Σε κατάσταση συναγερμού βρίσκεται η εγχώρια αγορά εξαιτίας των κυβερνοεπιθέσεων που πλήττουν τα συστήματα ψύξης τόσο σε βιομηχανίες τροφίμων όσο και σε καταστήματα λιανικής (όπως σούπερ μάρκετ και κρεοπωλεία) σε διάφορες χώρες της Ευρώπης. Σε δηλώσεις του στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο γενικός διευθυντής της Ένωσης Σούπερ Μάρκετ Ελλάδας (ΕΣΕ), Απόστολος Πεταλάς, επιβεβαιώνει πως οι ελληνικές αλυσίδες λιανεμπορίου έχουν τεθεί σε ετοιμότητα.
«Από την πρώτη στιγμή που παρουσιάστηκαν τα περιστατικά στη Γαλλία και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, η Ένωση Σούπερ Μάρκετ Ελλάδος, σε συνεργασία με ειδικούς σε θέματα κυβερνοασφάλειας αλλά και την Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας, προσδιορίσαμε τα τεχνικά στοιχεία του προβλήματος και ενημερώσαμε όλα τα μέλη της ΕΣΕ για το πρόβλημα και τους τρόπους αντιμετώπισης» τονίζει ο κ. Πεταλάς σημειώνοντας πάντως ότι «μέχρι σήμερα που μιλάμε δεν έχει προκύψει κανένα θέμα στα σούπερ μάρκετ στην Ελλάδα».
Παράλληλα, ξεκαθαρίζει πως οι επιχειρήσεις-μέλη της ΕΣΕ βρίσκονται σε διαρκή επαγρύπνηση, εφαρμόζοντας όλα τα αναγκαία μέτρα ασφαλείας για τη θωράκιση τόσο των υποδομών τους όσο και του καταναλωτικού κοινού. Αναφερόμενος στη διεθνή έξαρση των κυβερνοεπιθέσεων, ο κ. Πεταλάς εκφράζει μέσω του ΑΠΕ-ΜΠΕ την ανησυχία του, υπογραμμίζοντας ότι τα μαζικά χτυπήματα σε κρίσιμους τομείς -όπως τα σούπερ μάρκετ, τα σχολεία και τα νοσοκομεία- διαφοροποιούνται από τις συνηθισμένες επιθέσεις χάκερ που αποσκοπούν στην είσπραξη λύτρων. «Στις συγκεκριμένες περιπτώσεις, στόχος είναι η απόλυτη καταστροφή. Αυτό είναι ανησυχητικό και μάς προβληματίζει πολύ» αναφέρει χαρακτηριστικά.
Το κύμα επιθέσεων στην Ευρώπη και οι 300 ελεγκτές εμπορικής ψύξης στην Ελλάδα
Υπενθυμίζεται ότι στις 3 Νοεμβρίου 2026, η Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας (ΕΑΚ) απέστειλε επιστολή στον πρόεδρο της ΕΣΕ, Ιωάννη Μασούτη, ενημερώνοντάς τον για το νέο κύμα κυβερνοεπιθέσεων που εκδηλώθηκε τη νύχτα της 1ης προς 2α Νοεμβρίου και έπληξε πάνω από 100 καταστήματα σε Βέλγιο, Λουξεμβούργο, Σουηδία, Ιρλανδία και Εσθονία. Όπως αναφέρει η Αρχή, η κατασκευάστρια εταιρεία Danfoss επιβεβαίωσε πως στο στόχαστρο βρέθηκαν δικά της συστήματα, με τη συντριπτική πλειονότητα των συσκευών που χτυπήθηκαν να αφορά παλαιότερα μοντέλα, τα οποία δεν υποστηρίζονται πλέον και στερούνται ενημερώσεων ασφαλείας. Στη χώρα μας, η ΕΑΚ έχει ήδη χαρτογραφήσει περισσότερους από 300 ελεγκτές εμπορικής ψύξης (των εταιρειών Danfoss, Copeland/Dixell, Carel κ.ά.).
Η ΕΣΕ, σύμφωνα με τον κ. Πεταλά, έχει διαβιβάσει τις οδηγίες της Αρχής στα μέλη της, υπενθυμίζοντας τις συστάσεις τις οποίες καλούνται να εφαρμόσουν άμεσα:
- να αποσυνδέσουν τα συστήματα ελέγχου ψύξης από το δημόσιο διαδίκτυο και να επιτρέπουν απομακρυσμένη πρόσβαση μόνο μέσω ασφαλούς σύνδεσης (VPN) με πολυπαραγοντική αυθεντικοποίηση
- να αλλάξουν τους προεπιλεγμένους κωδικούς και να εγκαταστήσουν τις ενημερώσεις ασφαλείας
- να αντικαταστήσουν τον εξοπλισμό που δεν υποστηρίζεται πλέον από τον κατασκευαστή
- να ζητήσουν από τους συνεργάτες που εγκαθιστούν και συντηρούν τα συστήματα ψύξης τους να εφαρμόσουν άμεσα τα παραπάνω.
Όπως προειδοποιεί η Αρχή, όσα καταστήματα δεν συμμορφωθούν με τις συστάσεις παραμένουν εκτεθειμένα στον ίδιο κίνδυνο που αντιμετώπισαν η Γαλλία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες -με οδυνηρές συνέπειες, όπως η καταστροφή νωπών και κατεψυγμένων αποθεμάτων μέσα σε ένα μόλις βράδυ, ή ακόμα και η εκδήλωση πυρκαγιάς σε ορισμένες περιπτώσεις.
Η προειδοποίηση του ΕΦΕΤ για την αλυσίδα ψύξης
Από την πλευρά του, ο Ενιαίος Φορέας Ελέγχου Τροφίμων (ΕΦΕΤ) επισημαίνει πως οι επιθέσεις αυτές σε υποδομές ψύξης βιομηχανιών και καταστημάτων λιανικής (σούπερ μάρκετ, κρεοπωλεία κ.ά.) ανά την Ευρώπη αναδεικνύουν πόσο κρίσιμη είναι η αδιάλειπτη διατήρηση των τροφίμων στις σωστές θερμοκρασίες.
Σύμφωνα με ανακοίνωση που εξέδωσε ο ΕΦΕΤ, η διασφάλιση μη διακοπής της ψυκτικής αλυσίδας – από την παραγωγή, τη μεταφορά, την αποθήκευση ως και την διάθεσή τους στον τελικό καταναλωτή – αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ασφάλεια των τροφίμων.
Στο πλαίσιο του συστήματος ασφάλειας τροφίμων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι επιχειρήσεις τροφίμων, συμπεριλαμβανομένων των επιχειρήσεων λιανικής πώλησης ευαλλοίωτων τροφίμων (κρεοπωλεία, σούπερ μάρκετ), είναι υπεύθυνες για την ασφάλεια των τροφίμων που διαθέτουν στην αγορά. «Εφόσον υπάρχει πιθανότητα η διακοπή της ψύξης να έχει επηρεάσει την ασφάλεια των τροφίμων, οι εν λόγω επιχειρήσεις οφείλουν να αποσύρουν τα συγκεκριμένα προϊόντα από την αγορά» τονίζει σε ανακοίνωσή του ο ΕΦΕΤ.
Παράλληλα, επισημαίνει ότι σε περίπτωση κυβερνοεπίθεσης που επηρεάζει ή ενδέχεται να επηρεάσει τα συστήματα ψύξης και κατ’ επέκταση, την ασφάλεια των τροφίμων, οι επιχειρήσεις θα πρέπει να ενημερώνουν σχετικά και τον Φορέα. Σε κάθε περίπτωση οι επιχειρήσεις πρέπει να ακολουθούν τις συστάσεις της Εθνικής Αρχής Κυβερνοασφάλειας οι οποίες περιλαμβάνουν αποσύνδεση των συστημάτων ελέγχου ψύξης από το δημόσιο διαδίκτυο και απομακρυσμένη πρόσβαση μόνο μέσω ασφαλούς σύνδεσης (VPN) με πολυπαραγοντική αυθεντικοποίηση, αλλαγή των προεπιλεγμένων κωδικών και εγκατάσταση των ενημερώσεων ασφαλείας και αντικατάσταση εξοπλισμού που δεν υποστηρίζεται πλέον από τον κατασκευαστή.
Το νέο τοπίο της αγοράς
Πέρα από τους σύγχρονους ψηφιακούς κινδύνους, το οργανωμένο λιανεμπόριο τροφίμων βρίσκεται αντιμέτωπο με μια σειρά από σύνθετες προκλήσεις. Από τη θωράκιση των υποδομών και την ομαλή καθημερινή λειτουργία των καταστημάτων, έως τα υψηλά λειτουργικά έξοδα, τη συμπίεση των περιθωρίων κέρδους και τις μεταβαλλόμενες συνήθειες των καταναλωτών, οι αλυσίδες προσπαθούν να ισορροπήσουν σε ένα εξαιρετικά απαιτητικό περιβάλλον. Παράλληλα, ο χάρτης της αγοράς αναδιαμορφώνεται, οδηγούμενος σε ένα μοντέλο έντονης συγκέντρωσης, όπου ελάχιστοι ισχυροί όμιλοι διαμορφώνουν πλέον τους κανόνες του ανταγωνισμού.
Η συμφωνία για την εξαγορά 13 καταστημάτων της ENA Cash&Carry από τη The Mart, θυγατρική του Ομίλου «Ελληνικές Υπεραγορές Σκλαβενίτης» είναι η πιο πρόσφατη κίνηση. Είχε προηγηθεί η εξαγορά της ΑΝΕΔΗΚ Κρητικός από την βορειοελλαδίτικη εταιρεία Δ. Μασούτη.
Ο πρόεδρος της Ένωσης Σούπερ Μάρκετ Ελλάδας και επικεφαλής της αλυσίδας Διαμαντής Μασούτης, Γιάννης Μασούτης μιλώντας πρόσφατα στην καθιερωμένη ετήσια συνέντευξη Τύπου της ΕΣΕ υποστήριξε ότι η περαιτέρω συγκέντρωση θεωρείται αναπόφευκτη για την επιβίωση του κλάδου. Οι αυξημένες λειτουργικές δαπάνες, τα χαμηλά περιθώρια κέρδους και οι πιέσεις που δέχονται οι επιχειρήσεις δημιουργούν τις συνθήκες για έναν νέο κύκλο εξαγορών και συγχωνεύσεων. «Το μόνο σίγουρο είναι πως σε δύο χρόνια οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ θα είναι λιγότερες», τόνισε. Ο ίδιος υπογράμμισε ότι η περιορισμένη κερδοφορία, αλλά και οι ζημίες που εμφανίζουν ορισμένες αλυσίδες, καθιστούν τη συγκέντρωση όχι απλώς μια επιχειρηματική επιλογή, αλλά μια εξέλιξη που υπαγορεύεται από τις συνθήκες της αγοράς.
Στο ίδιο μήκος κύματος ο αντιπρόεδρος της ΕΣΕ και επικεφαλής της METRO ΑΕΒΕ, Αριστοτέλης Παντελιάδης, εκτίμησε ότι έχει ήδη ξεκινήσει μια νέα περίοδος ανακατατάξεων στον κλάδο. Σύμφωνα με τον ίδιο, το αυξημένο κόστος λειτουργίας σε συνδυασμό με τη χαμηλή κερδοφορία θα οδηγήσουν σταδιακά σε μείωση του αριθμού των μεγάλων και μεσαίων αλυσίδων. Ωστόσο, όπως διευκρίνισε, εξακολουθεί να υπάρχει περιθώριο δραστηριοποίησης για μικρότερες επιχειρήσεις που ακολουθούν μια διαφορετική εμπορική στρατηγική και απευθύνονται σε πιο εξειδικευμένα καταναλωτικά κοινά.
Παρά τις αναμενόμενες επιχειρηματικές ανακατατάξεις, η περαιτέρω συγκέντρωση της αγοράς δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα ενισχυθεί αυτομάτως η κερδοφορία των αλυσίδων. Ο κ. Παντελιάδης επισήμανε ότι για να θεωρείται βιώσιμο το επιχειρηματικό μοντέλο του κλάδου, θα πρέπει να επιτευχθεί περιθώριο κέρδους προ φόρων κοντά στο 3%. Η επίτευξη αυτού του στόχου, όπως εξήγησε, συνδέεται περισσότερο με τις επιλογές κάθε επιχείρησης παρά με τον αριθμό των ανταγωνιστών στην αγορά. Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζουν η εμπορική πολιτική, η αποτελεσματική διαχείριση των λειτουργικών εξόδων, αλλά και η ανάπτυξη προϊόντων που διαφοροποιούνται από τον ανταγωνισμό και προσφέρουν καλύτερα περιθώρια κέρδους.
Ιδιαίτερη σημασία έχει, παράλληλα, η δυνατότητα των αλυσίδων να διατηρούν ανταγωνιστικές τιμές στα βασικά αγαθά, χωρίς να μετακυλίουν το σύνολο των αυξημένων δαπανών στους καταναλωτές. Όπως σημείωσε ο κ. Παντελιάδης, δεν υπάρχει κάποια αυτόματη σύνδεση ανάμεσα στις εξαγορές και την αύξηση της κερδοφορίας.
Πού εντοπίζονται πιέσεις στις τιμές – Ποια προϊόντα ανατιμώνται
Στο μέτωπο των τιμών, η ακρίβεια εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική πρόκληση για τα ελληνικά νοικοκυριά, με τα στελέχη του κλάδου να επισημαίνουν ότι απαιτείται προσεκτική αξιολόγηση των στοιχείων πριν εξαχθούν συμπεράσματα για την πορεία της αγοράς.
Ο Γιάννης Μασούτης περιέγραψε την τρέχουσα εικόνα ως μια περίοδο σχετικής σταθεροποίησης των τιμών, στην οποία ωστόσο εξακολουθούν να καταγράφονται πιέσεις σε συγκεκριμένες κατηγορίες προϊόντων. Όπως διευκρίνισε, δεν διαφαίνεται αυτή τη στιγμή ένας νέος γενικευμένος κύκλος ανατιμήσεων. Παράλληλα, προειδοποίησε ότι οι εκτιμήσεις για την εξέλιξη των τιμών το 2027 παραμένουν ιδιαίτερα επισφαλείς. Οι γεωπολιτικές εξελίξεις, οι διακυμάνσεις στο ενεργειακό κόστος, οι μεταφορές και οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής αποτελούν παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την αγορά, καθιστώντας δύσκολη οποιαδήποτε ασφαλή πρόβλεψη.
Ήδη, όπως αναφέρει το ΑΠΕ-ΜΠΕ, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασαν τα στελέχη της ΕΣΕ, κατά το τελευταίο τρίμηνο έχουν σημειωθεί αυξήσεις στις τιμές των γαλακτοκομικών, οι οποίες αποδίδονται κυρίως στην άνοδο του κόστους του αιγοπρόβειου γάλακτος. Ανοδικές πιέσεις αναμένονται επίσης στην αγορά της μπύρας, με τις σχετικές ανατιμήσεις να εκτιμάται ότι θα εμφανιστούν στα ράφια των σούπερ μάρκετ στις αρχές Δεκεμβρίου. Παράλληλα, αυξημένο κόστος καταγράφεται και στις κατηγορίες των ζυμαρικών και των δημητριακών, εξαιτίας της ανόδου των τιμών των πρώτων υλών και κυρίως του σιταριού.
Την ίδια ώρα, πάντως, ο κλάδος συνεχίζει να προβαίνει σε επενδύσεις. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΣΕ, το 2025 ανήλθαν συνολικά σε 660 εκατ. ευρώ ενώ συνολικά τη δεκαετία 2015-2025 οι επενδύσεις των σούπερ μάρκετ έφτασαν τα 3,8 δισ. ευρώ ενισχύοντας την παραγωγικότητα και τη δυνατότητα των επιχειρήσεων να εξυπηρετούν καλύτερα τον καταναλωτή.
Σε επίπεδο οικονομικών επιδόσεων, ο κύκλος εργασιών το 2025 διαμορφώθηκε στα 13,6 δισ. ευρώ, τα λειτουργικά έξοδα στα 3,4 δισ. ευρώ και τα κέρδη προ φόρων στα 189 εκατ. ευρώ, με το αντίστοιχο περιθώριο κέρδους να περιορίζεται στο 1,39%.
Η εικόνα των τιμών στο οργανωμένο λιανεμπόριο τροφίμων παραμένει συγκρατημένη. Με βάση τα στοιχεία του ΙΕΛΚΑ, ο πληθωρισμός τροφίμων στα σούπερ μάρκετ διαμορφώθηκε τον Οκτώβριο στο 0,53%, έναντι 2,1% βάσει ΕΛΣΤΑΤ και 1,60% βάσει Eurostat. Στην εξέλιξη αυτή συμβάλλουν, μεταξύ άλλων, ο έντονος ανταγωνισμός μεταξύ των αλυσίδων, οι προσφορές, τα προγράμματα πιστότητας και η διεύρυνση των επιλογών σε διαφορετικά επίπεδα τιμών, μέσα από τα οποία ο κλάδος επιδιώκει καθημερινά να προσφέρει μεγαλύτερη αξία στον καταναλωτή. Σημειώνεται ότι την περίοδο 2023-2025 η συνολική αξία των προωθητικών ενεργειών του κλάδου ανήλθε σε περίπου 5 δισ. ευρώ.
Ο κλάδος αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους εργοδότες της χώρας, με 125.000 εργαζομένους σε περισσότερα από 3.800 καταστήματα, ενώ συνδέεται άμεσα με την εγχώρια παραγωγή, καθώς 9 στους 10 προμηθευτές είναι ελληνικές επιχειρήσεις. Η συνολική συνεισφορά του στην ελληνική οικονομία εκτιμάται στο 5,6% του ΑΕΠ, με το 40% των εργαζομένων να απασχολείται εκτός Αττικής και Θεσσαλονίκης, το 62% να είναι γυναίκες και το 38% άνω των 50 ετών.