Η πρόσφατη ανασκαφική αποστολή στο Uşaklı Höyük, έναν αρχαιολογικό τύμβο στο ξηρό, κεντρικό οροπέδιο της Ανατολίας, πέτυχε μία ανακάλυψη που θα μπορούσε να ξαναγράψει ξεχασμένες πτυχές της κοινωνίας των Χετταίων.
Ήρθαν στο φως τα λείψανα τουλάχιστον επτά παιδιών, τοποθετημένα σε αυτό που οι ερευνητές ερμηνεύουν ως έναν τελετουργικό χώρο συνδεδεμένο με μια μυστηριώδη κυκλική δομή.
Η ανακάλυψη έγινε από την Ιταλική Αρχαιολογική Αποστολή στην Κεντρική Ανατολία — υπό την ηγεσία του Πανεπιστημίου της Πίζας σε συνεργασία με τουρκικούς και βρετανικούς φορείς. Δεν πρόκειται για συμβατικές ταφές.
Οι σκελετοί, ένας από τους οποίους είναι σχεδόν ακέραιος, βρέθηκαν μαζί με υπολείμματα στάχτης, οστά ζώων και κεραμικά θραύσματα, χωρίς ξεκάθαρα ταφικά μοτίβα. Δεν πρόκειται για ταφικές τάφρους, αλλά για σκόπιμα δημιουργημένα αποθέματα, εξηγεί ο Anacleto D’Agostino, ένας από τους επικεφαλής του προγράμματος.
Το αρχαιολογικό πλαίσιο υποδηλώνει διαφοροποιημένη μεταχείριση των παιδιών στον ταφικό πολιτισμό των Χετταίων, κάτι που δεν περιγράφεται με λεπτομέρειες στις πηγές τους.
Η κυκλική δομή και το μυστήριό της
Ο χώρος, ο οποίος κατοικείται από την 3η χιλιετία π.Χ., είχε έρθει στο φως από το 2021. Πρόκειται για τη χαρακτηρισμένη Κυκλική Δομή, έναν λίθινο κύκλο με άγνωστη λειτουργία, στην περιοχή F, βόρεια της ακρόπολης.
Οι πρόσφατες ανασκαφές, επιβεβαίωσαν τη συνέχειά της στο πέρασμα των αιώνων: παρά τις τροποποιήσεις στον περιβάλλοντα χώρο κατά τη διάρκεια της Ύστερης Εποχής του Χαλκού (14ος – 13ος αιώνας π.Χ.), οι Χετταίοι – και οι απόγονοί τους – σέβονταν αυτή την τοποθεσία.
Ένα ξεχωριστό στοιχείο και η ερμηνεία του
Το αξιοσημείωτο στοιχείο είναι πως τα λείψανα των παιδιών ανακαλύφθηκαν δίπλα στο εξωτερικό διάστρωμα της δομής, εξηγεί η Valentina Orsi, αρχαιολόγος από το πανεπιστήμιο Koç.
Ανάμεσά τους, ξεχωρίζουν καλά διατηρημένα δόντια, των οποίων η γενετική ανάλυση – η οποία είναι σε εξέλιξη στο Πανεπιστήμιο της Άγκυρας – θα μπορούσε να αποκαλύψει άγνωστες μέχρι πρότινος πληροφορίες για τον τοπικό πληθυσμό.
Η διάταξη θυμίζει φοινικικούς τοφέτες (tophets), τελετουργικούς χώρους όπου τοποθετούνταν βρέφη, αν και εδώ δεν υπάρχουν αμφορείς. Θα μπορούσε να είναι μια περιοχή αφιερωμένη σε πρακτικές σχετικές με τον πρόωρο θάνατο, προτείνει η Orsi.
Στοιχεία – κλειδιά μιας ξεχασμένης αυτοκρατορίας
Οι Χετταίοι, ήταν ένας ισχυρός, Ινδό – Ευρωπαϊκός λαός που ανταγωνιζόταν την Αίγυπτο και τη Βαβυλώνα μεταξύ του 1650 – 1200 π.Χ. Άφησαν εκτενή αρχεία γραμμένα σε σφηνοειδή γραφή, αλλά οι αναφορές τους στα ταφικά τους τελετουργικά για τα παιδιά, είναι ελάχιστες.
Στην αρχαία Εγγύς Ανατολή, τα παιδιά πολύ συχνά θάβονταν κάτω από τα σπίτια ή σε αγγεία, σε μια ταφική τελετή γνωστή ως εγχρυτισμός. Η περίπτωση αυτή ωστόσο, είναι διαφορετική, σημειώνει η Yağmur Heffron, εμπειρογνώμονας από το University College του Λονδίνου.
H ομάδα έχει σχηματίσει την υπόθεση πως η δομή αυτή μπορεί να ήταν κάποιο ιερό αφιερωμένο στον Θεό της Καταιγίδας, μια θεότητα των Χετταίων που σχετίζεται με το Zippalanda – την πόλη που μπορεί να είναι η Uşaklı.
Εκτός από τα παιδικά, ανακαλύφθηκαν ακόμη οστά από άλογα, γαϊδούρια και ελάφια, τα οποία ήρθαν στο φως σε κοντινές τάφρους και τα οποία και πιθανόν να ήταν προσφορές.
Σ’ ένα υψηλότερο επίπεδο, ανακαλύφθηκε ένα ακέραιο άλογο, υπολείμματα από συμπόσια ή θυσίες, εξηγεί η Claudia Minniti, ζωοαρχαιολόγος στο πανεπιστήμιο Σαπιένσα της Ρώμης. Η ανάλυση των υπολειμμάτων στα κεραμικά, υπέδειξε κατανάλωση κρέατος και δημητριακών.
Ανασκαφές στην ακρόπολη, αποκάλυψαν μια αλληλουχία από την Εποχή του Σιδήρου (12ος – 6ος αιώνας π.Χ.), μέχρι την Ελληνιστική Περίοδο (4ος – 1ος αιώνας π.Χ.), χωρίς σημάδια μεσαιωνικής κατοίκησης.
Κάτω από τα στρώματα του ασβεστόλιθου, εμφανίστηκαν καμίνια και τοίχοι, υποδεικνύοντας περιοχές ανοιχτής συγκέντρωσης.
Η κυκλική δομή ανήκει σε πρώιμη φάση, επιβεβαιώνοντας τη μνημειακή της σημασία, σημειώνει ο D’Agostino.
Αντίθετα, η κατώτερη αναβαθμίδα στέγαζε μια μεσαιωνική νεκρόπολη (11ος – 13ος αιώνας π.Χ.) με κιβωτιόσχημους τάφους που μελετήθηκαν από Τούρκους ανθρωπολόγους.
Η ανάλυση του DNA μιας οικογένειας που ήταν θαμμένη εκεί, θα μπορούσε να ρίξει φως στην επιρροή της Μάχης του Μαντζικέρτ (1071), μεταξύ της Βυζαντινής αυτοκρατορίας και των Σελτζούκων, στην οποία οι Τουρκμένοι έδιωξαν τη Βυζαντινή διοίκηση.
Επιπλέον στοιχεία
Για πολλά χρόνια, οι ερευνητές συνέδεαν το Uşaklı Höyük με τον οικισμό Zippalanda, μία πόλη των Χετταίων που αναφέρεται στις πινακίδες τους, ως κέντρο λατρείας του θεού της Καταιγίδας.
Το 2017, η ανακάλυψη ενός θραύσματος με σφηνοειδή γραφή και η μνημειακή κατασκευή του Κτιρίου ΙΙ, το οποίο ενδέχεται να είναι ναός, υποστηρίζουν περισσότερο αυτή την υπόθεση. Η χρήση του γρανίτη, ενός σπάνιου για την περιοχή υλικού, μαρτυρά τη σημασία του σημείου, εξηγεί η Heffron.
Το πρόγραμμα, το οποίο χρηματοδοτείται από την Ιταλία και την Τουρκία, έχει ορίζοντα ολοκλήρωσης το 2026, ενώ θα συνδυαστεί με μελέτες παλαιοβοτανικής και γενετικές.
Κάθε οστό, κάθε σπόρος, μας φέρνει πιο κοντά με την καθημερινή ζωή των ανθρώπων που έζησαν εδώ, καταλήγει ο D’Agostino.
Εν τω μεταξύ, τα λείψανα των παιδιών περίμεναν μέσα στις στάχτες χιλιάδων ετών, να αποκρυπτογραφηθούν από την επιστήμη.
