Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Τουρκία, Πακιστάν και Σαουδική Αραβία ενεργοποίησαν τη «Συμφωνία της Μέκκας», αποφασίζοντας την άμεση ανάπτυξη τουρκικών και πακιστανικών στρατιωτικών δυνάμεων στο σαουδαραβικό έδαφος για την αναχαίτιση των επιθέσεων των Χούθι.
- Οι ανακοινώσεις έγιναν εν μέσω ραγδαίων εξελίξεων στην Υεμένη, με τις υποστηριζόμενες από τη Σαουδική Αραβία δυνάμεις να ανακαταλαμβάνουν το λιμάνι της Μόχα και να ελέγχουν τον Στενό του Μπαμπ ελ Μαντέμπ.
- Η ενεργοποίηση της αμυντικής συμμαχίας σηματοδοτεί ένα ιστορικό σημείο καμπής για την περιφερειακή ασφάλεια, με τους αναλυτές να κάνουν λόγο για τη διαμόρφωση μιας νέας αρχιτεκτονικής ασφαλείας στη Μέση Ανατολή.
Τουρκία, Πακιστάν και Σαουδική Αραβία αποφάσισαν την ενεργοποίηση των μηχανισμών συλλογικής αποτροπής που προβλέπει η τριμερής στρατιωτική τους αμυντική συμμαχία (Συμφωνία της Μέκκας). Η απόφαση αυτή σηματοδοτεί ένα ιστορικό σημείο καμπής για την περιφερειακή ασφάλεια στη Μέση Ανατολή, ανοίγοντας τον δρόμο για την άμεση ανάπτυξη τουρκικών και πακιστανικών στρατιωτικών δυνάμεων στο σαουδαραβικό έδαφος, με στόχο την αναχαίτιση των επιθέσεων των ανταρτών Χούθι της Υεμένης.
Ενεργοποίηση της «Συμφωνίας της Μέκκας»
Η Τουρκία, το Πακιστάν και η Σαουδική Αραβία συμφώνησαν να ενεργοποιήσουν «μέτρα αποτροπής» στο πλαίσιο της συμφωνίας αμοιβαίας άμυνας και να αναπτύξουν ταχύτατα δυνάμεις στο Βασίλειο του Κόλπου για την αντιμετώπιση των επιθέσεων των Χούθι.
Η απόφαση ανακοινώθηκε τη Δευτέρα, έπειτα από έκτακτη συνάντηση που πραγματοποίησαν στο Ριάντ οι υπουργοί Άμυνας και Εξωτερικών των τριών χωρών.
Πρόκειται για την πρώτη φορά που ενεργοποιείται η «Συμμαχία της Μέκκας για την Άμυνα» από την υπογραφή της στις 7 Αυγούστου.
Η συμφωνία ορίζει ότι μια επίθεση εναντίον οποιουδήποτε από τα τρία έθνη θα θεωρείται ως επίθεση εναντίον όλων, αντιγράφοντας μια κεντρική διάταξη της ιδρυτικής συνθήκης του ΝΑΤΟ.
«Η επιτροπή συμφώνησε να ενεργοποιήσει συλλογικά μέτρα αποτροπής, στο πλαίσιο της Συμμαχίας, ως απάντηση στις επιθέσεις και σε όλους όσοι είναι υπεύθυνοι για αυτές», ανέφερε σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ο υπουργός Άμυνας της Σαουδικής Αραβίας, Χάλεντ μπιν Σαλμάν.
Ο ίδιος πρόσθεσε ότι η συμμαχία «επιβεβαίωσε την αλληλεγγύη και την ενότητα των χωρών μας, στην αντιμετώπιση των ειδεχθών επιθέσεων κατά του Βασιλείου και των ιερών προσκυνημάτων».
Ξεχωριστή κοινή δήλωση που δημοσιεύθηκε από το υπουργείο Εξωτερικών του Πακιστάν ανέφερε ότι οι τρεις χώρες θα «παράσχουν τις συμφωνηθείσες στρατιωτικές δυνάμεις και δυνατότητες και θα διασφαλίσουν την ταχεία ανάπτυξή τους» στη Σαουδική Αραβία.
Οι δεσμεύσεις αυτές, σημειώνει η κοινή δήλωση, θα υλοποιηθούν υπό «εγκεκριμένες ρυθμίσεις» και σύμφωνα με τη νομοθεσία της κάθε χώρας.
Ραγδαίες εξελίξεις στο μέτωπο της Υεμένης
Οι ανακοινώσεις έγιναν λίγες ώρες αφότου οι δυνάμεις που πρόσκεινται στη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της Υεμένης εξαπέλυσαν αντεπίθεση για την ανακατάληψη εδαφών που κατέλαβαν οι υποστηριζόμενοι από το Ιράν Χούθι τον περασμένο μήνα.
Οι κυβερνητικές δυνάμεις, οι οποίες υποστηρίζονται από τη Σαουδική Αραβία, δήλωσαν ότι ανακατέλαβαν το λιμάνι της Μόχα στην Ερυθρά Θάλασσα και ελέγχουν πλέον τον στρατηγικής σημασίας Στενό του Μπαμπ ελ Μαντέμπ.
Οι δυνάμεις της αναγνωρισμένης κυβέρνησης, με τη συνδρομή σφοδρών σαουδαραβικών αεροπορικών επιδρομών, έφτασαν στα περίχωρα της Μόχα αργά τη Δευτέρα, ενώ οι μαχητές των Χούθι υποχωρούσαν προς τις ορεινές περιοχές, όπως δήλωσαν τέσσερις κυβερνητικές πηγές.
Το υπουργείο Άμυνας ανέφερε ότι η πόλη έπεσε.
Ο συνασπισμός υπό τη Σαουδική Αραβία επιβεβαίωσε τη συμμετοχή του στην κυβερνητική επίθεση, δηλώνοντας ότι 100 μαχητικά αεροσκάφη του παρέχουν αεροπορική υποστήριξη.
Η προέλαση αυτή, εάν επιβεβαιωθεί, θα χαλαρώσει το μοχλό πίεσης των Χούθι σε μια ζωτικής σημασίας πετρελαϊκή οδό της Ερυθράς Θάλασσας, η οποία έχει ήδη προκαλέσει αναταραχή στις ενεργειακές αγορές παράλληλα με το κλείσιμο του Ορμούζ από το Ιράν.
Ωστόσο, η οργάνωση διατηρεί τη δυνατότητα να πλήττει πλοία με drones από άλλες θέσεις.
Σε απάντηση, οι Χούθι δήλωσαν ότι επιτέθηκαν σε τοποθεσίες ζωτικής σημασίας στη Σαουδική Αραβία, συμπεριλαμβανομένου του διεθνούς αεροδρομίου «Κινγκ Χαλίντ» στο Ριάντ, του διυλιστηρίου της Aramco στο Ραμπίγκ, του διεθνούς αεροδρομίου της Άμπχα και της στρατιωτικής βάσης Χαμίς Μουσάιτ.
Δεν υπήρξε επιβεβαίωση από το Ριάντ για τους ισχυρισμούς των Χούθι.
Οι υποστηριζόμενες από τη Σαουδική Αραβία δυνάμεις δήλωσαν τη Δευτέρα ότι ανακατέλαβαν το μεγαλύτερο μέρος των παράκτιων εδαφών που είχαν καταλάβει οι Χούθι.
Παράλληλα, ο αραβικός συνασπισμός ανέφερε αργά τη Δευτέρα ότι ναυτικές δυνάμεις πραγματοποίησαν στρατιωτική επιχείρηση στην παραθαλάσσια επαρχία Χοντέιντα. Οι κυβερνητικές δυνάμεις είχαν ήδη καταλάβει βασικές θέσεις, συμπεριλαμβανομένου ενός διαδρόμου προσγείωσης στην περιοχή Ντουμπάμπ, στην είσοδο του λιμανιού.
Το πρακτορείο Reuters σημείωσε ότι δεν ήταν σε θέση να επαληθεύσει ανεξάρτητα την έκταση των κυβερνητικών κερδών, ενώ οι Χούθι χαρακτήρισαν τους ισχυρισμούς της κυβέρνησης ως ανυπόστατους.
Οι μάχες μαίνονται σε πολλά μέτωπα στην Υεμένη εδώ και εβδομάδες, καθώς ο εμφύλιος πόλεμος αναζωπυρώθηκε ως διάχυση της σύγκρουσης ΗΠΑ-Ιράν.
Το στρατιωτικό αποτύπωμα
Ωστόσο, παραμένει ασαφές τι άμεσο τακτικό αντίκτυπο θα έχει στον πόλεμο η ανάπτυξη δυνάμεων από το Πακιστάν και την Τουρκία στη Σαουδική Αραβία.
Το Πακιστάν διατηρεί ήδη δεκάδες χιλιάδες στρατιώτες στο Βασίλειο. Το Reuters ανέφερε την περασμένη εβδομάδα ότι το Πακιστάν απέστειλε τέσσερα αεροσκάφη με οπλισμό στην πόλη-λιμάνι του Άντεν για την υποστήριξη της κυβέρνησης.
Δυτικός αξιωματούχος στον Κόλπο δήλωσε στο Middle East Eye (MEE) ότι πακιστανικό προσωπικό είναι ήδη ανεπτυγμένο στη νότια Υεμένη, αν και δεν είναι σαφές αν βρίσκονται εκεί ως συμβασιούχοι του σαουδαραβικού στρατού ή ως τακτικές δυνάμεις του Πακιστάν.
Η «Συμμαχία της Μέκκας» προέκυψε ως απάντηση στην κλιμάκωση των συγκρούσεων στην περιοχή, η οποία πυροδοτήθηκε από τον πόλεμο των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν. Το σύμφωνο υπογράφηκε τον Αύγουστο, λίγο πριν οι Χούθι εξαπολύσουν την επίθεσή τους στην Υεμένη.
Σύμφωνα με τον δείκτη Global Firepower Index για το 2026, τα τρία μέλη της συμμαχίας διαθέτουν συνδυαστικά σχεδόν 1,4 εκατομμύρια ενεργούς στρατιώτες, περίπου 3.400 στρατιωτικά αεροσκάφη, 6.000 άρματα μάχης και περισσότερα από 340 ναυτικά μέσα.
Αν και η αρχική συμφωνία παρείχε λίγες λεπτομέρειες για τις στρατιωτικές υποχρεώσεις κάθε χώρας, ακολούθησαν βήματα επισημοποίησής της.
Έπειτα από ομοβροντία πυραύλων των Χούθι προς τη Σαουδική Αραβία στις αρχές Σεπτεμβρίου, ο υπουργός Άμυνας του Πακιστάν, Χαβάτζα Ασίφ, είχε δηλώσει: «Εάν υπάρξει απρόκλητη επιθετικότητα ή διάχυση των όσων συμβαίνουν στην Υεμένη εντός της Σαουδικής Αραβίας, οπωσδήποτε η συμφωνία της Μέκκας θα τεθεί σε λειτουργία».
Μέχρι τη Δευτέρα, η συμμαχία δεν είχε αναλάβει δράση, καθώς αναλυτές σημείωναν ότι το Πακιστάν και η Τουρκία δίσταζαν να εγκαταλείψουν τους ρόλους τους ως διαμεσολαβητές.
Συμβολισμός και περιφερειακή αρχιτεκτονική
Ο Αμπντουλαζίζ Αλγκασιάν, ανώτερος ερευνητής στο Gulf International Forum, δήλωσε στο Al Jazeera ότι η απόφαση ενεργοποίησης του συμφώνου θα έχει τεράστιο αντίκτυπο στην ασφάλεια της περιοχής.
«Οι επιθέσεις και οι προκλήσεις των Χούθι τις τελευταίες εβδομάδες και μήνες πραγματικά επέσπευσαν τη συμμαχία της Μέκκας, την ενέπνευσαν μάλιστα», δήλωσε, προσθέτοντας ότι βοήθησαν στην επιτάχυνση της συγκρότησής της.
Ο ίδιος επεσήμανε ότι η εξέλιξη αυτή προσφέρει μια ματιά στη διαμόρφωση μιας νέας περιφερειακής αρχιτεκτονικής ασφαλείας στην περιοχή.
«Πολλές φορές μιλάμε για την περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας, είναι ένας από αυτούς τους πολύ εντυπωσιακούς όρους. Πολλές φορές είναι κενός περιεχομένου και όχι πολλοί άνθρωποι γνωρίζουν τι σημαίνει λεπτομερώς. Αλλά νομίζω ότι τώρα αρχίζουμε να βλέπουμε πώς αυτή παίρνει σάρκα και οστά. Είναι μια κρίσιμη καμπή στην ιστορία της περιοχής».
Η χρονική στιγμή της ανακοίνωσης εμπεριέχει βαθύ συμβολικό βάρος, σημειώνει το Middle East Eye.
Δυτικός αξιωματούχος στον Κόλπο ανέφερε στο MEE ότι το Ριάντ ήθελε να διασφαλίσει ότι διαθέτει «διεθνή στήριξη» για την εξαπόλυση της αντεπίθεσης.
Το Πακιστάν αποτελεί το μοναδικό πυρηνικό κράτος του μουσουλμανικού κόσμου, ενώ η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ που έχει τοποθετηθεί απέναντι στο Ισραήλ.
Επικαλούμενη τη Συμφωνία της Μέκκας, η Σαουδική Αραβία υπογραμμίζει ότι διαθέτει τη στήριξη της ευρύτερης περιοχής. Παράλληλα, την περασμένη εβδομάδα το Ριάντ φιλοξένησε τον αντιπρόεδρο των ΗΑΕ, Μανσούρ μπιν Ζαγέντ, σε μια προσπάθεια επίδειξης ενότητας.
Τέλος, τη Δευτέρα, ο πρίγκιπας διάδοχος Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν συναντήθηκε για δύο ώρες με τον Δημοκρατικό γερουσιαστή Κρις Μέρφι, έναν από τους πιο σκληρούς επικριτές του πολέμου στην Υεμένη πριν από την εκεχειρία του 2022, η οποία κατέρρευσε τον Ιούλιο όταν οι Χούθι άρχισαν να επιτίθενται σε σαουδαραβικά πλοία στην Ερυθρά Θάλασσα.