπωσιακό, δαιδαλώδες δίκτυο από σήραγγες και αποχετευτικά κανάλια που αποδεικνύει το μεγαλείο της ρωμαϊκής μηχανικής.
Μαζί με αυτές τις αθέατες υποδομές, η αρχαιολογική σκαπάνη έφερε στο φως πολύτιμα τεκμήρια της καθημερινής και θρησκευτικής ζωής των κατοίκων, όπως έναν αρχαίο βωμό, τελετουργικές επιγραφές και έναν κρυμμένο θησαυρό από εκατοντάδες νομίσματα.
Τα ευρήματα αυτά μας επιτρέπουν, μετά από αιώνες σιωπής, να ρίξουμε μια διεισδυτική ματιά στον τρόπο με τον οποίο λειτουργούσε, ζούσε και ανέπνεε αυτή η σπουδαία αρχαία κοινότητα. Αρχαιολόγοι που ερευνούν τη ρωμαϊκή πόλη Aquinum στην κεντρική Ιταλία φέρνουν στο φως νέα στοιχεία για τον τρόπο λειτουργίας του αρχαίου οικισμού, από ένα εκτεταμένο υπόγειο δίκτυο αποχετεύσεων και καναλιών αποστράγγισης μέχρι τελετουργικές επιγραφές, έναν ρωμαϊκό βωμό και έναν θησαυρό με περισσότερα από 100 νομίσματα.
Το Aquinum βρίσκεται κάτω από αγροτικά χωράφια κοντά στο σύγχρονο Ακουίνο, στην επαρχία του Φροζινόνε, περίπου 100 χιλιόμετρα νότια της Ρώμης. Κάποτε ένα από τα πιο σημαντικά ρωμαϊκά κέντρα κατά μήκος της Via Latina (Λατινικής Οδού) μεταξύ Ρώμης και Κάπουας, η πόλη εκτιμάται ότι κάλυπτε μια έκταση 1.000 στρεμμάτων.
Ύστερα από 18 χρόνια ερευνών από το Πανεπιστήμιο του Σαλέντο, οι αρχαιολόγοι έχουν ανασκάψει μόλις περίπου 80 στρέμματα. Από το 2020, ερευνητές του οργανισμού Roma Sotterranea εργάζονται στο πλευρό των αρχαιολόγων για να εξερευνήσουν ένα άλλο τμήμα της πόλης, το οποίο είναι σε μεγάλο βαθμό αθέατο: την υπόγεια υποδομή της.
Εξερευνώντας τα άδυτα του Aquinum
Ο οργανισμός Roma Sotterranea ειδικεύεται στην εξερεύνηση υπόγειων αρχαιολογικών δομών, όπως αποχετεύσεις, δεξαμενές, κανάλια αποστράγγισης και φρεάτια επιθεώρησης. Μεταξύ 2020 και 2023, η ομάδα κατέγραψε περισσότερα από 240 μέτρα υπόγειων αγωγών κάτω από τα Κεντρικά Λουτρά του Aquinum.
Το δίκτυο περιλαμβάνει κανάλια και πηγάδια που αποτελούσαν μέρος της υδραυλικής υποδομής, η οποία ήταν απαραίτητη για τη διαχείριση των υδάτων κάτω από τη ρωμαϊκή πόλη. Από το 2024, οι έρευνες έχουν επικεντρωθεί στο θέατρο του Aquinum, το οποίο πιστεύεται ότι είχε χωρητικότητα περίπου 5.000 θεατών.
Αν και οι αρχαιολόγοι μπορούν να αναπαραστήσουν μεγάλο μέρος της αρχιτεκτονικής του θεάτρου από τα σωζόμενα ερείπια, η υπόγεια υποδομή του παραμένει ελάχιστα κατανοητή. “Η αρχιτεκτονική μας δείχνει πώς ήταν εμφανισιακά το θέατρο”, δήλωσε ο Francesco Artibani, διευθυντής του έργου εκ μέρους του Roma Sotterranea. “Αυτό που αναζητούμε κάτω από το έδαφος μπορεί να μας βοηθήσει να καταλάβουμε πώς ακριβώς λειτουργούσε”.
Το 2026 φέρνει στο φως τον κεντρικό αποχετευτικό αγωγό
Ανεξάρτητα από τις προηγούμενες εργασίες κάτω από τα λουτρά και την εν εξελίξει έρευνα στο θέατρο, οι ερευνητές εντόπισαν τον κεντρικό αποχετευτικό αγωγό του Aquinum στις αρχές του 2026. Ο υπόνομος βρίσκεται κάτω από τη διασταύρωση του Cardo Maximus και του Decumanus Maximus – των κύριων οδικών αξόνων βορρά-νότου και ανατολής-δύσης της ρωμαϊκής πόλης.
Η υπόγεια κατασκευή έχει διαστάσεις περίπου 1,4 μέτρα πλάτος και πάνω από 2,1 μέτρα ύψος. Οι έρευνες έφεραν επίσης στο φως έναν θησαυρό από 120 νομίσματα, επιγραφές και κεραμικά. Η διαθέσιμη αναφορά δεν διευκρινίζει με μεγαλύτερη ακρίβεια πότε ακριβώς μέσα στο 2026 έγιναν αυτά τα ευρήματα ή αν ανασύρθηκαν όλα απευθείας μέσα από τον ίδιο τον αποχετευτικό αγωγό.
Οι ερευνητές χρησιμοποιούν όλο και περισσότερο την τεχνολογία για να εξερευνήσουν υπόγειους χώρους στους οποίους η πρόσβαση για τους ανθρώπους είναι δύσκολη ή επικίνδυνη. Ένα ρομποτικό σύστημα επιθεώρησης, εξοπλισμένο με καλώδιο που εκτείνεται έως και τα 100 μέτρα, επιστρατεύτηκε παράλληλα με τις έρευνες γεωραντάρ (GPR), επιτρέποντας στους ερευνητές να εξετάσουν τους θαμμένους αγωγούς χωρίς να χρειαστεί να τους ανασκάψουν πλήρως.
Τα μυστικά των ρωμαϊκών τελετουργικών έρχονται στο φως
Η ανασκαφική περίοδος του 2026 απέδωσε επίσης αρκετές ασυνήθιστες ανακαλύψεις σε άλλα σημεία του Aquinum. Ανάμεσά τους είναι ένας σκαλιστός λίθινος κίονας (κίππος) που απεικονίζει έναν βόδι, ένα κριάρι και έναν χοίρο.
Τα τρία ζώα συνδέονται με τη suovetaurilia (σουοβεταουρίλια), μία από τις πιο σημαντικές τελετές θυσίας στη ρωμαϊκή θρησκεία, κατά την οποία θυσιάζονταν ένας χοίρος, ένα πρόβατο και ένας ταύρος. Ο λίθος είχε στη συνέχεια επαναχρησιμοποιηθεί ως πλάκα πεζοδρομίου σε ένα σημαντικό σταυροδρόμι της πόλης. Οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν επίσης έναν μαρμάρινο βωμό αφιερωμένο στο Πνεύμα (Genius) του Αυγούστου.
Μια επιγραφή μαρτυρεί ότι χρηματοδοτήθηκε από τον Manius Popidius Anteros, έναν πλούσιο απελεύθερο που είχε γίνει sevir Augustalis, μέλος μιας πολιτικής θρησκευτικής οργάνωσης στενά συνδεδεμένης με την αυτοκρατορική λατρεία.
Μια ακόμη ασυνήθιστη ανακάλυψη προήλθε από το θέατρο της πόλης. Οι αρχαιολόγοι έφεραν στο φως μια μαρμάρινη πλάκα χαραγμένη με τη φράση FVL(GVR) C[ONDITVM], που σημαίνει “θαμμένος κεραυνός”.
Στη ρωμαϊκή θρησκεία, τα μέρη που πλήττονταν από κεραυνό μπορούσαν να θεωρηθούν ιερά. Τα αντικείμενα που σχετίζονταν με το πλήγμα του κεραυνού θάβονταν τελετουργικά και η τοποθεσία σημαδευόταν επίσημα ή καθαγιαζόταν.
Ως εκ τούτου, η επιγραφή παρέχει στοιχεία για θρησκευτικές πρακτικές που λάμβαναν χώρα μέσα ή γύρω από το θέατρο του Aquinum. Η περίοδος του 2026 περιέλαβε επίσης την αποκατάσταση πέντε μαρμάρινων προτομών που ανακαλύφθηκαν στην τοποθεσία, συμπεριλαμβανομένου ενός γλυπτού γνωστού ως “Καίσαρας του Aquinum”.
Μία από τις μεγαλύτερες πόλεις κατά μήκος της Via Latina
Το Aquinum κατείχε μια σημαντική θέση πάνω στη Via Latina, την αρχαία οδό που συνέδεε τη Ρώμη με τη νότια Ιταλία. Η πόλη εξελίχθηκε σε ένα ευημερούν ρωμαϊκό κέντρο και ήταν γνωστή για την παραγωγή πορφύρας, μια βιομηχανία στην οποία αναφέρεται ο Ρωμαίος πολιτικός Κικέρων. Το Aquinum συνδέεται επίσης παραδοσιακά με τον Ρωμαίο σατιρικό ποιητή Ιουβενάλη, ο οποίος αναφέρθηκε στην πόλη στα γραπτά του.
Αιώνες αργότερα, η γύρω περιοχή συνδέθηκε με τον Θωμά Ακινάτη, η οικογένεια του οποίου κατείχε το κοντινό κάστρο της Roccasecca (Ροκασέκα) και του οποίου το όνομα προέρχεται από το Aquino.
Οι ανασκαφές έχουν ήδη αποκαλύψει σημαντικά στοιχεία για τον πλούτο της ρωμαϊκής πόλης, συμπεριλαμβανομένου ενός μεγάλου συγκροτήματος λουτρών που περιέχει εξαιρετικά καλοδιατηρημένα μωσαϊκά. Ωστόσο, το μεγαλύτερο μέρος του Aquinum παραμένει ανέγγιχτο κάτω από τη σύγχρονη γεωργική γη.
“Υπάρχει κάτι το εξαιρετικό στο να κοιτάζεις αυτές τις απέραντες εκτάσεις γης, που σήμερα καλλιεργούνται και οργώνονται, και να συνειδητοποιείς ότι μια ολόκληρη πόλη βρίσκεται ακόμα από κάτω”, δήλωσε ο Artibani. “Μια πόλη που, κατά το μεγαλύτερο μέρος της, θα παραμείνει εκεί, θαμμένη και προστατευμένη μέσα στη γη”.
Με μόνο ένα μικρό κλάσμα του οικισμού των περίπου 1.000 στρεμμάτων να έχει ερευνηθεί, το μεγαλύτερο μέρος των δρόμων, των κτιρίων και των υπόγειων υποδομών του Aquinum παραμένει κρυμμένο κάτω από τα γύρω χωράφια.