Μια αναπάντεχη ανακάλυψη στα βάθη της Λατινικής Αμερικής έρχεται να αλλάξει ριζικά όσα γνωρίζαμε για τον γεωλογικό χάρτη του πλανήτη μας. Μέσα από τη μελέτη αρχαίων ηφαιστειακών πετρωμάτων στην Κολομβία, οι επιστήμονες κατάφεραν να «διαβάσουν» το μακρινό παρελθόν της Γης, ανατρέποντας το χρονοδιάγραμμα για ένα από τα πιο κρίσιμα γεωλογικά γεγονότα στην ιστορία: την ένωση της Βόρειας (μέσω της Κεντρικής) και της Νότιας Αμερικής.
Τα νέα ευρήματα δείχνουν ότι οι δύο ήπειροι συγκρούστηκαν και ενώθηκαν εκατομμύρια χρόνια νωρίτερα από τις μέχρι τώρα εκτιμήσεις των ειδικών.
Ηφαιστειακά πετρώματα στην Κολομβία ανατρέπουν το χρονοδιάγραμμα της σύγκρουσης μεταξύ της Κεντρικής και της Νότιας Αμερικής. Τα μαγνητικά τους αποτυπώματα δείχνουν ότι η κύρια τεκτονική παραμόρφωση είχε ήδη εξασθενήσει κατά την ύστερη Μειόκαινο εποχή, γεγονός που υποδηλώνει ότι η πιο έντονη φάση της σύγκρουσης συνέβη νωρίτερα από ό,τι πιστευόταν μέχρι σήμερα.
Μια νέα μελέτη στο περιοδικό Earth and Planetary Physics αλλάζει την κατανόηση των επιστημόνων σχετικά με το πότε η Κεντρική και η Νότια Αμερική υπέστησαν μία από τις σημαντικότερες τεκτονικές συγκρούσεις που συνέβαλαν στη διαμόρφωση της αμερικανικής ηπείρου.
Εξετάζοντας τα μαγνητικά χαρακτηριστικά ηφαιστειακών πετρωμάτων στις Βόρειες Άνδεις της Κολομβίας, οι ερευνητές βρήκαν στοιχεία που αποδεικνύουν ότι οι κύριες φάσεις της σύγκρουσης έλαβαν χώρα νωρίτερα από ό,τι πιστευόταν μέχρι σήμερα, πριν από περίπου 10 εκατομμύρια χρόνια.
Διεθνής επιστημονική έρευνα στα «σπλάχνα» των Άνδεων
Επικεφαλής της έρευνας ήταν ο Βίκτορ Πιεντραχίτα (πρώτος συγγραφέας) και ο Τζ. Λι (υπεύθυνος αλληλογραφίας), μαζί με μια διεθνή ομάδα γεωεπιστημόνων. Το έργο τους επικεντρώθηκε σε ηφαιστειακά πετράματα της ύστερης Μειοκαίνου εποχής (ηλικίας περίπου 12 έως 6 εκατομμυρίων ετών) από την Ηφαιστειακή Επαρχία Κόμπια στην κεντρική Κολομβία.
Αυτά τα πετρώματα σχηματίστηκαν κατά τη διάρκεια μιας κρίσιμης περιόδου, όταν η Νοτιοαμερικανική Πλάκα αλληλοεπιδρούσε με το ηπειρωτικό τμήμα της Κεντρικής Αμερικής.
«Διαβάζοντας» τα μαγνητικά μυστικά των αρχαίων βράχων
Για να αναπαραστήσουν τις τεκτονικές διεργασίες εκείνης της εποχής, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν την ανάλυση μαγνητικού ιστού.
Η τεχνική αυτή μελετά τον προσανατολισμό των μαγνητικών ορυκτών στο εσωτερικό των πετρωμάτων και μπορεί να αποκαλύψει αν η εσωτερική τους δομή αντανακλά τις αρχικές ηφαιστειακές διαδικασίες ή μεταγενέστερη παραμόρφωση που προκλήθηκε από τεκτονικές δυνάμεις.
«Τα ηφαιστειακά πετρώματα μπορούν να διατηρήσουν ένα εξαιρετικά λεπτομερές αρχείο των γεωλογικών διεργασιών», αναφέρει ο Δρ. Βίκτορ Α. Πιεντραχίτα. «Οι μαγνητικοί τους ιστοί μάς βοηθούν να προσδιορίσουμε αν η παραμόρφωση συνέβη πριν, κατά τη διάρκεια ή μετά την τοποθέτηση των πετρωμάτων».
Η ομάδα διαπίστωσε ότι πολλά από τα ηφαιστειακά πετρώματα διατηρούν ακόμα τους πρωτογενείς μαγνητικούς ιστούς που δημιουργήθηκαν από τη μετακίνηση του μάγματος ή από τις ροές ηφαιστειακών συντριμμιών.
Αυτό υποδηλώνει ότι υπέστησαν ελάχιστη ή καθόλου σημαντική τεκτονική παραμόρφωση κατά την ύστερη Μειόκαινο εποχή. Ορισμένες τοποθεσίες διατήρησαν πράγματι σημάδια παραμόρφωσης, αλλά οι επιπτώσεις αυτές ήταν σχετικά περιορισμένες τόσο σε ένταση όσο και σε γεωγραφική έκταση.
Όταν οι τεκτονικές πλάκες «ησύχασαν» νωρίτερα από το αναμενόμενο
Εξεταζόμενα συνολικά, τα στοιχεία δείχνουν ότι η ισχυρότερη βράχυνση του φλοιού και η παραμόρφωση που σχετίζεται με τη σύγκρουση στις Βόρειες Άνδεις είχαν σε μεγάλο βαθμό ολοκληρωθεί πριν από την ύστερη Μειόκαινο εποχή.
Με άλλα λόγια, τη στιγμή που σχηματίζονταν αυτά τα ηφαιστειακά πετρώματα, η πιο έντονη φάση της τεκτονικής συμπίεσης είχε ήδη περάσει.
«Τα δεδομένα μας δείχνουν ότι τα πιο σημαντικά γεγονότα σύγκρουσης μεταξύ της Κεντρικής και της Νότιας Αμερικής συνέβησαν νωρίτερα από ό,τι πιστεύαμε προηγουμένως, κυρίως κατά την Ολιγόκαινο έως τη μέση Μειόκαινο εποχή», εξηγούν οι Πιεντραχίτα και Λι. «Μέχρι να σχηματιστούν αυτά τα ηφαιστειακά πετρώματα, η τεκτονική παραμόρφωση είχε γίνει ασθενέστερη και πιο εντοπισμένη».
Τα ευρήματα αυτά θα μπορούσαν να βοηθήσουν τους επιστήμονες να βελτιώσουν τα μοντέλα για τον τρόπο σχηματισμού των Άνδεων και να κατανοήσουν καλύτερα πώς οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ των τεκτονικών πλακών επηρέασαν τη γεωλογική εξέλιξη της αμερικανικής ηπείρου.
Η μελέτη αναδεικνύει επίσης τον τρόπο με τον οποίο οι μαγνητικές τεχνικές μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την αναπαράσταση της αρχαίας τεκτονικής δραστηριότητας σε ηφαιστειακές περιοχές.
Η έρευνα υποστηρίχθηκε από επιχορηγήσεις του Εθνικού Ιδρύματος Φυσικών Επιστημών της Κίνας (NSFC), οι οποίες απονεμήθηκαν στους Τζ. Λι και Βίκτορ Πιεντραχίτα.
