Η κλιματική κρίση φέρνει την ανθρωπότητα αντιμέτωπη με μια νέα, αόρατη απειλή που κρύβεται στα βάθη των υδάτων μας. Μια πρόσφατη επιστημονική μελέτη κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για τη ραγδαία μείωση των επιπέδων οξυγόνου στους ωκεανούς και τις λίμνες του πλανήτη.
Το φαινόμενο αυτό, γνωστό ως υδάτινη αποξυγόνωση, απειλεί πλέον να διαταράξει ανεπανόρθωτα τη σταθερότητα ολόκληρου του παγκόσμιου οικοσυστήματος.
Ένα βήμα πριν από το «σημείο μηδέν»
Μια νέα ανασκόπηση στο περιοδικό Limnology and Oceanography, με επικεφαλής επιστήμονες από το Ινστιτούτο Ωκεανογραφίας Scripps του Πανεπιστημίου UC San Diego, προειδοποιεί ότι η ραγδαία απώλεια οξυγόνου από τους ωκεανούς και άλλα υδάτινα οικοσυστήματα ωθεί τη Γη προς έναν «μη ασφαλή χώρο», με συνέπειες που θα μπορούσαν να είναι μη αναστρέψιμες σε ανθρώπινη χρονική κλίμακα.
Η μελέτη εξετάζει τις εκτεταμένες αλληλεπιδράσεις μεταξύ της υδάτινης αποξυγόνωσης —δηλαδή της μείωσης του διαλυμένου οξυγόνου στους ωκεανούς (αποξυγόνωση των ωκεανών), στα παράκτια ύδατα, τα ποτάμια, τις λίμνες και τα ρέματα— και των εννέα διεργασιών που περιγράφονται στο πλαίσιο των Πλανητικών Ορίων.
Η ανατομία των 9 «κόκκινων γραμμών» του πλανήτη μας
Το πλαίσιο αυτό, που παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 2009, προσδιορίζει κρίσιμες διεργασίες του γίγνεσθαι της Γης και τους τρόπους με τους οποίους οι ανθρώπινες δραστηριότητες τις ωθούν πέρα από τις συνθήκες που απαιτούνται για να διατηρηθεί ο πλανήτης σταθερός και ανθεκτικός.
Τα εννέα πλανητικά όρια είναι η κλιματική αλλαγή, η οξίνιση των ωκεανών, η απώλεια βιοποικιλότητας, η επιβάρυνση της ατμόσφαιρας με αερολύματα, η καταστροφή του στρατοσφαιρικού όζοντος, η αλλαγή στα συστήματα γλυκού νερού, η αλλαγή στη χρήση γης, η χημική ρύπανση και οι βιογεωχημικές ροές (συμπεριλαμβανομένου του κύκλου του αζώτου).
Οι συγγραφείς προτείνουν την προσθήκη των επιπέδων του διαλυμένου οξυγόνου σε αυτό το πλαίσιο.
Η ανάγκη για άμεση ένταξη του οξυγόνου στα Πλανητικά Όρια
«Η υγεία και η σταθερότητα του πλανήτη μας εξαρτώνται από την υγεία και τη σταθερότητα των υδάτινων οικοσυστημάτων, τα οποία χρειάζονται οξυγόνο για να λειτουργήσουν φυσιολογικά», δήλωσε η επικεφαλής συγγραφέας Έρικα Φερέρ, απόφοιτος του Scripps Oceanography και νυν μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο Εθνικό Κέντρο Οικολογικής Ανάλυσης και Σύνθεσης του UC Santa Barbara.
«Αυτή η μελέτη έχει σχεδιαστεί για να αναδείξει το προφίλ της υδάτινης αποξυγόνωσης ως παγκόσμια απειλή και να δείξει ότι δεν λειτουργεί μεμονωμένα».
Οι «ένοχοι» της αποξυγόνωσης και το ντόμινο επιπτώσεων στην υδρόβια ζωή
Η υδάτινη αποξυγόνωση οδηγείται κυρίως από την ανθρωπογενή υπερθέρμανση, την υπερβολική ρύπανση από θρεπτικά συστατικά και τις αλλαγές στον αερισμό των εσωτερικών υδάτων.
Η απώλεια οξυγόνου διαταράσσει τις βιολογικές και χημικές διεργασίες που βοηθούν στη ρύθμιση του κλίματος της Γης, ενώ απειλεί την υδρόβια ζωή, από τους μικροσκοπικούς οργανισμούς μέχρι τα ψάρια και τους καρχαρίες.
Αν και τα θαλάσσια θηλαστικά αναπνέουν αέρα στην επιφάνεια, μπορούν παρ’ όλα αυτά να επηρεαστούν, καθώς η απώλεια οξυγόνου μεταβάλλει τα θηράματά τους, τους βιότοπους και τα τροφικά πλέγματα.
Η Φερέρ και η βιολογική ωκεανογράφος του Scripps, Λίζα Λέβιν, η οποία είναι η κύρια συγγραφέας της μελέτης, συνέλαβαν την ιδέα για το άρθρο μετά τη συμμετοχή τους στην COP25, τη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή το 2019 που πραγματοποιήθηκε στη Μαδρίτη.
Ελπίζουν ότι η ανασκόπηση θα ενθαρρύνει τους επιστήμονες και τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να εξετάσουν τα αίτια και τις επιπτώσεις της υδάτινης αποξυγόνωσης σε συνδυασμό με άλλους πλανητικούς παράγοντες καταπόνησης.
«Η προσθήκη της υδάτινης αποξυγόνωσης στο πλαίσιο των Πλανητικών Ορίων θα μας βοηθήσει να κατανοήσουμε τον αντίκτυπό της στη σταθερότητα του γιγνεσθαι της Γης», δήλωσε η Φερέρ. «Ο μετριασμός των επιπτώσεών της αποτελεί κρίσιμο στοιχείο για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και του κλίματος».
