Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Ο συμβιβασμός του ομίλου του Μαρκ Ζούκερμπεργκ, Meta, στις ΗΠΑ ύψους 17 δισ. δολαρίων φαίνεται να σηματοδοτεί μια θετική έκβαση για ξεχωριστές νομικές ενέργειες εκκρεμούν σε περιοχές που εκτείνονται από την Κένυα έως την Ολλανδία.
- Η αγωγή του Μεαρέγκ στην Κένυα βασίζεται στον ισχυρισμό ότι ο αλγόριθμος της Meta προώθησε αναρτήσεις που καλούσαν στη δολοφονία του πατέρα του. Το Ανώτατο Δικαστήριο της Κένυα αποφάσισε πρόσφατα ότι η υπόθεση μπορεί να προχωρήσει.
- Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε φέτος το καλοκαίρι ένα κατηγορητήριο κατά της Meta, ενώ σε άλλες δικαιοδοσίες εκτός ΗΠΑ, οι προσφυγές δεν έχουν ακόμα εκδικαστεί, καθώς η εταιρεία δεν τρομοκρατείται από τις ρυθμιστικές αρχές αλλού κράτους.
Ο συμβιβασμός του ομίλου του Μαρκ Ζούκερμπεργκ, Meta, στις ΗΠΑ ύψους 17 δισ. δολαρίων φαίνεται να σηματοδοτεί μια θετική έκβαση για ξεχωριστές νομικές ενέργειες εκκρεμούν σε περιοχές που εκτείνονται από την Κένυα έως την Ολλανδία, σημειώνει ο Guardian.
Αγωγή για δολοφονία του Μεαρέγκ στην Αιθιοπία
Τον Οκτώβριο του 2021, ο πατέρας του Αμπρχάμ Μεαρέγκ, καθηγητής χημείας στην πόλη Μπαχίρ Ντάρ της βόρειας Αιθιοπίας, ονόματι Άμπρα Αμάρε Μεαρέγκ πυροβολήθηκε από κοντινή απόσταση και πέθανε έξω από το οικογενειακό του σπίτι. Αυτό συνέβη εν μέσω του εμφυλίου πολέμου στη χώρα.
Για εβδομάδες, ο αλγόριθμος του Facebook προωθούσε ενεργά αναρτήσεις που καλούσαν στη δολοφονία του ακαδημαϊκού, σύμφωνα με τον Αμπρχάμ Μεαρέγκ και τη Foxglove, μια μη κερδοσκοπική οργάνωση που υποστηρίζει την αγωγή του Αμπρχάμ Μεαρέγκ κατά της εταιρείας στην Κένυα. Αυτές οι αναρτήσεις περιλάμβαναν φωτογραφίες του πατέρα του και τη διεύθυνση της κατοικίας του.
Ο Αμπρχάμ Μεαρέγκ κατέθεσε την αγωγή το 2022. Ανέφερε ότι ζήτησε επανειλημμένα από το Facebook να κατεβάσει τις αναρτήσεις, αλλά η εταιρεία δεν έκανε τίποτα. Σχεδόν τέσσερα χρόνια μετά, η υπόθεση δεν έχει εκδικαστεί ακόμη. Η Foxglove δήλωσε ότι η Meta, η μητρική εταιρεία του Facebook, «πολέμησε με νύχια και με δόντια για να αποφύγει την ευθύνη».
Ο Αμπρχάμ Μεαρέγκ δήλωσε: «Γι’ αυτούς είναι απλώς θέμα αριθμών, θέμα στατιστικής. Έχει αποδειχθεί πολλές φορές ότι οι ζωές μας δεν έχουν καμία αξία γι’ αυτούς».
Ο συμβιβασμός στις ΗΠΑ
Στις ΗΠΑ, την Τετάρτη, η Meta ήρθε σε συμβιβασμό για μια αγωγή που κατέθεσαν 29 αμερικανικές πολιτείες, οι οποίες υποστήριζαν ότι η εταιρεία σχεδίασε εθιστικά προϊόντα που «εγκλώβισαν» τους νέους. Η εταιρεία μέσων κοινωνικής δικτύωσης συμφώνησε να καταβάλει 17 δισ. δολάρια και να τροποποιήσει ορισμένες λειτουργίες της πλατφόρμας της στις ΗΠΑ. Ο γενικός εισαγγελέας της Καλιφόρνια έκανε λόγο για μια νίκη που θα κάνει «τεράστια διαφορά για τα παιδιά και τις οικογένειές τους».
Σε εκκρεμότητα οι προσφυγές από το Άμστερνταμ έως το Ναϊρόμπι
Ωστόσο, στον υπόλοιπο κόσμο, σε δικαιοδοσίες τόσο απομακρυσμένες όσο το Άμστερνταμ και το Ναϊρόμπι, άλλες προσφυγές δεν έχουν ακόμα εκδικαστεί. Πολύ μεγαλύτερα ερωτήματα σχετικά με τη δύναμη μιας και μόνο αμερικανικής τεχνολογικής εταιρείας να διαμορφώνει την πολιτική και τη δημοκρατία σε κάθε γωνιά της Γης μένει να απαντηθούν.
ΗΠΑ: Ο συμβιβασμός αποτελεί νίκη και για τις δυο πλευρές
Για τις ΗΠΑ, ο συμβιβασμός αποτελεί νίκη. Ένα σώμα ενόρκων πέτυχε αυτό που δεν μπόρεσε το αμερικανικό Κογκρέσο: να θέσει περιορισμούς σε μια πανίσχυρη τεχνολογική εταιρεία. Στο πλαίσιο του συμβιβασμού, η Meta δήλωσε ότι θα θέσει χρονικά όρια στη χρήση των πλατφορμών της (Facebook και Instagram) από παιδιά και θα μπλοκάρει τη χρήση κατά τις νυχτερινές ώρες.
Για τη Meta, ο συμβιβασμός είναι επίσης μια νίκη. Η τιμή της μετοχής της αυξήθηκε τις ώρες μετά την ανακοίνωση της συμφωνίας. Ο διευθύνων σύμβουλός της, Μαρκ Ζούκερμπεργκ, δεν υποχρεώθηκε να καταθέσει. Το ποσό που καλείται να πληρώσει, αν και όχι αμελητέο, είναι πολύ μικρότερο από τα 200 δισ. δολάρια που ζητούσαν οι πολιτείες — ή από το ποσό των έως και 1,4 τρισ. δολαρίων που η ίδια η Meta είχε αφήσει να εννοηθεί σε δικαστικό έγγραφο ότι ενδέχεται να υποχρεωθεί να καταβάλει.
Ρυθμιστικοί κανόνες για την λειτουργία της πλατφόρμας
Για τον υπόλοιπο κόσμο, ωστόσο, η εικόνα είναι πιο περίπλοκη. Οι περιορισμοί που θα επιβάλει η Meta στην πλατφόρμα της στις ΗΠΑ είναι, σε μεγάλο βαθμό, παρόμοιοι με αυτούς που το Ηνωμένο Βασίλειο και η Αυστραλία έχουν ήδη επιτύχει μέσω ρυθμιστικών κανόνων. Υπάρχουν ορισμένες παραχωρήσεις στις οποίες προέβη τώρα η Meta τις οποίες θα μπορούσαν να απαιτήσουν και άλλες κυβερνήσεις: για παράδειγμα, ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο σχεδιάζει να απαγορεύσει την πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σε άτομα κάτω των 16 ετών, ενδέχεται να ζητήσει από τη Meta την επιβολή ενός προεπιλεγμένου ημερήσιου ορίου χρήσης δύο ωρών για τα άτομα κάτω των 18 ετών, όπως ακριβώς συμφώνησε η εταιρεία στις ΗΠΑ.
Τίποτα από αυτά δεν αλλάζει ουσιαστικά τα δεδομένα για τον Μεαρέγκ στην Κένυα ή για αυτόν που αντιπροσωπεύει η υπόθεσή του. Το γεγονός ότι μια τεράστια αμερικανική εταιρεία, ανεύθυνη απέναντι στους ψηφοφόρους και ανεξέλεγκτη από απαιτήσεις διαφάνειας, κατέχει έναν παγκόσμιο ψηφιακό δημόσιο χώρο που διαμορφώνει την πραγματικότητα για δισεκατομμύρια ανθρώπους.
Το αν τα δικαστήρια και οι κυβερνήσεις εκτός των ΗΠΑ έχουν τη δύναμη να αντιμετωπίσουν αυτή την πραγματικότητα είναι ένα πολύ πιο ακανθώδες ζήτημα.
Το πρόβλημα είναι ο αλγόριθμος
Το κεντρικό ζήτημα στην υπόθεση του Μεαρέγκ στην Κένυα είναι ο αλγόριθμος της Meta. Πρόκειται για το σύστημα που αποφασίζει τι περιεχόμενο θα προβάλλεται στους χρήστες του Facebook και του Instagram. Αν δει, για παράδειγμα, ότι κολλάτε σε ένα βίντεο με πλέξιμο πουλόβερ, αποφασίζει ότι θα σας αρέσει κι ένα βίντεο για τη φροντίδα φυτών.
Βλέπει έφηβα κορίτσια να παρακολουθούν περιεχόμενο με δίαιτες και τους προβάλλει influencers που προωθούν την ανορεξία. Βλέπει νεαρούς άνδρες να αναζητούν περιεχόμενο για μπόντι μπίλντινγκ και τους δείχνει τον Άντριου Τέιτ. Επίσης, ο αλγόριθμος της Meta κατηγορείται ότι ενίσχυσε περιεχόμενο που προωθούσε την εθνοκάθαρση των Ροχίνγκια στη Μιανμάρ. Συνέβαλε στην εκλογική νίκη του Ντόναλντ Τραμπ.
Η αγωγή του Μεαρέγκ στην Κένυα βασίζεται στον ισχυρισμό ότι αυτός ο αλγόριθμος προώθησε τις αναρτήσεις που καλούσαν στη δολοφονία του πατέρα του, και ότι η ελλιπής διαχείριση περιεχομένου (moderation) της Meta στην ανατολική Αφρική δεν έκανε σχεδόν τίποτα για να το αποτρέψει.
Ο αλγόριθμος έχει σχεδιαστεί για να καθηλώνει τους χρήστες
Τις πρώτες ημέρες της δίκης της Meta στις ΗΠΑ, φαινόταν πιθανό ότι οι Πολιτείες θα πίεζαν την εταιρεία να προβεί τελικά σε αλλαγές στον αλγόριθμό της. Αυτές οι αλλαγές είχαν τη δυνατότητα να αλλάξουν ριζικά τον τρόπο με τον οποίο δραστηριοποιείται επιχειρηματικά. Ο αλγόριθμος της Meta έχει σχεδιαστεί για να κρατά τους χρήστες να σκρολάρουν, καθηλωμένους στην πλατφόρμα, ώστε στη συνέχεια να τους προβάλλει διαφημίσεις.
Ωστόσο, δεν φαίνεται να συνέβη αυτό. Οι όροι του συμβιβασμού θα αλλάξουν ελαφρώς το τι προβάλλεται στους ανηλίκους, υπό την έννοια ότι δεν θα έχουν απαραίτητα εξατομικευμένες ροές (feeds). Αλλά είναι δύσκολο να δει κανείς πώς αυτή η υποχώρηση μπορεί να αλλάξει τα δεδομένα σε πολεμικές ζώνες ή σε εύθραυστες δημοκρατίες.
Τι λέει ο πρώην υπάλληλος της Facebook
Ο Αρτούρο Μπέχαρ, πρώην υπάλληλος της Facebook και μάρτυρας δημοσίου συμφέροντος (whistleblower), δήλωσε ότι: «Αυτοί οι περιορισμοί είναι «το αντίστοιχο του να λες: ‘Λοιπόν, μπορείς να καπνίζεις όσα τσιγάρα θέλεις, αλλά μόνο για δύο ώρες την ημέρα’ Αυτό δεν κάνει τα τσιγάρα πιο ασφαλή». Ίσως εναπόκειται σε ομάδες και άτομα σε άλλα μέρη του κόσμου να πιέσουν για αυτές τις ευρύτερες αλλαγές. Θα είναι ένας ανηφορικός αγώνας.
Σε εξέλιξη η εκδίκαση στο Ανώτατο Δικαστήριο της Κένυα
Στην Κένυα, το Ανώτατο Δικαστήριο αποφάσισε πρόσφατα ότι η υπόθεση του Μεαρέγκ κατά της Meta μπορεί να προχωρήσει, μετά από χρόνια νομικών ελιγμών της εταιρείας για να την αποτρέψει. Η υπόθεση θα μπορούσε τώρα να εκδικαστεί μέσα στον επόμενο χρόνο.
Η Ρόζα Κέρλινγκ, συν-εκτελεστική διευθύντρια της Foxglove, δήλωσε: «Οι δικηγόροι της Meta πέρασαν χρόνια προσπαθώντας να εμποδίσουν την εκδίκαση αυτής της σημαντικής υπόθεσης, ευτυχώς χωρίς επιτυχία. Ελπίζουμε ότι τα νέα από τις ΗΠΑ είναι σημάδι ότι ο χρόνος του Μαρκ Ζούκερμπεργκ τελείωσε αμετάκλητα».
Σε εκκρεμότητα η δικαστική διένεξη στην Ολλανδία
Στην Ολλανδία, η Repro Uncensored, μια μη κερδοσκοπική οργάνωση που παρακολουθεί την ψηφιακή λογοκρισία, χαιρέτισε τον συμβιβασμό στις ΗΠΑ ως «μεγάλη νίκη». Η Repro Uncensored έχει μια εκκρεμή δικαστική υπόθεση κατά της Meta στην Ολλανδία για εικαζόμενη διακριτική μεταχείριση εις βάρος ΛΟΑΤΚΙ+ λογαριασμών, ενώ σχεδιάζει περαιτέρω νομικές ενέργειες και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Η Μάρθα Δημητράτου, εκτελεστική διευθύντρια της Repro Uncensored, δήλωσε: «Το επόμενο στάδιο λογοδοσίας πρέπει να αντιμετωπίσει όχι μόνο τον εθιστικό σχεδιασμό, αλλά και τους αλγόριθμους, τη διακριτική διαχείριση περιεχομένου και την αυτοματοποιημένη λήψη αποφάσεων. Αυτά τα συστήματα διαμορφώνουν τη συμμετοχή των πολιτών και τη δημοκρατία, και οι εταιρείες που τα ελέγχουν πρέπει να λογοδοτήσουν σε παγκόσμιο επίπεδο».
Η παρέμβαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε φέτος το καλοκαίρι ένα κατηγορητήριο κατά της Meta, αναφέροντας ότι οι λειτουργίες της εταιρείας, συμπεριλαμβανομένου του αδιάκοπου σκρολαρίσματος (infinite scroll), συνέβαλαν σε «ανθυγιεινές συνήθειες και καταναγκαστική χρήση», που οδηγούν σε εθισμό.
Αυτό το κατηγορητήριο αποτελεί μέρος μιας έρευνας για τη Meta που ξεκίνησε η Επιτροπή το 2024. Ενδέχεται να οδηγήσει την Ευρώπη στο να πιέσει για μεγαλύτερες αλλαγές από τη Meta, συμπεριλαμβανομένου του προσωπικού της αλγορίθμου.
Είναι αβέβαιο αν κάποια από αυτές τις ομάδες ή τα μέρη θα καταφέρει να πετύχει τον στόχο της. Η Meta φαίνεται να φοβάται τις ρυθμιστικές Αρχές και τα δικαστήρια των ΗΠΑ: εξάλλου, υποχώρησε μετά από μόλις τέσσερις ημέρες δίκης στις ΗΠΑ. Δεν φαίνεται, ωστόσο, να τρομοκρατείται από τις ρυθμιστικές Αρχές αλλού κράτους.
Νωρίτερα φέτος, κατάφερε να αποφύγει μια συλλογική αγωγή (class-action) που κατέθεσε ομάδα προσφύγων Ροχίνγκια για τον εικαζόμενο ρόλο της στη γενοκτονία στη Μιανμάρ. Παράλληλα, θα έχει την υποστήριξη της κυβέρνησης Τραμπ στην εναντίωσή της σε οποιονδήποτε κανονισμό της ΕΕ που θα μπορούσε να περιορίσει την εμβέλειά της στην Ευρώπη.
Η Meta αρνήθηκε να απαντήσει σε ερωτήσεις σχετικά με τις υποθέσεις του Μεαρέγκ ή της Repro Uncensored. Σε παλαιότερη απάντησή της σε ισχυρισμούς μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος ότι τροφοδότησε τη βία στην Αιθιοπία και τη Μιανμάρ, αντέδρασε σθεναρά, λέγοντας ότι «απλώς δεν είναι αλήθεια» πως η εταιρεία βάζει τα κέρδη πάνω από την ασφάλεια. Όσον αφορά την υπόθεση του Μεαρέγκ, δήλωσε ότι απασχολεί προσωπικό με τοπική γνώση και εξειδίκευση για τον «εντοπισμό περιεχομένου που παραβιάζει τους κανόνες» στην Αιθιοπία.
Ο Μεαρέγκ δήλωσε ότι πιστεύει πως η Meta περιμένει από αυτόν να παραιτηθεί. «Δεν ξέρουν πόσο αποφασισμένος είμαι για να αποδοθεί δικαιοσύνη», είπε. «Είναι αυτό που κάνεις για τον άνθρωπο που αγαπάς. Αν αγαπάς κάποιον —και εγώ αγαπούσα τον πατέρα μου μέσα από την καρδιά μου— τότε χρειάζεται δικαιοσύνη. Χρειάζεται μια δημόσια συγγνώμη. Πρέπει να υπάρξει λογοδοσία».