Αξιωματούχοι στις ΗΠΑ και το Ισραήλ πληροφορήθηκαν μια κρίσιμη εξέλιξη τη Δευτέρα, ενώ πλησίαζε το τελεσίγραφο του Ντόναλντ Τραμπ: ο ανώτατος ηγέτης Μοτζτάμπα Χαμενεΐ έδωσε εντολή στους διαπραγματευτές του, για πρώτη φορά από την έναρξη του πολέμου, να κινηθούν προς συμφωνία, σύμφωνα με ισραηλινή και περιφερειακή πηγή, καθώς και τρίτη πηγή με γνώση των συνομιλιών, σύμφωνα με το Axios.
Παρασκήνιο διαπραγματεύσεων εν μέσω απειλών
Την ώρα που ο Τραμπ απειλούσε δημόσια με «ολική καταστροφή», στο παρασκήνιο υπήρχε έντονη διπλωματική κινητικότητα. Ωστόσο, ακόμη και πρόσωπα κοντά στον Αμερικανό πρόεδρο δεν γνώριζαν ποια θα ήταν η τελική έκβαση μέχρι την ανακοίνωση της εκεχειρίας.
Τις τελευταίες ώρες πριν τη συμφωνία, οι αμερικανικές δυνάμεις στη Μέση Ανατολή και αξιωματούχοι του Πενταγώνου προετοιμάζονταν για μια μαζική εκστρατεία βομβαρδισμών κατά ιρανικών υποδομών, χωρίς να είναι σαφές προς ποια κατεύθυνση έτεινε ο Τραμπ. «Δεν είχαμε ιδέα τι θα συμβεί. Ήταν χαοτικό», δήλωσε αξιωματούχος Άμυνας.
Παράλληλα, σύμμαχοι στην περιοχή προετοιμάζονταν για ιρανικά αντίποινα άνευ προηγουμένου, ενώ στο εσωτερικό του Ιράν πολίτες εγκατέλειπαν τα σπίτια τους φοβούμενοι επιθέσεις.
«Χαοτική» ημέρα διαπραγματεύσεων
Το πρωί της Δευτέρας, ενώ ο Τραμπ συμμετείχε σε εκδήλωση στον Λευκό Οίκο για το Πάσχα, ο απεσταλμένος των ΗΠΑ Στιβ Γουίτκοφ πραγματοποιούσε έντονες τηλεφωνικές επαφές.
Ο ίδιος χαρακτήρισε την 10 σημείων αντιπρόταση του Ιράν «καταστροφή», γεγονός που πυροδότησε μια «χαοτική» ημέρα διαπραγματεύσεων. Οι Πακιστανοί διαμεσολαβητές μετέφεραν συνεχώς αναθεωρημένα σχέδια μεταξύ της αμερικανικής πλευράς και του Ιρανού ΥΠΕΞ Αμπάς Αραγτσί, ενώ οι υπουργοί Εξωτερικών Αιγύπτου και Τουρκίας προσπαθούσαν να γεφυρώσουν τις διαφορές.
Το βράδυ της ίδιας ημέρας, οι διαμεσολαβητές εξασφάλισαν την έγκριση των ΗΠΑ για μια επικαιροποιημένη πρόταση εκεχειρίας δύο εβδομάδων.
Καθοριστικός ο ρόλος Χαμενεΐ
Η τελική απόφαση βρισκόταν στα χέρια του Χαμενεΐ, ο οποίος, σύμφωνα με τις πηγές, συμμετείχε ενεργά στη διαδικασία. Λόγω απειλής δολοφονίας από το Ισραήλ, επικοινωνούσε κυρίως μέσω αγγελιοφόρων που μετέφεραν σημειώματα.
Δύο πηγές χαρακτήρισαν την έγκρισή του για συμφωνία ως «σημαντική τομή».
Ο Αραγτσί είχε επίσης κεντρικό ρόλο, τόσο στις διαπραγματεύσεις όσο και στην πειθώ των Φρουρών της Επανάστασης να αποδεχθούν τη συμφωνία, ενώ και η Κίνα φέρεται να ενθάρρυνε την Τεχεράνη να αναζητήσει διέξοδο.
«Χωρίς το πράσινο φως του Χαμενεΐ, δεν θα υπήρχε συμφωνία», ανέφερε περιφερειακή πηγή.
Αβεβαιότητα μέχρι την τελευταία στιγμή
Παρά την πρόοδο, το πρωί της Τρίτης ο Τραμπ προχώρησε στην πιο σκληρή του δήλωση: «Ένας ολόκληρος πολιτισμός θα πεθάνει απόψε».
Αμερικανικά μέσα μετέδωσαν ότι το Ιράν αποχωρεί από τις συνομιλίες, όμως πηγές ανέφεραν ότι αντίθετα υπήρχε δυναμική πρόοδος.
Ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς διαχειριζόταν επαφές με τους Πακιστανούς, ενώ ο Μπενιαμίν Νετανιάχου επικοινωνούσε διαρκώς με τον Τραμπ, εκφράζοντας ανησυχία ότι το Ισραήλ χάνει τον έλεγχο της διαδικασίας.
Η συμφωνία και η ανακοίνωση
Μέχρι το μεσημέρι της Τρίτης υπήρχε γενική σύγκλιση για εκεχειρία δύο εβδομάδων. Τρεις ώρες αργότερα, ο Πακιστανός πρωθυπουργός Σεχμπάζ Σαρίφ δημοσίευσε τους όρους και κάλεσε τις δύο πλευρές να τους αποδεχθούν.
Ο Τραμπ δέχθηκε έντονες πιέσεις από συμμάχους να απορρίψει τη συμφωνία, ενώ ακόμη και στενοί συνεργάτες του πίστευαν μέχρι τελευταία στιγμή ότι θα την απορρίψει.
Λίγο πριν ανακοινώσει την αποδοχή, επικοινώνησε με τον Νετανιάχου για να εξασφαλίσει τη δέσμευση του Ισραήλ, ενώ στη συνέχεια μίλησε με τον αρχηγό του πακιστανικού στρατού Ασίμ Μουνίρ για να «κλείσει» τη συμφωνία.
Οι αμερικανικές δυνάμεις έλαβαν εντολή να σταματήσουν τις προετοιμασίες μόλις 15 λεπτά μετά την ανάρτηση του Τραμπ.
Ο Αραγτσί δήλωσε ότι το Ιράν θα τηρήσει την εκεχειρία και θα ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ για πλοία που θα κινούνται «σε συντονισμό με τις ιρανικές ένοπλες δυνάμεις».
Τι μένει να φανεί
Παραμένει ασαφές σε ποιο βαθμό το Ιράν θα επιτρέψει την πλήρη επανεκκίνηση της ναυσιπλοΐας ή πόσο σταθερά θα τηρήσει το Ισραήλ την εκεχειρία.
Ισραηλινός αξιωματούχος ανέφερε ότι ο Νετανιάχου έλαβε διαβεβαιώσεις πως οι ΗΠΑ θα επιμείνουν σε ειρηνευτικές συνομιλίες για εγκατάλειψη του ιρανικού πυρηνικού υλικού και του βαλλιστικού προγράμματος.
Το επόμενο βήμα
Ο αντιπρόεδρος Βανς αναμένεται να ηγηθεί της αμερικανικής αποστολής σε συνομιλίες που προγραμματίζονται στο Πακιστάν, ενώ παραμένουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο πλευρών, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο επανέναρξης του πολέμου.
Την ίδια ώρα, στελέχη της κυβέρνησης Τραμπ αναμένεται να υποστηρίξουν ότι οι απειλές του προέδρου συνέβαλαν στην επίτευξη της συμφωνίας, ενώ η ιρανική πλευρά προβάλλει την αντίθετη άποψη.
