Τα αλλεπάλληλα χτυπήματα των ουκρανικών drone εναντίον των τεχνολογικών υποδομών της Yandex εντός της Ρωσίας προκάλεσαν εκτεταμένα προβλήματα στις ψηφιακές υπηρεσίες της χώρας, πυροδοτώντας παράλληλα μια ευρεία συζήτηση για το κατά πόσο επλήγη η ρωσική διαδικτυακή μηχανή προπαγάνδας.
Παρά τις προσδοκίες και τους ισχυρισμούς του Κιέβου, ότι η δραστηριότητα των ρωσικών τρολ στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης σημείωσε κατακόρυφη πτώση, ειδικοί στην κυβερνοασφάλεια και την ανάλυση δεδομένων συνιστούν επιφυλακτικότητα, εξηγώντας ότι τα διαθέσιμα στοιχεία παρερμηνεύτηκαν.
Οι επιθέσεις και η παράλυση των υπηρεσιών
Μέσα στην τελευταία εβδομάδα, ουκρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη έπληξαν τρία κέντρα δεδομένων (data centers) της Yandex, του τεχνολογικού κολοσσού που αποκαλείται συχνά «ρωσική Google».
Ukraine hits another Yandex data center in Russia and Cloudflare data shows Russian bot traffic dropping dramatically. Might have an impact right before the November elections. https://t.co/63wbnScfYI
— Jamie Dupree (@jamiedupree) October 11, 2026
Το πρώτο πλήγμα σημειώθηκε στις 8 Οκτωβρίου, ακολούθησε δεύτερο στις 9 Οκτωβρίου, ενώ την Κυριακή 11 Οκτωβρίου μια τρίτη επίθεση προκάλεσε σοβαρές ζημιές στις εγκαταστάσεις της εταιρείας στην περιοχή Βλαντίμιρ, ανατολικά της Μόσχας.
Update: Satellite imagery now confirms what Yandex tried to bury in a press release. The strike on the Sasovo data center was direct, precise, and devastating.
THE IMAGE
The facility sits on the grounds of the Sasta machine-tool plant in Sasovo, Ryazan Oblast. The satellite photo shows the impact point clearly.
This was not collateral damage from a nearby target. The data center itself was hit.
Yandex’s press service has now admitted the Sasovo facility is completely shut down. Not partially degraded.
Not temporarily offline. Completely shut down.
THE SECOND SITE
The company also confirmed that infrastructure in Kaluga was disabled. This was previously unreported.
Yandex initially framed the Kaluga incident as the only strike. Now the real picture is emerging: two drone strikes on Yandex data centers, not one.
The Kaluga facility ranks among Yandex’s largest in Russia. Several modules there are completely out of service.
THE PATTERN
Moscow built its sovereign internet on a handful of critical nodes. Those nodes keep going dark.
Sasovo hosts two of Yandex’s three supercomputers used to train YandexGPT. Kaluga handles core cloud infrastructure.
Both are now compromised.
The geography of the war keeps expanding. Ryazan Oblast and Kaluga Oblast sit deep inside Russia, part of the infrastructure backbone Moscow assumed was untouchable.
Satellite imagery now shows that assumption burning.
— medoyid_ua (@LetsArmUKR) October 11, 2026
Όπως μεταδίδει το BBC, η εταιρεία επιβεβαίωσε ότι οι λειτουργίες στη συγκεκριμένη εγκατάσταση ανεστάλησαν πλήρως, καθιστώντας μη διαθέσιμες μια σειρά από υπηρεσίες της.
Σύμφωνα με το βρετανικό δίκτυο, οι στρατιωτικές επιθέσεις είχαν ως στόχο «τοποθεσίες που παρέχουν ροές εσόδων στη πολεμική μηχανή της Μόσχας».
Αναφορές υποδεικνύουν ότι τουλάχιστον δύο κέντρα δεδομένων υπέστησαν σημαντικές καταστροφές, με βίντεο στο Telegram να δείχνουν ένα από αυτά στις φλόγες.
Το ανεξάρτητο ρωσικό μέσο Meduza μεταδίδει ότι πλήθος ιστοσελίδων στη Ρωσία τελούν εκτός λειτουργίας, συμπεριλαμβανομένων μεγάλων τραπεζών, εμπορικών καταστημάτων, αθλητικών εφαρμογών, αλλά και δημοφιλών υπηρεσιών της Yandex, όπως το Yandex Go και το Yandex Eats.
Οι αναλύσεις συγκλίνουν στο ότι οι ζημιές εξουδετέρωσαν μεγάλο μέρος των επιχειρησιακών δυνατοτήτων της εταιρείας, η αποκατάσταση των οποίων ενδέχεται να απαιτήσει μήνες, αναφέρει ο Guardian.
Οι ισχυρισμοί Ζελένσκι και οι αναφορές
Μιλώντας στο Φόρουμ Ασφάλειας της Βαρσοβίας τη Δευτέρα, ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολόντιμιρ Ζελένσκι, ισχυρίστηκε ότι «όλοι παρατήρησαν» τη μείωση της δραστηριότητας των ρωσικών bots στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μετά τα πλήγματα, υποστηρίζοντας ότι οι επιθέσεις αποδυνάμωσαν την εκτεταμένη ρωσική επιχείρηση παραπληροφόρησης.
«Ξαφνικά έγινε λίγο ευκολότερο να αναπνεύσει κανείς σε πολλές κοινωνικές πλατφόρμες. Υπήρχε λιγότερο μίσος, λιγότερος διχασμός και λιγότερες προκλήσεις», δήλωσε ο Ζελένσκι.
Zelensky says Ukraine bombed Russian data centers to take out social media bots dividing the west https://t.co/3t764LIORy
— The Independent (@Independent) October 13, 2026
Παράλληλα, χρήστες σε πλατφόρμες όπως το X και το Reddit σε διάφορες δυτικές χώρες ανέφεραν ότι παρατήρησαν λιγότερο δεξιό και ακροδεξιό περιεχόμενο στις ροές τους — από λογαριασμούς που υποστηρίζουν το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα στις ΗΠΑ έως υποστηρικτές του γερμανικού κόμματος «Εναλλακτική για τη Γερμανία» (AfD).
AfD -Verbot jetzt!
(Mal sehen, wie viele Bots noch da sind!)— Marcus Mittermeier😘🇩🇪 (@MMittermeier) October 12, 2026
Ο Τσέχος ευρωβουλευτής Τομάς Ζντεχόβσκι επικαλέστηκε επίσης ισχυρισμούς ότι η διαδικτυακή υποστήριξη προς το AfD υποχώρησε μετά τις επιθέσεις.
If confirmed, this is telling: Russian data centres get hit, and online activity around AfD suddenly plummets. 📉
So much talk about German patriotism… then the connection from Russia goes down. 🤔🇷🇺 https://t.co/hEPJkIVtA3
— Tomáš Zdechovský (@TomasZdechovsky) October 11, 2026
Tους ισχυρισμούς αυτούς αναπαρήγαγε και ο λογαριασμός της πλατφόρμας πρόβλεψης Polymarket στο X, παρά τη συνήθειά του να δημοσιεύει εντυπωσιακους ισχυρισμούς χωρίς ανεξάρτητη διασταύρωση.
JUST IN: Activity on several major U.S. political subreddits plunges following attacks on Russian data centers.
— Polymarket (@Polymarket) October 12, 2026
Σύμφωνα με την τεχνολογική ιστοσελίδα Mashable, μεγάλο μέρος του θορύβου προήλθε από δημοσίευμα του U24 Media, του δημοσιογραφικού βραχίονα της κρατικής ουκρανικής πλατφόρμας United24.
Το U24 επικαλέστηκε ανάλυση της The Deep Dive (12 Οκτωβρίου) βασισμένη σε στοιχεία της Cloudflare Radar, η οποία παρακολουθεί την παγκόσμια κίνηση του διαδικτύου.
Σύμφωνα με τη σχετική μέτρηση, η αυτοματοποιημένη διαδικτυακή κίνηση από το δίκτυο της Yandex κατέγραψε απότομη πτώση μετά τις 8 Οκτωβρίου και σχεδόν εξαφανίστηκε έως τις 11 Οκτωβρίου, φτάνοντας στιγμιαία μόλις στο 0,3% της αιχμής της, έναντι 88,2% την ίδια ώρα την προηγούμενη εβδομάδα.
Russian bot traffic has dropped to nearly 0 after Ukraine struck a Yandex data center in Vladimir, Russia https://t.co/0e7KHuSlAt
— Anonymous (@YourAnonCentral) October 11, 2026
Παράλληλα, το γερμανικό τεχνολογικό περιοδικό t3n ανέφερε αντίστοιχη βουτιά της κίνησης bots στο 0,4%, προτού ανακάμψει αργότερα στο 20%.
Η πραγματικότητα
Παρά τον ενθουσιασμό που προκλήθηκε, ότι τα ρωσικά bots εξαφανίστηκαν από το διαδίκτυο, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι έγινε μια θεμελιώδης σύγχυση: η «αυτοματοποιημένη κίνηση» (automated traffic) δεν ταυτίζεται με τα «ρωσικά bots παραπληροφόρησης».
Ο Μίχαλ «Rysiek» Βόζνιακ, ειδικός σε θέματα διαδικτυακών υποδομών, εξήγησε τη διαφορά.
«Ο όρος “bot” μπορεί να σημαίνει πολλά διαφορετικά πράγματα. Όταν τα δεδομένα της Cloudflare δείχνουν μια απότομη πτώση στην κίνηση των “bots”, αυτό δεν σημαίνει “αυτοματοποιημένους λογαριασμούς τρολ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης”. Σημαίνει “λογισμικό που πραγματοποιεί αυτοματοποιημένα αιτήματα στο διαδίκτυο σε μεγάλη κλίμακα”».
Όπως εξηγεί ο Άμιλ Καν, διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας τεχνολογίας Valent που παρακολουθεί την παραπληροφόρηση, αυτό που κατέγραψε η Cloudflare ήταν η κατάρρευση των web crawlers της Yandex — δηλαδή του λογισμικού που χρησιμοποιεί η μηχανή αναζήτησης για να χαρτογραφεί το περιεχόμενο των ιστοσελίδων ώστε να τις βρίσκουν οι χρήστες.
Καθώς τα data centers τέθηκαν εκτός λειτουργίας, η αυτόματη αυτή διαδικασία σταμάτησε εντελώς, ανεξάρτητα από το αν σίγησε κάποιος λογαριασμός προπαγάνδας.
Το ίδιο το U24 Media διευκρίνισε στο ρεπορτάζ του ότι τα στοιχεία δείχνουν μεν πτώση στην αυτοματοποιημένη δραστηριότητα του δικτύου, αλλά δεν μπορούν να αποδείξουν αν εξαφανίστηκαν bots παραπληροφόρησης ή αν απλώς παρέλυσε η συνηθισμένη λειτουργία της μηχανής αναζήτησης.
Επιπλέον, το Mashable σημειώνει ότι δεν έχουν δημοσιευθεί αποδείξεις που να συνδέουν τις ρωσικές επιχειρήσεις επηρεασμού της κοινής γνώμης στο X και το Reddit αποκλειστικά με τους διακομιστές της Yandex.
Καμία μεταβολή στη ρωσική προπαγάνδα
Οι αναλυτές που παρακολουθούν συστηματικά τα ρωσικά δίκτυα επιρροής ξεκαθαρίζουν ότι τα πλήγματα δεν επηρέασαν ουσιαστικά την παραγωγή ψευδών ειδήσεων.
«Οι πλατφόρμες μας εξακολουθούν να παρακολουθούν τα ρωσικά κοινωνικά δίκτυα σε όλο τον κόσμο και δεν υπάρχει καμία αισθητή αλλαγή στα μοτίβα των δημοσιεύσεών τους», δήλωσε ο Άμιλ Καν.
«Τα κέντρα δεδομένων της Yandex δεν έχουν καμία πρακτική σύνδεση με τις φάρμες bots των μέσων κοινωνικής δικτύωσης».
Η ομάδα του Καν παρακολουθεί περίπου 40 δίκτυα παραπληροφόρησης παγκοσμίως -από το Ηνωμένο Βασίλειο έως την Αυστραλία και τη Συρία- και επιβεβαιώνει ότι ο όγκος των ανάρτησεων παραμένει αμετάβλητος.
Εξηγώντας γιατί οι ουκρανικές αεροπορικές επιθέσεις δεν μπορούν να εξαρθρώσουν τέτοια δίκτυα, ο Νεντ Μέντεζ, επικεφαλής ερευνών στην Alliance4Europe, τόνισε: «Οι πλατφόρμες επισημαίνουν τακτικά την κίνηση από κέντρα δεδομένων ως πιθανώς αυτοματοποιημένη, οπότε οι σοβαρές επιχειρήσεις bots λειτουργούν μέσω πιο κατανεμημένων μεθόδων, όπως οικιακές συνδέσεις και “φάρμες τηλεφώνων” (phone farms), τις οποίες οι αεροπορικές επιδρομές δεν μπορούν πραγματικά να εξουδετερώσουν».
«Δεν μπορούμε απλά να βομβαρδίσουμε τα bots μέχρι να εξαφανιστούν, όσο ελκυστικό κι αν ακούγεται αυτό. Δεν πρόκειται για ένα μεμονωμένο συγκρότημα κτιρίων που μπορείς να κατεβάσεις τον διακόπτη», πρόσθεσε ο Μέντεζ.
Επιπλέον, όπως επισημαίνει το περιοδικό The Atlantic, ένα μεγάλο μέρος του πολιτικού περιεχομένου δεν προέρχεται καν από αυτοματοποιημένα ρωσικά bots, αλλά από αμειβόμενους παράγοντες στην Ανατολική Ευρώπη (π.χ. στη Λετονία), οι οποίοι πληρώνονται 3 δολάρια για κάθε 1.000 προβολές προκειμένου να διασπείρουν συγκεκριμένες πολιτικές θέσεις.
Πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί η παραπληροφόρηση;
Αν και τα πλήγματα της Ουκρανίας προκάλεσαν ισχυρό πλήγμα στις ρωσικές υποδομές και εκτεταμένες διακοπές στο ρωσικό ίντερνετ, η σίγαση της προπαγάνδας απαιτεί διαφορετικές στρατηγικές.
Σύμφωνα με τον Καν, η Ουκρανία θα μπορούσε να στοχεύσει εταιρείες όπως η Internet Research Agency -η διαβόητη φάρμα τρολ του Γεβγένι Πριγκόζιν που σχετιζόταν με τη Wagner-, ή να συνεργαστεί με την Ευρώπη για την εξάρθρωση της αλυσίδας εφοδιασμού και στρατολόγησης ιδιωτών εργολάβων που χρησιμοποιεί το Κρεμλίνο.
Μια άλλη αποτελεσματική τακτική είναι η άσκηση πιέσεων στους τεχνολογικούς κολοσσούς των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για αυστηρότερη διαχείριση περιεχομένου — τακτική που η ομάδα του Καν εφάρμοσε με επιτυχία σε συνεργασία με τη Meta στο Σουδάν.
Ωστόσο, ο ίδιος εκτιμά ότι μια τέτοια προσπάθεια θα συναντούσε ισχυρές αντιδράσεις από τη διακυβέρνηση Τραμπ στις ΗΠΑ, συμπληρώνοντας με νόημα: «Μπορώ να καταλάβω γιατί η ανατίναξη των data centers φαίνεται ως μια ευκολότερη επιλογή».
