Οι γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή, η παρατεταμένη σύγκρουση στην Ουκρανία και η αυξανόμενη αβεβαιότητα στο παγκόσμιο εμπόριο επηρεάζουν άμεσα την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης, δημιουργώντας ένα εκρηκτικό μείγμα προκλήσεων. Η ανθεκτικότητα των ευρωπαϊκών ενεργειακών συστημάτων δοκιμάζεται, καθώς η επάρκεια εφοδιασμού και η σταθερότητα των τιμών βρίσκονται υπό διαρκή πίεση.
Η εξάρτηση της διεθνούς αγοράς πετρελαίου από χώρες που βρίσκονται στο επίκεντρο των γεωπολιτικών εντάσεων διατηρεί στο προσκήνιο τις ανησυχίες για δύο λόγους: πρώτον για την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού και δεύτερον για το κατά πόσο οι διασυνδεμένες τυπικά ή άτυπα αγορές ενέργειας έχουν τη δυνατότητα να απορροφούν τόσο ισχυρούς κλυδωνισμούς.
Καθώς όμως οι πιέσεις στο ενεργειακό κόστος συνεχίζονται με αμείωτη ένταση, τροφοδοτούμενες από τις διακυμάνσεις στις διεθνείς αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου, οι κυβερνήσεις έχουν κληθεί να προσαρμοστούν σε ένα περιβάλλον αυξημένης μεταβλητότητας. Έπειτα από μια θερινή περίοδο με ακραία καιρικά φαινόμενα και αυξημένες ανάγκες ηλεκτροπαραγωγής, η Ευρώπη εισέρχεται σε έναν ακόμη δύσκολο ενεργειακό χειμώνα. Τα αποθέματα φυσικού αερίου δεν βρίσκονται στα επιθυμητά επίπεδα, ενώ ο ανταγωνισμός για την εξασφάλιση φορτίων LNG γίνεται ολοένα εντονότερος.
Η Ευρώπη είχε αντιληφθεί την ανάγκη ταχείας αναπλήρωσης των αποθεμάτων φυσικού αερίου και η στρατηγική προέβλεπε την αξιοποίηση της χαμηλότερης εποχικής ζήτησης κατά την άνοιξη και το καλοκαίρι για την ενίσχυση των αποθεμάτων. Ωστόσο, οι γεωπολιτικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή σε συνδυασμό με τη σημαντική μείωση των διαθέσιμων φορτίων LNG από το Κατάρ, ανέτρεψαν τα δεδομένα και αύξησαν εκ νέου την αβεβαιότητα στις διεθνείς ενεργειακές αγορές.
Οι προκλήσεις και η ευκαιρία για την Ελλάδα
Ανάλογες προκλήσεις αντιμετωπίζει και η χώρα μας, καθώς η εγχώρια ενεργειακή αγορά επηρεάζεται άμεσα από τις τάσεις που διαμορφώνονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ωστόσο, οι πρόσφατες εξελίξεις ανέδειξαν με τον πλέον χαρακτηριστικό τρόπο τη γεωπολιτική σημασία του τομέα της ενέργειας για τη χώρα μς. Η Ελλάδα ενίσχυσε τη θέση της στον ευρωπαϊκό ενεργειακό χάρτη, αναδεικνυόμενη σε σημαντική πύλη εισόδου και διαμετακόμισης LNG. Παράλληλα, οι επενδύσεις σε υποδομές φυσικού αερίου, οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις και η περαιτέρω ανάπτυξη των ΑΠΕ και της αποθήκευσης έχουν αναβαθμίσει εν τοις πράγμασι τον ρόλο της χώρας, δημιουργώντας νέες προοπτικές και νέες συνεργασίες που ενισχύουν την ενεργειακή της ασφάλεια.
Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα επιδιώκει να επιταχύνει την πορεία της προς την “πράσινη” μετάβαση, θέτοντας στο επίκεντρο της στρατηγικής της την περαιτέρω ανάπτυξη των ΑΠΕ, τον εκσυγχρονισμό των δικτύων, τις επενδύσεις σε υποδομές αποθήκευσης και τη βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας. Η ελληνική παρουσία σε διεθνή ενεργειακά έργα, αποτελεί ακόμα έναν λόγο που ενισχύει το ρόλο της όχι μόνο ως περιφερειακού ενεργειακού κόμβου, αλλά και ως στρατηγικου εταίρου σημαντικών δυνάμεων και ως περιφερειακής δύναμης, η οποία συμβάλλει στη διαμόρφωση του νέου ευρωπαϊκού ενεργειακού συστήματος.
Ωστόσο αξίζει να σημειωθεί πως η ενεργειακή μετάβαση δεν θα κριθεί μόνο από τους διαθέσιμους πόρους ή τις τεχνολογικές εξελίξεις. Η επιτυχία της εθνικής ενεργειακής στρατηγικής προϋποθέτει σταθερό θεσμικό και ρυθμιστικό περιβάλλον, αποτελεσματικές διαδικασίες αδειοδότησης και ευέλικτα χρηματοδοτικά εργαλεία. Στο πλαίσιο αυτό, η δημιουργία σαφέστερων και απλούστερων κανόνων για την ανάπτυξη ενεργειακών έργων αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς τέτοιοι κανόνες ενισχύουν την ασφάλεια δικαίου και την εμπιστοσύνη των επενδυτών στο ελληνικό επενδυτικό αφήγημα.
Γράφει ο Ορέστης Ομράν είναι διεθνής δικηγόρος, ειδικός σε θέματα ενέργειας και Πρόεδρος του Think Tank SYNERGIA.
