Πολλοί πιστεύουν πως γνωρίζουν καλά την Αθήνα. Ωστόσο, στο πέρασμα των αιώνων η πρωτεύουσα έχει γίνει αγνώριστη.
Αν ξεφυλλίσει κανείς ένα άλμπουμ με παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες της Αθήνας θα διαπιστώσει πως το αστικό τοπίο της έχει «μεταμορφωθεί» πολλές φορές. Η πόλη δεν είναι πλέον όπως ήταν κάποτε και ακόμα και οι πιο δημοφιλείς συνοικίες, οι πολυσύχναστες πλατείες ή και ορισμένα σημεία αναφοράς της έχουν αλλάξει ριζικά.
Το ίδιο ισχύει και για τους κεντρικούς δρόμους που σήμερα έχουν καθημερινά μποτιλιάρισμα, αλλά πριν από εκατό και πλέον χρόνια, περνούσαν από εκεί… άμαξες. Η παρακάτω φωτογραφία είναι μία τρανή απόδειξη αυτής της αλλαγής. Μπορείτε να καταλάβετε ποιο σημείο απεικονίζεται στην φωτογραφία;
Κουίζ για την παλιά Αθήνα: Μπορείτε να αναγνωρίσετε το σημείο;
- Πειραιάς
- Άλιμος
- Ραφήνα
Κοιτάξτε καλά την φωτογραφία. Σας θυμίζει κάτι;
Η απάντηση στο κουίζ για την παλιά Αθήνα
Στη φωτογραφία που έχει τραβηχθεί την περίοδο 1900-1910 βλέπετε τον Πειραιά και συγκεκριμένα την εκκλησία του Αγίου Νικολάου (αρχείο ιδρύματος στην Somme).
Ο Πειραιάς είναι πόλη στην Αττική και το μεγαλύτερο λιμάνι της Ελλάδας. Ο Δήμος Πειραιά έχει, σύμφωνα με την απογραφή του 2021 έκταση 10,9 τ. χλμ. και πληθυσμό 163.572 κατοίκους.
Η ευρύτερη περιοχή του Πειραιά συγκροτεί την Περιφερειακή Ενότητα Πειραιώς, η οποία συνίσταται από την ομώνυμη περιοχή και έξι ακόμη περιοχές (Νίκαια, Άγιος Ιωάννης Ρέντη, Κορυδαλλός, Κερατσίνι, Δραπετσώνα και Πέραμα), με συνολικό πληθυσμό 443.196 κατοίκους και έκταση 50,4 τ. χλμ. Καταλαμβάνει το νοτιοδυτικό τμήμα του λεκανοπεδίου.
Το κέντρο του Πειραιά απέχει περίπου 10 χιλιόμετρα από το κέντρο της Αθήνας, της οποίας αποτελεί ιστορικό επίνειο.
Ο Πειραιάς είναι σημαντικό βιομηχανικό και εμπορικό κέντρο της χώρας, αποτελώντας το τρίτο μεγαλύτερο σε επιβατική κίνηση λιμένα της Ευρώπης, συνδέοντας ακτοπλοϊκά την πρωτεύουσα με τα νησιά του Αιγαίου και αποτελώντας ένα σημαντικό προορισμό για κρουαζιερόπλοια εντός της Μεσογείου.
Ιστορία
Ο Πειραιάς σύμφωνα με τον Στράβωνα αλλά και σύγχρονες γεωλογικές μελέτες ήταν κάποτε νησί το οποίο ενώθηκε με την Αττική μετά τις αποθέσεις του Κηφισού αλλά και άλλων ρεμάτων της περιοχής.
Η πρωτοελλαδική ζωή στην περιοχή εμφανίζεται γύρω στο 3000 π.Χ. Η περιοχή του Πειραιά φαίνεται να κατοικείται ήδη από τη νεολιθική περίοδο. Αργότερα το πέμπτο αιώνα π.Χ. η περιοχή επιλέχθηκε ως το νέο λιμάνι της αθηναϊκής πόλης-κράτους αντικαθιστώντας σταδιακά τον παλαιό λιμένα της Αθήνας το Φάληρο, ανακηρύχθηκε σε δήμο, αποτελώντας συγκεκριμένα έναν από τους δήμους του άστεως της αρχαίας Αθήνας, ξεκινώντας την οικοδόμηση των οχυρώσεων των τριών λιμένων και του οικισμού. Τα Μακρά Τείχη συνέδεσαν τον Πειραιά με την Αθήνα μέσω ενός διαδρόμου που διέτρεχε την πεδιάδα, από το Επίνειο ως την περιτοίχιση του Άστεως. Η πόλη οργανώθηκε με βάση το σχέδιο του Ιππόδαμου. Έφτασε στο μεγαλύτερο σημείο ακμής στην κλασική περίοδο. Με την κατάκτηση της Αθήνας από τους Ρωμαίους ακολούθησε μια μακρά περίοδος παρακμής όπου ο Πειραιάς ερημώθηκε κατά καιρούς, φτάνοντας μέχρι τον 19ο αιώνα και τη μεταφορά της πρωτεύουσας του νεοσύστατου τότε ελληνικού κράτους στην Αθήνα το 1834, οπότε η περιοχή επανακατοικήθηκε και ξεκίνησε μια περίοδος ανάπτυξης, με τη σταδιακή αύξηση του πληθυσμού της και τον άρτιο πολεοδομικό της σχεδιασμό με βάση το σύστημα που εφάρμοσε ο Ιππόδαμος ο Μιλήσιος στον σχεδιασμό του αρχαίου Πειραιά, που αποτελεί πρότυπο πολεοδομικού σχεδιασμού μέχρι και σήμερα.
Ο Πειραιάς είχε προταθεί το 1832 από τον Γκούτενζον, αρχιτέκτονα του Λουδοβίκου Α’ της Βαυαρίας, για πρωτεύουσα της Ελλάδας η οποία θα επεκτεινόταν σταδιακά προς την Αθήνα, αλλά τελικά έγινε το αντίστροφο αφού επιλέχθηκε η Αθήνα για πρωτεύουσα και ο Πειραιάς αργότερα ενσωματώθηκε σε αυτή.
Άμεσες πηγές για τη μελέτη της ιστορίας και τοπογραφίας του Πειραιά αποτελούν οι διάφορες επιγραφές, ευρήματα αρχαίων τάφων, θεμέλια ναών, νεωσοίκων, κτιρίων και τειχών και αρχαίων λιμενικών έργων, σε συνδυασμό πάντα με τις περικοπές αρχαίων συγγραφέων που αναφέρονται στον Πειραιά, σπουδαιότεροι των οποίων ήταν οι: Θουκυδίδης, Ξενοφών, Αριστοτέλης, Πλούταρχος, Ισοκράτης, Πλάτων, Λυκούργος, Δημοσθένης, Ηρόδοτος και Πολυδεύκης. Ο αρχαιότερος όμως αυτών ο Διόδωρος ο περιηγητής (4ος αιώνας π.Χ.) ήταν αυτός που πρώτος συνέγραψε για την Αττική, τον οποίον και ακολούθησε ο Ηλιόδωρος που συνέγραψε έργο 15 βιβλίων για τα μνημεία της Αθήνας.
Όνομα
Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα τα ονόματα που έλαβε κατά καιρούς είναι κατά σειρά:
- «Πειραιεύς» (αρχαίοι χρόνοι και τελευταία επίσημη ονομασία).
- «Πειραιάς» (Στέφανος ο Βυζάντιος και σύγχρονη δημοτική).
- «Πειραίας», «Περαίας», ή «Περαιάς», (κατά δημώδεις ονομασίες). Επίσης σε κείμενα του προηγούμενου αιώνα απαντώνται: «Πιραιάς», ή «Πιρεάς», ακόμη και «Πειρεάς», «Πειρέας»,
- «Πιρέας» και «Περέας» ή «Περεάς». Σε όλες τις περιπτώσεις που τονίζονταν στη λήγουσα λάμβανε περισπωμένη.
- «Λιμήν του Πειραιώς» ή απλώς «Λιμήν» (αρχαίοι χρόνοι – τελευταία αρχαιολογική άποψη).
- «Κάνθαρος» ή «Λιμήν Κανθάρου» (αρχαίοι χρόνοι).
- «Κωφός λιμήν» (μετά τον Πελοποννησιακό πόλεμο – τελευταία αρχαιολογική άποψη).
- «Λιμήν Αθηνών».
- «Athenarum portus» τη Ρωμαϊκή περίοδο. «Porto dei Setine», «Portus de Sithines» ή απλώς «Sithines» κατά τον Μεσαίωνα: «Λιμήν Λέοντος» ή γνωστότερα «Πόρτο Λεόνε» (Porto Leone), που είναι και η διεθνής ονομασία του στους ναυτικούς χάρτες. Κατ’ αντιστοιχίαν «Ασλάν λιμάνι» (Λιμάνι του λέοντος στην τουρκική γλώσσα) πριν και κατά το 1821. Από την εποχή του πολέμου κατά των Μακεδόνων, τότε που οι Πειραιώτες με αρχηγό τον Αθηναίο στρατηγό Λεωσθένης έπεσαν στη μάχη για να σώσουν το κύρος της Αθήνας, στήθηκε ως κενοτάφιο στην οδό προς την Αθήνα ένα μεγάλου μεγέθους μαρμάρινο λιοντάρι, παρόμοιο με αυτά της Χαιρώνειας και της Αμφίπολης που αποτελούσε το ομιλούν σύμβολο των Πειραιωτών και του αρχηγού τους, ο οποίος έδειξε σθένος λιονταριού (Λεωσθένης). Ο Λέων του Πειραιώς, μετακινήθηκε από την αρχική του θέση πιθανότατα κατά τη ρωμαϊκή εποχή και μεταφέρθηκε κοντά στον σημερινό Τινάνειο κήπο. Τον 14ο ως τον 17ο αιώνα στον ακατοίκητο Πειραιά δέσποζε η μορφή του από την είσοδο του λιμανιού και ήταν το πρώτο πράγμα που έβλεπαν οι ταξιδιώτες όταν έφταναν στο λιμάνι. Έτσι το λιμάνι χαρακτηρίστηκε στους ναυτικούς χάρτες ως “πόρτο Λιόν” ή “πόρτο Λεόνε”. Σήμερα υπάρχει εκεί ένα ακριβές αντίγραφό του, δημιούργημα του γλύπτη Γεωργίου Μέγκουλα, μιας και το πρωτότυπο είχε κλαπεί το 1688 από τον Φραντσέσκο Μοροζίνι (Francesco Morosini) και βρίσκεται στη Βενετία.
- Η διπλογραφία “πόρτο Λιόν” ή “πόρτο Λεόνε” και «Πόρτο Δράκο» (Porto Draco) ή «Πόρτο Δρακόνε» (Porto Dracone) επί Καταλανών, κατ’ αντιστοιχία «Εζντέρ λιμάνι» (Λιμάνι του δράκου στην τουρκική γλώσσα) επί Τουρκοκρατίας οφειλόταν στο γεγονός ότι ιδιοκτήτης όλης της έκτασης του λιμανιού ήταν κάποιος Αθηναίος από τον 16ο αιώνα με το επώνυμο Δράκος. Έτσι δόθηκε η αφορμή ώστε στη λαϊκή αντίληψη το μαρμάρινο λιοντάρι να θεωρηθεί “δράκος”.
- «Πόρτο της Αθήνας» (Μελέτιος, 17ος αιώνας).
Κατά τον 19ο αιώνα ο Πειραιάς αναφέρθηκε και ως Μαγχεστρία ή Μαγεστρία (δηλαδή Μάντσεστερ) της Ανατολής[13], εξαιτίας των λιμενικών και σιδηροδρομικών του εγκαταστάσεων
πηγή φωτογραφίας: Facebook – Liza’s Photographic Archive of Greece – Φωτογραφικά άλμπουμ της Ελλάδας.
