Η ΕΕ βρίσκεται μπροστά σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι, με την Τουρκία αργά αλλά σταθερά να υπονομεύει την συνοχή της. Χρησιμοποιώντας ως Δούρειο Ίππο τα φθηνά αμυντικά συστήματα εγχώριας παραγωγής, συνάπτει βιομηχανικές συμφωνίες παρακάμπτοντας ακόμα και το τείχος του SAFE, παράγοντας «ευρωπαϊκοποιημένα» τουρκικά προϊόντα. Η Ιταλία αναδεικνύεται σε έναν από τους μεγαλύτερους στυλοβάτες του τουρκικού εγχειρήματος.
Του Χρήστου Μαζανίτη
Η στρατηγική σύγκλιση της ιταλικής Leonardo με την τουρκική Baykar και η ίδρυση της κοινοπραξίας LBA Systems σηματοδοτούν μια θεμελιώδη ανατροπή στην ευρωπαϊκή αμυντική σκακιέρα. Μέσω του μη επανδρωμένου αεροσκάφους Astore Levante —που ουσιαστικά αποτελεί την «ευρωπαϊκοποιημένη» εκδοχή του τουρκικού Bayraktar TB3— η Τουρκία αποκτά απευθείας πρόσβαση στην αρχιτεκτονική της ευρωπαϊκής άμυνας, δημιουργώντας σοβαρά προβλήματα για τα ελληνικά συμφέροντα.
Η κερκόπορτα της Ευρωάμυνας
Τα τελευταία χρόνια, η τουρκική αμυντική βιομηχανία κατέγραψε αλματώδη ανάπτυξη, με αιχμή του δόρατος τα μη επανδρωμένα εναέρια συστήματα. Ωστόσο, παρά τις εξαγωγικές επιτυχίες της στην Ασία, την Αφρική και την Ανατολική Ευρώπη, η τουρκική πολεμική βιομηχανία προσέκρουε σταθερά στα κανονιστικά τείχη, τις πιστοποιήσεις και τις πολιτικές επιφυλάξεις των ισχυρών κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του πυρήνα του ΝΑΤΟ.
Η Άγκυρα συνειδητοποίησε ότι για να διεισδύσει στον ευρωπαϊκό αμυντικό προϋπολογισμό και στα κοινά προγράμματα εξοπλισμών της ΕΕ, χρειαζόταν έναν ισχυρό εσωτερικό εταίρο. Η Ιταλία αποδείχθηκε ο ιδανικός κρίκος. Εκμεταλλευόμενη τις στενές διμερείς οικονομικές σχέσεις και τη διάθεση της Ρώμης να πρωταγωνιστήσει στον τομέα των μη επανδρωμένων συστημάτων χωρίς το τεράστιο κόστος ανάπτυξης από το μηδέν, η Τουρκία πέτυχε μια τακτική νίκη. Η συνεργασία αυτή επιτρέπει στην τουρκική τεχνολογία να παρακάμψει τους πολιτικούς ενδοιασμούς των Βρυξελλών, να ενδυθεί τον μανδύα της «ευρωπαϊκής συμπαραγωγής» και να εδραιωθεί στους σχεδιασμούς της ευρωπαϊκής αμυντικής αρχιτεκτονικής.
Η συμμαχία Leonardo – Baykar
Η απαρχή αυτής της αμυντικής αναδιάταξης καταγράφηκε με τη σύναψη στρατηγικής συνεργασίας μεταξύ του ιταλικού κολοσσού Leonardo και της τουρκικής Baykar, η οποία μετουσιώθηκε στην ίδρυση μιας ισότιμης κοινοπραξίας (50-50) με την ονομασία LBA Systems (Leonardo Baykar Aerospace Systems). Η εταιρεία έχει τη νομική και επιχειρησιακή της έδρα στην Ιταλία, ενώ η παραγωγή και η τελική συναρμολόγηση των πλατφορμών λαμβάνουν χώρα σε ιταλικές βιομηχανικές μονάδες, όπως αυτές στο Ronchi dei Legionari.
Η λογική της κοινοπραξίας βασίζεται στην απόλυτη συμπληρωματικότητα. Από τη μία πλευρά, η Baykar συνεισφέρει τις δοκιμασμένες στο πεδίο των μαχών αεροδυναμικές πλατφόρμες της, την τεχνογνωσία της στις γρήγορες γραμμές παραγωγής και τους αλγόριθμους τεχνητής νοημοσύνης και αυτόνομης πτήσης. Από την άλλη πλευρά, η Leonardo προσφέρει τα προηγμένα ηλεκτρονικά συστήματα, τα ραντάρ, τα συστήματα επικοινωνιών, τις τεχνολογίες ηλεκτρονικού πολέμου και, πάνω απ’ όλα, την απαραίτητη τεχνογνωσία πιστοποίησης σύμφωνα με τα αυστηρά ευρωπαϊκά και νατοϊκά πρότυπα. Η LBA Systems δεν περιορίζεται μόνο στο Astore Levante, αλλά περιλαμβάνει στην γκάμα της μια πλήρη σειρά συστημάτων —από το τακτικό Kalkan έως τα βαρέα Akinci και το stealth μη επανδρωμένο μαχητικό Kizilelma— στοχεύοντας απευθείας στην ευρωπαϊκή αγορά μη επανδρωμένων συστημάτων.
Το Bayraktar TB3 με ιταλικό κοστούμι
Το πλέον απτό αποτέλεσμα αυτής της σύμπραξης είναι το μη επανδρωμένο αεροσκάφος Astore Levante. Πρόκειται ουσιαστικά για την ιταλική προσαρμογή του τουρκικού ναυτικού drone Bayraktar TB3. Το όνομα «Astore Levante» (που μεταφράζεται ως «Διπλοσάινο ή γεράκι της Ανατολής») αποτυπώνει ανάγλυφα την υβριδική φύση του εγχειρήματος: μια τουρκική αεροδυναμική πλατφόρμα με ιταλική ονομασία και ευρωπαϊκή αιχμή τεχνολογίας.
Στο Astore Levante ενσωματώνονται τα κορυφαία ηλεκτροοπτικά συστήματα LEOSS-T της Leonardo, το σύστημα ηλεκτρονικού πολέμου BriteStorm, προηγμένα ραδιοσυστήματα SDR, σταθμοί εδάφους ιταλικής σχεδίασης και συστήματα αναγνώρισης φίλου ή εχθρού (IFF) νατοϊκού προτύπου, ενώ διατηρεί τη δυνατότητα φόρτωσης τουρκικών έξυπνων πυρομαχικών της οικογένειας MAM και πυραύλων Kemankes. Το αεροσκάφος διατηρεί τα αναδιπλούμενα πτερύγια και τις δυνατότητες σύντομης απογείωσης και προσγείωσης (STOL) του Bayraktar TB3, γεγονός που το καθιστά ιδανικό για επιχειρήσεις από ελαφρά αεροπλανοφόρα και πλοία αμφίβιων επιχειρήσεων, όπως το ιταλικό ITS Cavour και το ITS Trieste, καθώς και για χρήση από αεροπορικές δυνάμεις.
Απειλεί τα ελληνικά συμφέροντα
Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί ένα εξαιρετικά σύνθετο και επικίνδυνο περιβάλλον για την Ελλάδα, τόσο σε επιχειρησιακό όσο και σε γεωπολιτικό επίπεδο.
Στο επιχειρησιακό πεδίο, η ενσωμάτωση ιταλικών αισθητήρων και συστημάτων ηλεκτρονικού πολέμου στις τουρκικές πλατφόρμες αναβαθμίζει κατακόρυφα τις επιχειρησιακές δυνατότητες της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας. Η Άγκυρα αποκτά πρόσβαση σε τεχνολογίες αιχμής της Leonardo, τις οποίες μπορεί στη συνέχεια να αφομοιώσει και να αξιοποιήσει στις δικές της εθνικές πλατφόρμες. Η παρουσία τέτοιων αναβαθμισμένων συστημάτων στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο δυσκολεύει την ελληνική αεράμυνα, καθώς οι τουρκικές πλατφόρμες αποκτούν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα απέναντι σε παρεμβολές και βελτιωμένες δυνατότητες εντοπισμού στόχων.
Σε γεωπολιτικό επίπεδο, η συνεργασία αυτή διασπά την προσπάθεια της Ελλάδας και της Κύπρου να επιβάλουν περιορισμούς ή αμυντικό εμπάργκο στην Τουρκία εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Όταν ένας από τους ιδρυτικούς κολοσσούς της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας, όπως η ιταλική Leonardo, συνδέει τα οικονομικά και τεχνολογικά του συμφέροντα με την τουρκική Baykar, η θέση της Ρώμης ευθυγραμμίζεται στην πράξη με τη διατήρηση των αμυντικών δεσμών με την Άγκυρα. Αυτό καθιστά σχεδόν αδύνατη τη λήψη συλλογικών ευρωπαϊκών αποφάσεων που θα μπορούσαν να αναχαιτίσουν τον τουρκικό αναθεωρητισμό.
Επιπλέον, τίθεται θέμα αθέμιτου ανταγωνισμού για την ελληνική αμυντική βιομηχανία. Ενώ η Ελλάδα επενδύει σε ευρωπαϊκά προγράμματα τηρώντας πιστά τις κοινοτικές διαδικασίες, η Τουρκία καταφέρνει, μέσω της «πίσω πόρτας» της LBA Systems, να διεκδικεί ευρωπαϊκά κονδύλια έρευνας και ανάπτυξης. Αυτό επιτρέπει στην τουρκική αμυντική βιομηχανία να χρηματοδοτεί έμμεσα την εξέλιξη των δικών της τεχνολογιών με ευρωπαϊκά κεφάλαια.
Η ελληνική στρατηγική
Η είσοδος του Astore Levante στην ευρωπαϊκή αγορά αποτελεί καμπανάκι κινδύνου για την Αθήνα. Η ελληνική διπλωματία καλείται να αναδείξει στα ευρωπαϊκά όργανα τους κινδύνους που ελλοχεύουν από την αθόρυβη διείσδυση μη κρατών-μελών της ΕΕ στην αμυντική αλυσίδα εφοδιασμού της Ευρώπης, ειδικά όταν τα κράτη αυτά επιδεικνύουν αναθεωρητική συμπεριφορά απέναντι σε μέλη της Ένωσης.
Παράλληλα, η Ελλάδα οφείλει να επιταχύνει τα δικά της προγράμματα ανάπτυξης μη επανδρωμένων συστημάτων και τεχνολογιών αντιμετώπισης drones (anti-drone), ενισχύοντας τις εγχώριες κοινοπραξίες και τις στρατηγικές συμμαχίες με χώρες που διατηρούν αδιαμόρφωτη αμυντική προσήλωση στα ελληνικά συμφέροντα.
Η περίπτωση της LBA Systems αποδεικνύει ότι στη σύγχρονη αμυντική διπλωματία, τα βιομηχανικά συμφέροντα συχνά προσπερνούν τις πολιτικές διακηρύξεις, επιβάλλοντας εγρήγορση και προσαρμοστικότητα.
