Τη διατήρηση της τουρκικής απειλής πολέμου (casus belli) κατά της Ελλάδας, την αύξηση των υπερπτήσεων τουρκικών μαχητικών πάνω από ελληνικά νησιά και τις συνεχιζόμενες αμφισβητήσεις της ελληνικής κυριαρχίας καταγράφει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην ετήσια έκθεση προόδου για την Τουρκία, που δόθηκε στη δημοσιότητα την Τετάρτη (4/11). Παράλληλα, η Κομισιόν εκφράζει ανησυχία για την ένταξη του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» στα τουρκικά σχολικά βιβλία και επαναλαμβάνει ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη.
Η έκθεση αναγνωρίζει ότι ο διάλογος μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας έχει βελτιωθεί τα τελευταία χρόνια και ότι οι επαφές σε πολιτικό και διπλωματικό επίπεδο συνεχίζονται. Ωστόσο, επισημαίνει ότι οι διαφορές για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και των αποκλειστικών οικονομικών ζωνών (ΑΟΖ) εξακολουθούν να επιβαρύνουν τις διμερείς σχέσεις.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλεί την Τουρκία να δεσμευτεί ανεπιφύλακτα στον σεβασμό του Διεθνούς Δικαίου, στις σχέσεις καλής γειτονίας και στην ειρηνική επίλυση των διαφορών, ακόμη και μέσω προσφυγής στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, εφόσον αυτό κριθεί αναγκαίο.
Σε ισχύ η τουρκική απειλή πολέμου για τα 12 ναυτικά μίλια
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην απόφαση της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης του 1995, σύμφωνα με την οποία ενδεχόμενη μονομερής επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Αιγαίο στα 12 ναυτικά μίλια αντιμετωπίζεται ως αιτία πολέμου.
Η Κομισιόν, σύμφωνα με το ΑΠΕ-ΜΠΕ, επισημαίνει ότι η απειλή πολέμου εξακολουθεί να ισχύει, παρά τη βελτίωση των διμερών σχέσεων.
Υπενθυμίζει, παράλληλα, ότι το άρθρο 3 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας προβλέπει τη δυνατότητα επέκτασης των χωρικών υδάτων έως τα 12 ναυτικά μίλια.
Σύμφωνα με την έκθεση, η εκκρεμότητα αυτή συνεχίζει να αποτελεί σημαντικό παράγοντα έντασης μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.
Ανησυχία για τη «Γαλάζια Πατρίδα» στα τουρκικά σχολικά βιβλία
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκφράζει επίσης προβληματισμό για τη συμπερίληψη του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» (Mavi Vatan) στα τουρκικά σχολικά εγχειρίδια.
Όπως αναφέρει, η εξέλιξη αυτή αποτελεί αιτία ανησυχίας, καθώς ενδέχεται να επηρεάσει αρνητικά τον ελληνοτουρκικό διάλογο και την περιφερειακή συνεργασία.
Παράλληλα, καταγράφει ότι η Άγκυρα εξακολουθεί να εκδίδει συστηματικά μη εγκεκριμένες γενικές ναυτιλιακές προειδοποιήσεις και να προβάλλει αξιώσεις αποστρατιωτικοποίησης για νησιά του Ανατολικού Αιγαίου που έχουν παραχωρηθεί στην Ελλάδα βάσει διεθνών συνθηκών.
Η Επιτροπή εκτιμά ότι οι ενέργειες αυτές συνεπάγονται έμμεση αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας, των κυριαρχικών δικαιωμάτων και της δικαιοδοσίας της χώρας.
Αυξήθηκαν οι υπερπτήσεις τουρκικών μαχητικών πάνω από ελληνικά νησιά
Ξεχωριστή θέση στην έκθεση καταλαμβάνει η τουρκική στρατιωτική δραστηριότητα στο Αιγαίο.
Η Κομισιόν διαπιστώνει αύξηση των υπερπτήσεων τουρκικών στρατιωτικών αεροσκαφών πάνω από ελληνικά νησιά, συμπεριλαμβανομένων κατοικημένων νησιών, με σχετικά περιστατικά να καταγράφονται ακόμη και τον Σεπτέμβριο του 2026.
Παράλληλα, αναφέρει ότι συνεχίστηκαν οι παραβιάσεις των ελληνικών χωρικών υδάτων.
Αυξημένα εμφανίζονται και τα περιστατικά παράνομης, αδήλωτης και ανεξέλεγκτης αλιείας από τουρκικά αλιευτικά σκάφη, σε σύγκριση με την προηγούμενη περίοδο αναφοράς.
Στην έκθεση γίνεται επίσης αναφορά στη δημιουργία δύο τουρκικών εθνικών θαλάσσιων πάρκων, τον Αύγουστο του 2026, στο Βορειοανατολικό Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Σύμφωνα με την Επιτροπή, τα πάρκα αυτά εκτείνονται κυρίως πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων.
Την ίδια στιγμή, η Τουρκία συνέχισε να αντιτίθεται στη δημιουργία τριών ελληνικών θαλάσσιων πάρκων, τα οποία, όπως υπογραμμίζουν οι Βρυξέλλες, βρίσκονται εξ ολοκλήρου εντός των ελληνικών χωρικών υδάτων.
Οι αντιδράσεις της Άγκυρας για τους Patriot και τα ελληνικά F-16 στην Κύπρο
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταγράφει ακόμη τις εντάσεις που προκλήθηκαν κατά τη διάρκεια της κρίσης με το Ιράν.
Ειδικότερα, αναφέρεται στην έντονη αντίδραση της Άγκυρας για τη μεταφορά συστοιχιών Patriot σε ελληνικό νησί του Αιγαίου, εν μέσω της ιρανικής πυραυλικής απειλής.
Παρότι η ανάπτυξη των συστημάτων είχε συντονιστεί στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, η Τουρκία θεώρησε ότι η κίνηση στρεφόταν εναντίον της.
Αντίστοιχες αντιδράσεις υπήρξαν για την αποστολή ελληνικών μαχητικών F-16 στην Κύπρο, στο πλαίσιο των μέτρων προστασίας του νησιού μετά την επίθεση με μη επανδρωμένο αεροσκάφος εναντίον των βρετανικών βάσεων.
Η συγκεκριμένη ανάπτυξη είχε πραγματοποιηθεί παράλληλα με την αποστολή ναυτικών δυνάμεων από κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το Ηνωμένο Βασίλειο.
Τουρκολιβυκό μνημόνιο: Δεν παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη
Σημαντικό μέρος της έκθεσης αφορά το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών στη Μεσόγειο.
Η Επιτροπή καταγράφει ότι τον Οκτώβριο του 2026 η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, με έδρα τη Βεγγάζη, επικύρωσε τη συμφωνία.
Οι Βρυξέλλες επαναλαμβάνουν, ωστόσο, ότι το μνημόνιο παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας.
Η Κομισιόν υπενθυμίζει, μάλιστα, την κοινή δήλωση των προέδρων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, με την οποία επαναβεβαιώθηκε η ευρωπαϊκή θέση ότι η συμφωνία είναι άκυρη και ανυπόστατη και δεν μπορεί να έχει νομικές συνέπειες για τρίτα κράτη.
Η πρόσφατη επικύρωσή της αξιολογείται ως εξέλιξη που επηρεάζει αρνητικά τις προσπάθειες αποκλιμάκωσης στην Ανατολική Μεσόγειο.
Κυπριακό: Η Τουρκία καλείται να εξομαλύνει τις σχέσεις της με τη Λευκωσία
Η έκθεση περιλαμβάνει σαφή αναφορά και στις σχέσεις της Τουρκίας με την Κυπριακή Δημοκρατία.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλεί την Άγκυρα να προχωρήσει στην εξομάλυνση των σχέσεών της με τη Λευκωσία, να σεβαστεί την κυριαρχία όλων των κρατών-μελών και να απέχει από απειλές ή ενέργειες που υπονομεύουν τις σχέσεις καλής γειτονίας.
Η Κομισιόν υπογραμμίζει ότι ο σεβασμός της κυριαρχίας των κρατών-μελών αφορά τόσο τα χωρικά τους ύδατα και τον εναέριο χώρο όσο και τα κυριαρχικά δικαιώματα που απορρέουν από το Διεθνές Δίκαιο.
Σε αυτά περιλαμβάνεται και το δικαίωμα έρευνας και εκμετάλλευσης φυσικών πόρων, σύμφωνα με το ευρωπαϊκό και το διεθνές νομικό πλαίσιο.
Πρόοδος στον διάλογο Αθήνας – Άγκυρας, αλλά χωρίς οριστική αποκλιμάκωση
Παρά τις επισημάνσεις για τις συνεχιζόμενες εντάσεις, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η επαναπροσέγγιση Ελλάδας και Τουρκίας συνεχίστηκε κατά την περίοδο αναφοράς.
Καταγράφει τις συναντήσεις σε πολιτικό επίπεδο, τις επαφές για τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης και τη διατήρηση των διαύλων επικοινωνίας.
Θετικά αξιολογείται και η παράταση, έως τον Απρίλιο του 2027, του προγράμματος σύντομων τουριστικών επισκέψεων Τούρκων πολιτών σε 12 ελληνικά νησιά.
Ωστόσο, η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η βελτίωση του κλίματος δεν έχει επιλύσει τις βασικές διαφορές για την υφαλοκρηπίδα και τις ΑΟΖ.
Στο κεφάλαιο για την περιφερειακή συνεργασία, η Κομισιόν αναγνωρίζει ότι μετά τους καταστροφικούς σεισμούς του Φεβρουαρίου 2023 υπήρξε σημαντική αποκλιμάκωση της έντασης στην Ανατολική Μεσόγειο.
Επισημαίνει, όμως, ότι η κατάσταση παραμένει εύθραυστη και δεν έχει επιτευχθεί βιώσιμη αποκλιμάκωση, με την πρόσφατη επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου να αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επαναλαμβάνει ότι η Τουρκία οφείλει να επιδεικνύει έμπρακτο σεβασμό στο Διεθνές Δίκαιο, να αποφεύγει απειλές και μονομερείς ενέργειες και να επιδιώκει ειρηνική διευθέτηση των διαφορών με τα γειτονικά κράτη.
Παράλληλα, διαμηνύει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει προσηλωμένη στην προάσπιση των συμφερόντων της και των συμφερόντων των κρατών-μελών της, καθώς και στη διατήρηση της σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο.
