Το γαλλικό υπουργείο Εξωτερικών δεν έκανε την υπέρβαση, όπως οι Τούρκοι επιθυμούσαν, αλλά προχώρησε σε μία τυπική ενημέρωση των παράκτιων χωρών της Μεσογείου, όπως είθισται σε έργα πόντισης καλωδίων ηλεκτρικής διασύνδεσης, σύμφωνα με επιβεβαιωμένες πληροφορίες του enikos.gr από διπλωματικούς κύκλους εκτός Αθηνών.
Του Χρήστου Μαζανίτη
Το υπουργείο Εξωτερικών της Γαλλίας απέστειλε ρηματική διακοίνωση όχι μόνο προς την Τουρκία αλλά και την Αίγυπτο, σύμφωνα με πληροφορίες του enikos.gr, από διπλωματικούς κύκλους εκτός Αθηνών. Οι ίδιοι κύκλοι μάλιστα διαμήνυαν ότι η γαλλική ρηματική διακοίνωση εστάλη μετά την έκδοση NAVTEX από την Ελλάδα, αναγνωρίζοντας πλήρως την αρμοδιότητα του έργου, βάσει του χώρου ευθύνης στο FIR Αθηνών.
Στις γεωπολιτικές ισορροπίες της Ανατολικής Μεσογείου, η πόντιση υποθαλάσσιων καλωδίων ηλεκτρικής διασύνδεσης αποτελεί κομβικό σημείο τριβής και έντονων διπλωματικών διεργασιών. Η πρωτοβουλία της Γαλλίας να αποστείλει ρηματική διακοίνωση τόσο στην Άγκυρα όσο και στο Κάιρο αποκάλυψε το πλούσιο διπλωματικό παρασκήνιο που εξελίσσεται μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας.
Η τουρκική πλευρά επιδίωξε την τακτική κλιμάκωσης, επιχειρώντας να επιβάλει τους δικούς της όρους και να εξαναγκάσει το Παρίσι σε μια διαδικασία προηγούμενης έγκρισης ή αδειοδότησης για τις εργασίες πόντισης του καλωδίου. Μια τέτοια κίνηση θα σήμαινε ουσιαστικά την αναγνώριση των αυθαίρετων τουρκικών διεκδικήσεων στην περιοχή και της έννοιας του ανυπόστατου και αλυτρωτικού δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Ωστόσο, το γαλλικό Υπουργείο Εξωτερικών κινήθηκε με απόλυτη διπλωματική ακρίβεια. Επιλέγοντας την οδό της τυπικής ενημέρωσης μέσω ρηματικής διακοίνωσης, ουσιαστικά το Παρίσι αποδόμησε τις τουρκικές αιτιάσεις, τηρώντας πιστά τις διεθνείς πρακτικές χωρίς να υποκύψει σε πιέσεις ή να αναγνωρίσει παράνομες δικαιοδοσίες.
Τι έγραψε το γαλλικό υπουργείο εξωτερικών
Σύμφωνα με πληροφορίες του enikos.gr, στο περιεχόμενο της επιστολής που απέστειλε το γαλλικό Υπουργείο Εξωτερικών αποτυπώνεται καθαρά η πρόθεση του Παρισιού να παραμείνει αυστηρά εντός του πλαισίου του Διεθνούς Δικαίου. Η γαλλική διπλωματία διευκρίνισε ότι η αποστολή του εγγράφου συνιστά μια καθαρά ενημερωτική και τυπική κίνηση, κάτι που ακολουθείται παγκοσμίως σε ανάλογα έργα υποθαλάσσιων διασυνδέσεων για λόγους ασφάλειας της ναυσιπλοΐας και αποφυγής τεχνικών συμπτώσεων με άλλες υποδομές.
Επί της ουσίας, με την επιστολή υπογραμμίζεται ότι η ενημέρωση αυτή δεν συνιστά σε καμία περίπτωση αίτημα αδειοδότησης, ούτε εκζήτηση συναίνεσης από τα παράκτια κράτη. Με τον τρόπο αυτό, η Γαλλία ξεκαθάρισε προς την τουρκική ηγεσία ότι οι εργασίες θα προχωρήσουν βάσει των προβλεπόμενων διεθνών κανόνων, καθιστώντας σαφές ότι η ενημέρωση δεν συνεπάγεται την υποβολή της διαδρομής του καλωδίου στην έγκριση ούτε της Άγκυρας ούτε του Καΐρου.
Διπλωματική διέξοδος
Η τακτική της Άγκυρας το τελευταίο διάστημα επικεντρωνόταν στη δημιουργία τετελεσμένων και στην καλλιέργεια κλίματος τεχνητής κρίσης στην Ανατολική Μεσόγειο, προκειμένου να γκριζάρει θαλάσσιες ζώνες και να αμφισβητήσει κυριαρχικά δικαιώματα. Η Τουρκία επένδυε σε μια ρητορική που απαιτούσε πλήρη υποταγή των ξένων επενδύσεων και ερευνητικών πλοίων στους δικούς της σχεδιασμούς.
Με τη συγκεκριμένη ρηματική διακοίνωση, η Γαλλία κατάφερε να προσφέρει μια διπλωματική διέξοδο εκτονώνοντας την ένταση, χωρίς παράλληλα να κάνει τη χάρη στην Τουρκία να αποδεχθεί τις παράλογες αξιώσεις της. Παρέχοντας την τυπική αυτή ενημέρωση τόσο στην Τουρκία όσο και στην Αίγυπτο, η γαλλική πλευρά αντιμετώπισε ισότιμα και θεσμικά τα παράκτια κράτη της περιοχής, αφαιρώντας από την Τουρκία το πρόσχημα ότι αγνοούνται τα δικαιώματά της ως παράκτιας χώρας.
Παράλληλα, η κίνηση αυτή προστάτευσε το έργο από νομικές και πεδινές εμπλοκές, επιτρέποντας τη συνέχιση των τεχνικών διεργασιών σε ένα περιβάλλον μεγαλύτερης διπλωματικής ασφάλειας.
Τι προβλέπει το Δίκαιο της Θάλασσας
Το νομικό καθεστώς που διέπει την τοποθέτηση υποθαλάσσιων καλωδίων καθορίζεται ρητά από τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) και συγκεκριμένα από το Άρθρο 79, σε συνδυασμό με το Άρθρο 58 που αφορά την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ).
Σύμφωνα με την παράγραφο 1 του Άρθρου 79, όλα τα κράτη δικαιούνται να τοποθετούν υποβρύχια καλώδια και αγωγούς στην υφαλοκρηπίδα. Ωστόσο, το Δίκαιο της Θάλασσας εισάγει μια πολύ ουσιαστική διάκριση μεταξύ καλωδίων και αγωγών. Ενώ για τους αγωγούς (π.χ. φυσικού αερίου ή πετρελαίου) η παράγραφος 3 ορίζει ρητά ότι η χάραξη της πορείας τους υπόκειται στη συναίνεση του παράκτιου κράτους, για τα υποθαλάσσια καλώδια ηλεκτρικής διασύνδεσης δεν υφίσταται καμία υποχρέωση προηγούμενης έγκρισης ή αδειοδότησης.
Το παράκτιο κράτος —στην προκείμενη περίπτωση η Τουρκία ή η Αίγυπτος— έχει το δικαίωμα να λαμβάνει εύλογα μέτρα μόνο για την εξερεύνηση της υφαλοκρηπίδας, την εκμετάλλευση των φυσικών πόρων και την πρόληψη της ρύπανσης. Δεν έχει όμως τη νομική αρμοδιότητα να απαγορεύσει την πόντιση ή τη συντήρηση ενός καλωδίου, ούτε να επιβάλει αλλαγή της διαδρομής του.
Η ενημέρωση προς τα παράκτια κράτη, όπως αυτή που πραγματοποίησε η Γαλλία μέσω της ρηματικής διακοίνωσης, αποτελεί μια τυπική διεθνή πρακτική και υποχρέωση καλής πίστης. Σκοπός της είναι να διασφαλιστεί ότι κατά την πόντιση του νέου καλωδίου θα ληφθούν υπόψη τα ήδη υπάρχοντα καλώδια ή αγωγοί στο βυθό (παράγραφος 5 του Άρθρου 79) και ότι δεν θα επηρεαστεί η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, για την οποία όμως εκδίδονται οι σχετικές NAVTEX από την χώρα ευθύνης FIR, συνεπώς την Ελλάδα, αλλά και της υπηρεσίας που είναι υπεύθυνη για τον συντονισμό και την αναδημοσίευση (διάχυση) των διεθνών ναυτιλιακών προειδοποιήσεων (NAVAREA/NAVTEX) για ολόκληρη την περιοχή της Μεσογείου και της Μαύρης Θάλασσας (περιοχή NAVAREA III), την Ισπανική Υδρογραφική Υπηρεσία (Instituto Hidrográfico de la Marina – IHM).
Η υπηρεσία αυτή εδρεύει στο Κάντιθ (Cádiz) της Ισπανίας, υπάγεται στο Ισπανικό Πολεμικό Ναυτικό (Armada Española) και λειτουργεί υπό την αιγίδα των διεθνών οργανισμών IHO και IMO. Όπερ κι εγένετο εν προκειμένω, με το έργο του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης – Great Sea Interconnector (GSI) – Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ.
Συνεπώς, η γαλλική ενέργεια ευθυγραμμίζεται απόλυτα με το Άρθρο 79 της UNCLOS: σεβάστηκε την υποχρέωση τυπικής ενημέρωσης των παράκτιων κρατών (Αιγύπτου και Τουρκίας), απορρίπτοντας ταυτόχρονα την απαίτηση για παροχή άδειας, την οποία το Δίκαιο της Θάλασσας ρητά αρνείται στα παράκτια κράτη όταν πρόκειται για ηλεκτρικές διασυνδέσεις.
Αυτό που μένει, πλέον, είναι ο απόπλους του γαλλικού πλοίου Abeille Marengo, που θα σημάνει και την έναρξη των εργασιών του έργου, το οποίο είναι χρηματοδοτούμενο από την ΕΕ.
