Οι περισσότεροι άνθρωποι ξυπνούν από έναν εφιάλτη και σύντομα τον ξεχνούν. Για ορισμένους όμως, τα όνειρα δεν τελειώνουν με το πρώτο φως της ημέρας. Μια σπάνια διαταραχή ύπνου, γεμίζει ολόκληρη τη νύχτα με έντονες και αδιάκοπες ονειρικές εμπειρίες, αφήνοντας τους πάσχοντες εξαντλημένους και συχνά μπερδεμένους για το τι είναι πραγματικό και τι όχι.
Μια παράξενη διαταραχή ύπνου προκαλεί ασταμάτητα όνειρα που εξαντλούν τον οργανισμό
Το να ελέγχουμε τα μηνύματα και τα emails μας, μόλις ξυπνάμε το πρωί, είναι συνήθως μια αντανακλαστική κίνηση – μια γρήγορη ματιά πριν ξεκινήσει η μέρα. Για μια μικρή ομάδα ανθρώπων, όμως, η συνήθεια αυτή είναι κάτι εντελώς διαφορετικό: μια απαραίτητη τελετουργία για να καταλάβουν τι συνέβη πραγματικά το προηγούμενο βράδυ και τι ήταν απλώς ένα όνειρο. Αυτό ακριβώς το είδος εξάντλησης επιχειρεί να περιγράψει μια νέα επιστημονική μελέτη.
Τέσσερις ενήλικες που εξετάστηκαν σε εξειδικευμένες κλινικές ύπνου ανέφεραν ότι βιώνουν, κάθε βράδυ, ασταμάτητα όνειρα «κινηματογραφικού» τύπου. Τα όνειρα αυτά είναι τόσο καθηλωτικά που αφήνουν πίσω τους αναμνήσεις οι οποίες μοιάζουν απόλυτα αληθινές.
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η πάθηση αυτή αξίζει τη δική της ξεχωριστή διάγνωση, καθώς η εμπειρία αυτή δεν είναι απλώς ένας «βαθύς ύπνος με όνειρα».
Hyperonirism: Τι είναι και ποιες είναι οι επιπτώσεις στον ύπνο
Οι γιατροί έχουν δώσει όνομα σε αυτό το φαινόμενο, ακόμη κι αν ελάχιστοι το γνωρίζουν. Το ονομάζουν epic dreaming, γνωστό στον επιστημονικό κλάδο και ως hyperonirism. Σε αυτή την κατάσταση, τα όνειρα διαρκούν όλη τη νύχτα, το ένα σκηνικό διαδέχεται το άλλο, και ο άνθρωπος ξυπνάει εντελώς «κομμένος» αντί για ξεκούραστος.
Επικεφαλής της έρευνας ήταν ο καθηγητής Pierre A. Geoffroy, ψυχίατρος και ερευνητής ύπνου στο Πανεπιστήμιο Paris Cité στη Γαλλία. Ο ίδιος και οι συνεργάτες του παρακολουθήσαν τέσσερις ενήλικες με αυτό το συγκεκριμένο σύμπτωμα, οι οποίοι επισκέφθηκαν εξειδικευμένες κλινικές ύπνου ή ψυχιατρικές κλινικές.
Η ερευνητική ομάδα χρησιμοποιεί τον όρο «υπερχείλιση ονείρων» (dream overflow) για να περιγράψει αυτόν τον τεράστιο όγκο ονειρικής δραστηριότητας. Οι άνθρωποι αυτοί πέφτουν για ύπνο και ξυπνούν νιώθοντας ότι ο εγκέφαλός τους δεν σταμάτησε να «δουλεύει» ούτε λεπτό.
Γιατί δεν πρόκειται για τον κλασικό εφιάλτη
Θα ήταν εύκολο να κατατάξει κανείς αυτό το φαινόμενο στους εφιάλτες, όμως οι ίδιοι οι ασθενείς το αρνούνται κατηγορηματικά. Τα όνειρά τους συνήθως δεν είναι τρομακτικά. Αντίθετα, περιλαμβάνουν ασταμάτητες, βαρετές και επαναλαμβανόμενες σκηνές από τις οποίες ο ονειρευόμενος δεν μπορεί να ξεφύγει.
Η βασική διαφορά: Ένας εφιάλτης σε ξυπνάει και προκαλεί φόβο. Τα «επικά όνειρα» σπάνια κάνουν κάτι από τα δύο. Το περιεχόμενό τους μπορεί να είναι εντελώς κοινότοπο – όπως η διεκπεραίωση καθημερινών υποχρεώσεων ή μια ρουτίνα – κι όμως ο άνθρωπος ξυπνάει σωματικά και πνευματικά εξουθενωμένος.
Αυτή η διάκριση είναι κεντρικής σημασίας στη νέα μελέτη. Η κόπωση είναι απόλυτα πραγματική, επιμένουν οι ασθενείς, ακόμη κι αν η περιγραφή των ονείρων τους ακούγεται κοινή όταν την αφηγούνται δυνατά. Είναι κουραστικά, όχι τρομακτικά.
Hyperonirism και προβλήματα μνήμης
Υπάρχει και ένα δεύτερο χαρακτηριστικό που διαχωρίζει την πάθηση, το οποίο μάλιστα ανησυχεί τους ασθενείς περισσότερο από την ίδια την κούραση: τα όνειρα δεν περιορίζονται στη νύχτα. Μεταφέρονται στην καθημερινότητά τους ως αναμνήσεις τόσο ζωντανές, που οι άνθρωποι δυσκολεύονται να ξεχωρίσουν τι συνέβη στην πραγματικότητα και τι ήταν προϊόν της φαντασίας τους.
Μια 38χρονη γυναίκα που συμμετείχε στην έρευνα περιέγραψε όνειρα που άφησαν τόσο έντονο αποτύπωμα, ώστε μπορούσε «να τα μπερδέψει με πραγματικές αναμνήσεις», σαν να τα είχε ζήσει αληθινά. Άλλοι ασθενείς περνούν χρόνια ολόκληρα ελέγχοντας κάθε πρωί τα μηνύματα και τα email τους, απλώς και μόνο για να ξεδιαλύνουν την πραγματικότητα από το όνειρο.
Ο λόγος για τον οποίο συμβαίνει αυτό παραμένει ασαφής. Ένα πρόσφατο επιστημονικό μοντέλο υποστηρίζει ότι ο εγκέφαλος κατά τη διάρκεια του ύπνου μερικές φορές αποτυγχάνει να «μαρκάρει» τις δικές του επινοήσεις ως φανταστικές, επιτρέποντας στις ονειρικές σκηνές να γλιστρήσουν δίπλα στις αληθινές αναμνήσεις. Πρόκειται όμως για θεωρία και όχι για αποδεδειγμένο μηχανισμό.
Έντονα όνειρα και εξάντληση: Πολλά ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα
Θα περίμενε κανείς ότι η αιτία αυτού του φαινομένου θα αποκαλυπτόταν στο εργαστήριο. Τα ζωντανά και έντονα όνειρα εμφανίζονται συνήθως κατά τη διάρκεια του ύπνου REM – του σταδίου των ταχέων κινήσεων των ματιών, κατά το οποίο ο εγκέφαλος είναι εξαιρετικά δραστήριος και τα όνειρα γίνονται πιο ζωηρά. Επομένως, αυτό ήταν το προφανές μέρος για έρευνα.
Ωστόσο, οι καταγραφές έδειξαν μια διαφορετική πραγματικότητα. Στις τέσσερις περιπτώσεις που μελετήθηκαν, οι ολονύκτιες μελέτες ύπνου επέστρεψαν σε μεγάλο βαθμό φυσιολογικές, με τον ύπνο REM να είναι τυπικός ή ακόμα και ελαφρώς σύντομος.
Δεκαετίες ερευνών συνδέουν τα πιο ζωντανά μας όνειρα με αυτό το στάδιο, γεγονός που καθιστά αυτά τα φυσιολογικά αποτελέσματα παράξενα. Το εργαστήριο δεν μπορεί ακόμα να εξηγήσει αυτή την εμπειρία. Οι ερευνητές υποψιάζονται ότι το πρόβλημα εντοπίζεται στον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος μεταβαίνει μεταξύ ύπνου και αφύπνισης, καθώς και σε μια νοητική δραστηριότητα που παραμένει ενεργή καθ’ όλη τη διάρκεια της νύχτας. Αυτό όμως παραμένει απλώς μια υποψία· η ακριβής αιτία είναι ακόμη άγνωστη.
Δίνοντας όνομα σε μια πραγματική διαταραχή
Όλα αυτά δεν είναι εντελώς καινούργια. Οι ερευνητές ύπνου είχαν περιγράψει αυτά τα ασταμάτητα, ολονύκτια όνειρα που συνοδεύονται από πρωινή κόπωση ήδη από τη δεκαετία του 1990, ενώ περισσότερα περιστατικά σημειώθηκαν στην Ταϊβάν στις αρχές της δεκαετίας του 2000.
Μια παλαιότερη μελέτη σε παρόμοιους ασθενείς διαπίστωσε τον ίδιο περίεργο συνδυασμό –εξαντλητικές νύχτες, αλλά απολύτως φυσιολογικά τεστ ύπνου– και σημείωσε ότι το φαινόμενο εμφανίζεται πολύ συχνότερα στις γυναίκες. Παρόλα αυτά, παρέμενε μια ιατρική περιέργεια που δεν είχε προσδιοριστεί επίσημα.
Αυτό που έλειπε από τον κλάδο ήταν ένας σαφής ορισμός, και αυτό ακριβώς θέλησε να δώσει η ομάδα του Geoffroy. Κατά τη διάρκεια της νύχτας, τα συνεχή, έντονα όνειρα κυριαρχούν. Μέχρι το πρωί, εμφανίζεται αυτό που ονομάζουν μη αναζωογονητικό ύπνο (non-restorative sleep) – το σώμα δεν νιώθει ποτέ ότι ξεκουράστηκε, με αποτέλεσμα να ακολουθούν η κόπωση και η κακή συγκέντρωση.
Πολλοί από αυτούς τους ασθενείς ζουν επίσης με κατάθλιψη, άγχος ή αϋπνία, ωστόσο η επιστημονική ομάδα τονίζει ότι αυτές οι καταστάσεις δεν μπορούν να εξηγήσουν πλήρως τη συνεχή ονειρική δραστηριότητα. Ονομάζοντας τη διαταραχή hyperonirism, οι ερευνητές της δίνουν μια δική της θέση, ανάμεσα στην ιατρική του ύπνου και την ψυχιατρική. Δεν πρόκειται ακριβώς για μια κλασική διαταραχή ύπνου, ούτε για μια καθαρά ψυχιατρική πάθηση.
Πώς η αναγνώριση της πάθησης αλλάζει τα δεδομένα
Για οποιονδήποτε του έχουν πει ότι οι εξαντλητικές νύχτες του δεν είναι τίποτα περισσότερο από «απλά έντονα όνειρα», αυτή η νέα μελέτη προσφέρει μια δικαίωση. Δίνει όνομα στην εμπειρία και καθορίζει τον τρόπο αναγνώρισής της. Η χρόνια εξάντληση γίνεται πλέον ένα πραγματικό κλινικό σύμπτωμα και όχι ένα παράπονο που οι γιατροί μπορούν απλώς να προσπεράσουν.
Στην πράξη, αυτό θα μπορούσε να αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο οι γιατροί διαχειρίζονται αυτά τα περιστατικά:
- Αντί να τα κατατάσσουν γενικά στην αϋπνία ή στους εφιάλτες, οι κλινικοί γιατροί έχουν πλέον μια συγκεκριμένη κατηγορία.
- Οι ασθενείς αποκτούν την κατάλληλη ορολογία για να περιγράψουν αυτό που βιώνουν.
Η ιατρική αναγνώριση είναι πάντα το πρώτο και σημαντικότερο βήμα πριν από οποιαδήποτε πραγματική θεραπεία. Παράλληλα, η μελέτη δίνει στους ερευνητές έναν ξεκάθαρο στόχο. Έχοντας στα χέρια τους μια κοινή περιγραφή, μπορούν πλέον να ερευνήσουν τι πυροδοτεί αυτά τα έντονα όνειρα και να δοκιμάσουν τρόπους που θα μπορούσαν να τα ανακουφίσουν.
Ένα πρόβλημα που για καιρό υποτιμούνταν ως ασήμαντο, απέκτησε επιτέλους επιστημονικό ορισμό – και μια αφορμή για να πάρουμε στα σοβαρά τους ανθρώπους που ξυπνούν κουρασμένοι εξαιτίας των ίδιων τους των ονείρων.
