Η ανακαίνιση κατοικίας βρίσκεται σήμερα στο επίκεντρο της αγοράς ακινήτων στην Ελλάδα. Το μεγάλο απόθεμα παλαιών διαμερισμάτων και μονοκατοικιών, το υψηλό κόστος κατασκευής νέων κτιρίων, οι αυξημένες ενεργειακές απαιτήσεις και η ανάγκη αξιοποίησης παλαιών ακινήτων δημιουργούν μια νέα πραγματικότητα: η Ελλάδα έχει εισέλθει στην εποχή της ανακαίνισης του υφιστάμενου κτιριακού της αποθέματος. Μια σωστή ανακαίνιση μπορεί να αλλάξει πλήρως ένα ακίνητο. Μπορεί να βελτιώσει την ποιότητα ζωής, να περιορίσει το ενεργειακό κόστος, να αυξήσει την εμπορική και μισθωτική του αξία και να παρατείνει τη διάρκεια ζωής του.
Υπάρχει όμως μια βασική προϋπόθεση: η ανακαίνιση πρέπει να γίνεται σωστά τόσο τεχνικά όσο και πολεοδομικά.
Ως μηχανικός, συναντώ συχνά ιδιοκτήτες που ξεκινούν από το τέλος. Επιλέγουν πλακάκια, κουζίνα, χρώματα και είδη υγιεινής πριν ελέγξουν την πραγματική κατάσταση του ακινήτου και του κτιρίου στο οποίο αυτό βρίσκεται. Όμως οι σημαντικότερες αποφάσεις μιας ανακαίνισης λαμβάνονται πριν μπει το πρώτο συνεργείο.
Πρώτο βήμα: Πολεοδομικός και τεχνικός έλεγχος
Πριν ξεκινήσει οποιαδήποτε σοβαρή ανακαίνιση πρέπει να πραγματοποιείται έλεγχος από μηχανικό. Ο έλεγχος αφορά, μεταξύ άλλων, την οικοδομική άδεια, τα εγκεκριμένα σχέδια, την πραγματική υφιστάμενη κατάσταση του ακινήτου και την ύπαρξη τυχόν αυθαίρετων κατασκευών ή αλλαγών χρήσης. Σε πολλά παλαιά διαμερίσματα έχουν πραγματοποιηθεί στο παρελθόν αλλαγές χωρίς την απαιτούμενη πολεοδομική διαδικασία: κλείσιμο ημιυπαίθριων χώρων, αλλαγές στις διαρρυθμίσεις, επεκτάσεις, συνενώσεις χώρων ή άλλες επεμβάσεις. Αυτές πρέπει να εντοπιστούν πριν ξεκινήσει η νέα ανακαίνιση.
Ο μηχανικός είναι εκείνος που θα κρίνει εάν οι εργασίες μπορούν να πραγματοποιηθούν στο πλαίσιο του άρθρου 30 του Ν.4495/2017, εάν απαιτείται Έγκριση Εργασιών Δόμησης Μικρής Κλίμακας ή εάν, λόγω της έκτασης και του είδους των παρεμβάσεων, απαιτείται Οικοδομική Άδεια. Η σωστή πολεοδομική διαδικασία δεν είναι γραφειοκρατική πολυτέλεια. Είναι η νομική προστασία του ιδιοκτήτη και της περιουσίας του.
Οι κρίσιμες εργασίες μιας ανακαίνισης
Η πραγματική αξία μιας ανακαίνισης βρίσκεται συχνά σε όσα δεν φαίνονται.
Ένα καινούργιο πλακάκι μπορεί να εντυπωσιάσει, αλλά μια παλιά υδραυλική εγκατάσταση που παραμένει πίσω από τον τοίχο μπορεί σε λίγα χρόνια να δημιουργήσει διαρροές και να καταστρέψει τη νέα ανακαίνιση.
Το ίδιο ισχύει για τις ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις.
Σε ένα παλαιό ακίνητο πρέπει να εξετάζονται κατά προτεραιότητα:
- η ηλεκτρολογική εγκατάσταση,
- ο ηλεκτρικός πίνακας,
- οι γραμμές ισχυρών και ασθενών ρευμάτων,
- η γείωση,
- οι υδραυλικές σωληνώσεις,
- η αποχέτευση,
- η στεγάνωση λουτρών και δωμάτων,
- η κατάσταση των κουφωμάτων,
- η θερμομόνωση,
- το σύστημα θέρμανσης και ψύξης,
- η ύπαρξη υγρασίας και θερμογεφυρών.
Αυτές είναι οι εργασίες που πρέπει να προηγούνται των καθαρά αισθητικών επιλογών.
Σε κατοικίες πολλών δεκαετιών, η πλήρης αντικατάσταση των παλαιών δικτύων μπορεί να είναι μία από τις σημαντικότερες επενδύσεις. Οι σημερινές ανάγκες ηλεκτρικής ισχύος δεν έχουν καμία σχέση με εκείνες μιας κατοικίας που σχεδιάστηκε πριν από 40 ή 50 χρόνια. Κλιματιστικά, ηλεκτρικές κουζίνες, υπολογιστές, φορτιστές και σύγχρονες οικιακές συσκευές δημιουργούν πολύ μεγαλύτερες απαιτήσεις. Αντίστοιχα, στις υδραυλικές εγκαταστάσεις, η αντικατάσταση παλαιών σωληνώσεων κατά τη διάρκεια μιας γενικής ανακαίνισης είναι συνήθως πολύ οικονομικότερη από μια μελλοντική επισκευή, όταν έχουν ήδη τοποθετηθεί νέα δάπεδα, πλακάκια και έπιπλα.
Ο φέρων οργανισμός και η συντήρηση του κτιρίου
Ένα σημείο που συχνά παραβλέπεται είναι η κατάσταση του ίδιου του κτιρίου.
Η ανακαίνιση ενός διαμερίσματος δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται αποκομμένα από την κατάσταση του φέροντος οργανισμού, των όψεων, των εξωστών, των δωμάτων και των κοινόχρηστων εγκαταστάσεων.
Σε παλαιότερα κτίρια πρέπει να ελέγχονται ενδείξεις όπως ρηγματώσεις, αποκολλήσεις σκυροδέματος, εμφανείς οξειδώσεις οπλισμού, υγρασίες, φθορές σε εξώστες και προβλήματα στεγάνωσης.
Η συντήρηση του φέροντος οργανισμού και η έγκαιρη προστασία του κτιρίου έχουν τεράστια σημασία. Δεν πρέπει να περιμένουμε να εξελιχθεί μια φθορά για να επέμβουμε.
Η τεχνική αξιολόγηση πρέπει να προηγείται της αποκατάστασης, γιατί μια ρωγμή ή μια αποκόλληση δεν πρέπει απλώς να καλύπτεται αισθητικά χωρίς να διερευνάται η αιτία της.
Η προληπτική συντήρηση είναι κατά κανόνα οικονομικότερη και ασφαλέστερη από την αντιμετώπιση μιας εκτεταμένης βλάβης στο μέλλον.
Η ανακαίνιση, επομένως, είναι μια ευκαιρία όχι μόνο να αλλάξουμε την εικόνα ενός ακινήτου, αλλά και να ελέγξουμε την πραγματική τεχνική του κατάσταση.
Μεγάλες εσωτερικές διαρρυθμίσεις: Πρώτα ελέγχουμε και μετά γκρεμίζουμε
Οι σύγχρονες ανακαινίσεις συχνά περιλαμβάνουν εκτεταμένες αλλαγές εσωτερικής διαρρύθμισης. Ενοποίηση κουζίνας και καθιστικού, καθαιρέσεις τοίχων, δημιουργία μεγάλων ενιαίων χώρων, μεταφορά λουτρών και αλλαγές στη λειτουργία του διαμερίσματος είναι πλέον συνηθισμένες παρεμβάσεις. Ωστόσο, σε εκτεταμένες εσωτερικές διαρρυθμίσεις δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο ότι κάθε τοίχος μπορεί να καθαιρεθεί. Απαιτείται προηγούμενος έλεγχος από μηχανικό ώστε να διαπιστωθεί εάν επηρεάζεται ο φέρων οργανισμός ή εάν υπάρχουν κατασκευαστικά στοιχεία που χρειάζονται ειδική τεχνική αντιμετώπιση. Όπου το είδος και η έκταση των επεμβάσεων το απαιτούν, πρέπει να προηγείται η αναγκαία στατική διερεύνηση και, εφόσον απαιτείται, η αντίστοιχη στατική μελέτη και τεκμηρίωση. Η στατική ασφάλεια δεν μπορεί να βασίζεται στην εμπειρική εκτίμηση ενός συνεργείου.
Πρώτα ελέγχουμε, μετά μελετάμε και στο τέλος επεμβαίνουμε.
Ενεργειακή αναβάθμιση: Η επένδυση που επιστρέφει χρήματα
Η ενεργειακή αναβάθμιση είναι ίσως η σημαντικότερη αλλαγή στη φιλοσοφία της σύγχρονης ανακαίνισης. Η αντικατάσταση κουφωμάτων, η θερμομόνωση, η αναβάθμιση της θέρμανσης και ψύξης, η εγκατάσταση αντλίας θερμότητας, τα συστήματα παραγωγής ζεστού νερού και οι παρεμβάσεις εξοικονόμησης ενέργειας μπορούν να μειώσουν σημαντικά τις ενεργειακές ανάγκες ενός ακινήτου. Παράλληλα, ένα ενεργειακά αναβαθμισμένο ακίνητο αποκτά συγκριτικό πλεονέκτημα στην αγορά. Ο αγοραστής ή ο ενοικιαστής δεν εξετάζει πλέον μόνο την περιοχή και τα τετραγωνικά μέτρα. Εξετάζει το κόστος θέρμανσης, ψύξης και συνολικής λειτουργίας του ακινήτου.
Προγράμματα επιδότησης και φορολογικά κίνητρα: Σημαντική βοήθεια, αλλά με γραφειοκρατία
Η ανακαίνιση και η ενεργειακή αναβάθμιση μιας κατοικίας μπορεί να υποστηριχθεί από διαφορετικά χρηματοδοτικά και φορολογικά εργαλεία, ανάλογα με το ακίνητο, τη χρήση του, το είδος των εργασιών και τα χαρακτηριστικά του ιδιοκτήτη.
Κατά περιόδους ενεργοποιούνται προγράμματα που αφορούν την ανακαίνιση κατοικιών, όπως τώρα το Ανακαίνιση Κατοικίας, και την ενεργειακή αναβάθμιση, ενώ τα προγράμματα «Εξοικονομώ» έχουν αποτελέσει τα τελευταία χρόνια βασικό χρηματοδοτικό εργαλείο για παρεμβάσεις όπως η θερμομόνωση, τα κουφώματα και η αναβάθμιση των συστημάτων θέρμανσης και ψύξης. Οι επιδοτήσεις μπορούν να μειώσουν σημαντικά το πραγματικό κόστος μιας επένδυσης. Ο ιδιοκτήτης όμως πρέπει να γνωρίζει ότι τα προγράμματα αυτά συνοδεύονται συνήθως από σημαντική γραφειοκρατία. Απαιτούν δικαιολογητικά, τεχνικό και πολεοδομικό έλεγχο, συγκεκριμένες προϋποθέσεις επιλεξιμότητας, ηλεκτρονικές αιτήσεις, προσφορές, παραστατικά, συγκεκριμένους τρόπους πληρωμής, ενεργειακά πιστοποιητικά όπου προβλέπονται και αυστηρή τήρηση προθεσμιών.
Η επιδότηση, επομένως, δεν είναι πάντα η απλούστερη ή ταχύτερη λύση.
Ο ιδιοκτήτης πρέπει να εξετάζει μαζί με τον μηχανικό του το πραγματικό οικονομικό όφελος, τις προϋποθέσεις και τον χρόνο που απαιτεί κάθε πρόγραμμα.
Το σημαντικότερο είναι ο σχεδιασμός να γίνεται πριν ξεκινήσουν οι εργασίες. Μια δαπάνη που πραγματοποιείται ή τιμολογείται εκτός των χρονικών και διαδικαστικών προϋποθέσεων ενός προγράμματος μπορεί να μην αναγνωριστεί ως επιλέξιμη. Ενώ πάντα απαιτούνται πρόσθετα ίδια κεφάλαια εκτός της επιδότησης.
Η σωστή λογική είναι απλή: πρώτα αποφασίζουμε ποιες εργασίες χρειάζεται πραγματικά το ακίνητο και στη συνέχεια εξετάζουμε ποιο διαθέσιμο χρηματοδοτικό εργαλείο μπορεί να καλύψει μέρος του κόστους τους.
Η ανακαίνιση δεν πρέπει να σχεδιάζεται αποκλειστικά γύρω από μια επιδότηση.
Παράλληλα, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το φορολογικό κίνητρο για δαπάνες ενεργειακής, λειτουργικής και αισθητικής αναβάθμισης κτιρίων.
Υπό τις προϋποθέσεις της ισχύουσας νομοθεσίας, επιλέξιμες δαπάνες μπορούν να οδηγήσουν σε συνολική μείωση φόρου εισοδήματος έως 16.000 ευρώ, κατανεμημένη σε βάθος πέντε ετών.
Πρόκειται για ένα σημαντικό εργαλείο για ιδιοκτήτες που χρηματοδοτούν με ίδια κεφάλαια την ανακαίνισή τους και μπορούν να αξιοποιήσουν το αντίστοιχο φορολογικό όφελος. Χρειάζεται όμως προσοχή.
Η έκπτωση έως 16.000 ευρώ δεν σημαίνει ότι ο ιδιοκτήτης λαμβάνει το ποσό αυτό ως επιδότηση ή σε μετρητά. Πρόκειται για φορολογικό όφελος, το οποίο εφαρμόζεται σύμφωνα με τις εκάστοτε ισχύουσες προϋποθέσεις και τα προβλεπόμενα όρια.
Απαιτούνται νόμιμα παραστατικά και οι προβλεπόμενοι τρόποι ηλεκτρονικής πληρωμής, ενώ πρέπει να εξετάζεται εκ των προτέρων ποιες δαπάνες είναι επιλέξιμες. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στην αποφυγή διπλής χρηματοδότησης της ίδιας δαπάνης μέσω διαφορετικών προγραμμάτων ή φορολογικών κινήτρων, όταν αυτό δεν επιτρέπεται. Γι’ αυτό, πριν από μια μεγάλη ανακαίνιση, είναι χρήσιμο να δημιουργείται ένας συνολικός οικονομικός και τεχνικός «χάρτης» του έργου.
Ποιες εργασίες μπορούν να αυξήσουν περισσότερο την αξία
Δεν έχουν όλες οι εργασίες ανακαίνισης την ίδια απόδοση.
Κατά την άποψή μου, οι παρεμβάσεις που δημιουργούν τη μεγαλύτερη πραγματική υπεραξία είναι εκείνες που συνδυάζουν λειτουργικότητα, ασφάλεια και ενεργειακή απόδοση. Σε αυτές περιλαμβάνονται:
- η ενεργειακή αναβάθμιση,
- η αντικατάσταση παλαιών κουφωμάτων,
- η αναβάθμιση θέρμανσης και ψύξης,
- η νέα ηλεκτρολογική εγκατάσταση,
- η νέα υδραυλική εγκατάσταση,
- η λειτουργική ανακαίνιση κουζίνας,
- η σωστή ανακαίνιση λουτρού,
- η βελτίωση της εσωτερικής διαρρύθμισης,
- η αντιμετώπιση προβλημάτων υγρασίας,
- η βελτίωση της προσβασιμότητας.
Αντίθετα, μια υπερβολικά ακριβή αισθητική ανακαίνιση δεν σημαίνει απαραίτητα αντίστοιχη αύξηση της εμπορικής αξίας.
Ένα ακίνητο πρέπει να ανακαινίζεται με βάση τη θέση, την ηλικία, τη χρήση και την αγορά στην οποία απευθύνεται.
Δεν αγοράζουμε μόνο το διαμέρισμα – Αγοράζουμε και το κτίριο
Ένα σημείο που συχνά υποτιμάται είναι η συνολική κατάσταση της πολυκατοικίας.
Ένα εξαιρετικά ανακαινισμένο διαμέρισμα μέσα σε ένα μέτριο ή ασυντήρητο κτίριο μπορεί να χάνει σημαντικό μέρος της υπεραξίας του.
Η κατάσταση των όψεων, της εισόδου, των κοινόχρηστων χώρων, του ανελκυστήρα, της ταράτσας, των εξωστών, του φέροντος οργανισμού και των κοινόχρηστων εγκαταστάσεων επηρεάζει άμεσα την πραγματική εμπορική αξία του ακινήτου.
Ο ιδιοκτήτης πρέπει επομένως να αξιολογεί όχι μόνο το εσωτερικό της ιδιοκτησίας του αλλά και το κτίριο ως σύνολο.
Σε πολλές περιπτώσεις, η ουσιαστική αναβάθμιση ενός κτιρίου απαιτεί παρεμβάσεις σε κοινόχρηστα ή κοινόκτητα τμήματα. Εκεί προκύπτει και το ζήτημα των απαιτούμενων συναινέσεων. Η θερμομόνωση όψεων, η ανακαίνιση κοινόχρηστων χώρων, η αναβάθμιση ανελκυστήρα, η επισκευή όψεων, η συντήρηση δωμάτων και άλλες παρεμβάσεις συχνά δεν μπορούν να αποφασιστούν μονομερώς από έναν μόνο ιδιοκτήτη.
Χρειάζεται συνεργασία μεταξύ των συνιδιοκτητών και οι προβλεπόμενες αποφάσεις και συναινέσεις, ανάλογα με το είδος της παρέμβασης, τη νομοθεσία και τον κανονισμό της πολυκατοικίας.
Αυτός είναι και ο λόγος που, πριν επενδύσει κάποιος ένα πολύ μεγάλο ποσό σε ένα διαμέρισμα, πρέπει να εξετάσει τη συνολική κατάσταση του κτιρίου.
Ένα άριστα ανακαινισμένο διαμέρισμα σε ένα προβληματικό κτίριο δεν έχει την ίδια προοπτική αξίας με ένα αντίστοιχο ακίνητο σε ένα συντηρημένο, ασφαλές και συνολικά αναβαθμισμένο κτίριο.
Πόσο κοστίζει μια ανακαίνιση
Δεν υπάρχει μία ενιαία απάντηση στο ερώτημα «πόσο κοστίζει η ανακαίνιση ανά τετραγωνικό μέτρο». Το κόστος εξαρτάται από:
- την ηλικία του κτιρίου,
- την κατάσταση των εγκαταστάσεων,
- την έκταση των καθαιρέσεων,
- τις νέες διαρρυθμίσεις,
- την ποιότητα των υλικών,
- το είδος των κουφωμάτων,
- τις ενεργειακές παρεμβάσεις,
- τις ηλεκτρομηχανολογικές εγκαταστάσεις,
- την πρόσβαση στο ακίνητο,
- τις απαιτούμενες άδειες και μελέτες.
Για τον λόγο αυτό, οι γενικές τιμές «ανά τετραγωνικό» πρέπει να αντιμετωπίζονται μόνο ως πρώτη ένδειξη. Ο προϋπολογισμός ξεκινάει από 600-700 ευρώ ανά τμ και ανεβαίνει ανάλογα την ριζική ανακαίνιση.
Ο σωστός τρόπος είναι να προηγηθεί τεχνική αυτοψία και στη συνέχεια να συνταχθεί αναλυτικός προϋπολογισμός ανά εργασία. Μια φαινομενικά φθηνή προσφορά που δεν περιλαμβάνει όλες τις απαραίτητες εργασίες μπορεί τελικά να αποδειχθεί πολύ ακριβότερη.
Οι πιο συνηθισμένες πολεοδομικές παγίδες
Κατά τη διάρκεια μιας ανακαίνισης συναντάμε συχνά περιπτώσεις όπου ο ιδιοκτήτης θεωρεί ότι «εφόσον οι εργασίες γίνονται μέσα στο σπίτι, δεν χρειάζεται τίποτα». Αυτό δεν είναι πάντα σωστό.Η καθαίρεση ή μεταβολή στοιχείων, η επέμβαση στον φέροντα οργανισμό, οι αλλαγές στις όψεις, οι εργασίες με ικριώματα, ορισμένες εσωτερικές διαρρυθμίσεις και άλλες παρεμβάσεις μπορεί να απαιτούν συγκεκριμένη πολεοδομική διαδικασία. Εδώ βρίσκεται ο κρίσιμος ρόλος του μηχανικού. Πριν ξεκινήσει το έργο πρέπει να προσδιοριστεί αν οι εργασίες εμπίπτουν στο άρθρο 30, αν απαιτείται ΕΕΔΜΚ ή Οικοδομική Άδεια και αν χρειάζονται πρόσθετες μελέτες ή εγκρίσεις.
Προσοχή στην επιλογή συνεργείων
Η χαμηλότερη τιμή δεν είναι πάντα η οικονομικότερη επιλογή. Μια ανακαίνιση αποτελεί αλληλουχία διαφορετικών εργασιών. Υδραυλικός, ηλεκτρολόγος, συνεργείο καθαιρέσεων, πλακάς, γυψοσανιδάς, ελαιοχρωματιστής και εγκαταστάτες πρέπει να λειτουργούν με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα. Ένα λάθος στη σειρά των εργασιών μπορεί να οδηγήσει σε καθυστερήσεις και διπλά κόστη. Γι’ αυτό είναι σημαντικό να υπάρχει τεχνικός συντονισμός και επίβλεψη.
Κρατήστε οικονομικό «μαξιλάρι»
Στις παλιές κατοικίες υπάρχουν σχεδόν πάντα απρόβλεπτες εργασίες. Όταν αφαιρεθούν παλιά πλακάκια ή ανοίξει ένας τοίχος μπορεί να αποκαλυφθούν προβλήματα υγρασίας, φθαρμένες σωληνώσεις ή άλλες βλάβες. Για τον λόγο αυτό, ο προϋπολογισμός πρέπει να περιλαμβάνει ένα εύλογο αποθεματικό για απρόβλεπτες εργασίες. Η σωστή προετοιμασία μειώνει τις εκπλήξεις, αλλά σε ένα κτίριο ηλικίας 40 ή 50 ετών δεν μπορούν να προβλεφθούν τα πάντα.
Η ανακαίνιση ξεκινά από τον μηχανικό, όχι από το συνεργείο
Το σημαντικότερο μήνυμα προς τους ιδιοκτήτες είναι απλό: μην ξεκινάτε την ανακαίνιση από το συνεργείο. Ξεκινήστε από τον τεχνικό και πολεοδομικό έλεγχο.
Ο μηχανικός πρέπει να βρίσκεται στην αρχή του έργου ώστε να ελέγξει το ακίνητο, να αξιολογήσει την κατάσταση του κτιρίου, να εξετάσει όπου απαιτείται τον φέροντα οργανισμό, να προσδιορίσει ποιες εργασίες είναι τεχνικά αναγκαίες, να καθορίσει τη νόμιμη διαδικασία, να εξετάσει τη δυνατότητα αξιοποίησης επιδοτήσεων ή φορολογικών κινήτρων και να οργανώσει σωστά την εκτέλεση. Η Ελλάδα έχει μπροστά της μια μεγάλη πρόκληση: την αναβάθμιση εκατοντάδων χιλιάδων παλαιών κατοικιών και πολυκατοικιών. Η ανακαίνιση του υφιστάμενου κτιριακού αποθέματος μπορεί να αποτελέσει έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες της οικονομίας και της αγοράς ακινήτων τα επόμενα χρόνια. Πρέπει όμως να γίνει σωστά. Με πολεοδομική νομιμότητα, τεχνική μελέτη, έλεγχο και συντήρηση του κτιρίου και του φέροντος οργανισμού, ενεργειακό σχεδιασμό, νόμιμα παραστατικά και ορθολογική αξιοποίηση των διαθέσιμων οικονομικών κινήτρων.
Γιατί η πραγματικά επιτυχημένη ανακαίνιση δεν είναι αυτή που απλώς κάνει ένα σπίτι να φαίνεται καινούργιο. Είναι αυτή που δημιουργεί ένα ακίνητο ασφαλέστερο, οικονομικότερο στη λειτουργία, ενεργειακά αποδοτικότερο, πολεοδομικά νόμιμο και τελικά πολύ πιο πολύτιμο για τον ιδιοκτήτη του — μέσα σε ένα κτίριο που μπορεί να υποστηρίξει και να διατηρήσει αυτή την αξία στον χρόνο.
- Του Μάνου Κρανίδη: Πολιτικός Μηχανικός ΕΜΠ, MSc, CEO «KRAMA PROPERTY»,Γραμματέας Ενημέρωσης ΠΟΜΙΔΑ,Δημοτικός Σύμβουλος Χαλανδρίου,www.kramaproperty.com
