Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Αμερικανοί και Ιρανοί διαπραγματευτές εξετάζουν στη Νέα Υόρκη ένα σταδιακό σχέδιο εξόδου από τον πόλεμο, το οποίο προβλέπει το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ από την Τεχεράνη με αντάλλαγμα την άρση του οικονομικού αποκλεισμού από την Ουάσινγκτον.
- Οι συνομιλίες αντιμετωπίζουν ένα μεγάλο εμπόδιο, καθώς καμία πλευρά δεν επιθυμεί να είναι η πρώτη που θα παραδώσει το πλεονέκτημά της, με αξιωματούχο του Λευκού Οίκου να δηλώνει ότι «ο πρόεδρος Τραμπ κρατά όλα τα χαρτιά».
- Οι ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ μπορεί να αποτελούν προθεσμία για τη διατήρηση των συνθηκών που καθιστούν εφικτές τις διπλωματικές προσπάθειες, καθώς εάν δεν επιτευχθεί συμφωνία πριν από αυτές, το διπλωματικό παράθυρο θα μπορούσε να στενέψει και να αυξηθεί ο κίνδυνος κλιμάκωσης.
Ένα σταδιακό σχέδιο εξόδου από τον πόλεμο εξετάζουν Αμερικανοί και Ιρανοί διαπραγματευτές στη Νέα Υόρκη, το οποίο προβλέπει το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ από την Τεχεράνη με αντάλλαγμα την άρση του οικονομικού αποκλεισμού από την Ουάσινγκτον, σύμφωνα με πηγές που επικαλείται το Reuters και βρίσκονται κοντά στις συνομιλίες.
Τα Στενά του Ορμούζ έχουν μετατραπεί σε κεντρικό διαπραγματευτικό χαρτί στις προσπάθειες τερματισμού της σύγκρουσης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν που διαρκεί σχεδόν επτά μήνες.
Η Τεχεράνη επιδιώκει ανακούφιση από τον αμερικανικό αποκλεισμό που πλήττει την οικονομία της, ενώ η Ουάσινγκτον ζητεί την ελεύθερη διέλευση των πλοίων στην παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού πετρελαίου, η οποία παραμένει μπλοκαρισμένη.
Οι συνομιλίες αντιμετωπίζουν ένα μεγάλο εμπόδιο, καθώς καμία πλευρά δεν επιθυμεί να είναι η πρώτη που θα παραδώσει το πλεονέκτημά της.
Ωστόσο, πίσω από τη στάση του Ιράν κρύβεται η αναγνώριση του τεράστιου οικονομικού κόστους μιας παρατεταμένης αναμέτρησης.
Ανώτερος Ιρανός αξιωματούχος δήλωσε στο Reuters ότι ο πιο πιθανός τρόπος για να ξεπεραστεί το αδιέξοδο θα ήταν μια σταδιακή διευθέτηση: το Ιράν να επιτρέψει τη ναυσιπλοΐα μέσω του Ορμούζ, με αντάλλαγμα την άρση του οικονομικού αποκλεισμού από τις ΗΠΑ και την πιθανή απόκτηση πρόσβασης της Τεχεράνης σε δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία.
«Ένας δρόμος προς τα εμπρός θα ήταν η επίλυση της κρίσης σε στάδια. Το πρώτο θα ήταν να τερματιστεί ο αποκλεισμός και να ανοίξει ξανά το Ορμούζ», ανέφερε ο ίδιος στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ.
Αυτό θα απαιτούσε από τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ να αποδεχθεί μια ακόμη προσωρινή λύση, μετά την κατάρρευση του Μνημονίου Συναντίληψης (MoU) τον Ιούλιο.
Έτσι, η κεντρική πρόκληση που αντιμετωπίζουν οι διαπραγματευτές δεν είναι μόνο να σχεδιάσουν μια συμφωνία, αλλά και να διασφαλίσουν ότι τυχόν υποχωρήσεις θα είναι αρκετά βιώσιμες ώστε να εμπιστευτούν τη διαδικασία και οι δύο πλευρές.
Οι ενδιάμεσες εκλογές και η στρατηγική Τραμπ
Ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι θεωρεί πιθανή μια συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν μετά τις ενδιάμεσες εκλογές στις 3 Νοεμβρίου.
Από την πλευρά του, ανώτερος Ευρωπαίος αξιωματούχος σημείωσε ότι οι Ιρανοί «έχουν μια πολύ μακριά λίστα αιτημάτων».
Αξιωματούχος του Λευκού Οίκου ανέφερε ότι «ενώ το Ιράν είναι απελπισμένο για μια συμφωνία, ο πρόεδρος Τραμπ κρατά όλα τα χαρτιά και θα λάβει όποια απόφαση είναι η καλύτερη για τις ΗΠΑ».
Ο ίδιος αξιωματούχος πρόσθεσε ότι ο Τραμπ παραμένει «ανοιχτός σε συνομιλίες με το Ιράν υπό τις κατάλληλες συνθήκες», αλλά δεν έχει ανάγκη να διαπραγματευτεί, καθώς οι ΗΠΑ βρίσκονται σε «πολύ ισχυρή θέση», έχοντας τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ και με την ιρανική οικονομία να «καταρρέει».
Παράλληλα, τόνισε ότι οι «συντριπτικές κυρώσεις» και «ένας από τους πιο επιτυχημένους αποκλεισμούς στην ιστορία» έχουν παραλύσει την ιρανική οικονομία, αφήνοντας τη χώρα εντελώς απένταρη.
Ο Τραμπ, σύμφωνα με τον αξιωματούχο, είναι ικανοποιημένος αφήνοντας την «αναπόφευκτη ιρανική κατάρρευση» να εξελιχθεί, παρά να πέσει θύμα εκμετάλλευσης από την Τεχεράνη.
Ο πρώην Αμερικανός διαπραγματευτής Ντένις Ρος εκτίμησε ότι υπάρχει μόλις 30% πιθανότητα επίτευξης συμφωνίας πριν από τις εκλογές, αν και οι δύο πλευρές ενδέχεται να έχουν ισχυρότερους λόγους να καταλήξουν σε συμφωνία πριν παρά μετά την κάλπη.
«Ο αποκλεισμός είναι αυτό που πραγματικά πιέζει τους Ιρανούς. Τους στραγγαλίζει», δήλωσε.
Μια συμφωνία πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές θα μπορούσε να ωφελήσει τον Τραμπ, καθώς το άνοιγμα του Ορμούζ θα εκτόνωνε τις εντάσεις στον Κόλπο, θα συγκρατούσε τις τιμές του πετρελαίου και θα βοήθησε στη μείωση των πολιτικά ευαίσθητων τιμών της βενζίνης στις ΗΠΑ.
Αντίστοιχα, οι πιθανότητες του Ιράν να εξασφαλίσει την απαραίτητη οικονομική ανακούφιση είναι μεγαλύτερες όσο ο Τραμπ έχει πολιτικό κίνητρο για συμφωνία.
Μετά τις εκλογές, σύμφωνα με τον Ρος, ο Τραμπ ενδέχεται να αντιμετωπίζει λιγότερους περιορισμούς και να είναι πιο πρόθυμος να εντείνει την πίεση ή να εξετάσει στρατιωτικές επιλογές.
Το δίλημμα της ισχύος και οι προετοιμασίες για νέο πόλεμο
Η ίδια η ισχύς που έφερε την Ουάσινγκτον και την Τεχεράνη ξανά στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων ενδέχεται να κάνει τον συμβιβασμό δυσκολότερο.
Η Ουάσινγκτον ελέγχει την πίεση που βλάπτει περισσότερο την Τεχεράνη, ενώ η Τεχεράνη ελέγχει την πρόσβαση σε ένα κρίσιμο σημείο της παγκόσμιας ενέργειας. Καμία πλευρά δεν θέλει να παραδώσει αυτό το πλεονέκτημα χωρίς να εισπράξει κάτι χειροπιαστό.
Αυτό σημαίνει ότι οι ενδιάμεσες εκλογές μπορεί να μην αποτελούν τόσο προθεσμία για τη διπλωματία, όσο προθεσμία για τη διατήρηση των συνθηκών που καθιστούν εφικτές τις διπλωματικές προσπάθειες. Εάν οι δύο πλευρές δεν μετατρέψουν την ισχύ τους σε συμφωνία πριν από τις κάλπες, το διπλωματικό παράθυρο θα μπορούσε να στενέψει όσο αυξάνεται ο κίνδυνος κλιμάκωσης.
Ακόμη πάντως κι αν επιζητά διπλωματική διέξοδο, η Τεχεράνη προετοιμάζεται για το ενδεχόμενο νέου πολέμου με την Ουάσινγκτον, σημείωσε ο Ιρανός αξιωματούχος, κατηγορώντας τις ΗΠΑ ότι χρησιμοποιούν τον οικονομικό αποκλεισμό και την απειλή βίας ως εργαλεία καταναγκασμού.
«Τα δάχτυλά μας είναι στη σκανδάλη. Οι Αμερικανοί ξέρουν τι πρέπει να κάνουν, αλλά λόγω των υπερβολικών απαιτήσεών τους, οι πιθανότητες η διπλωματία να το λύσει αυτό είναι εξαιρετικά χαμηλές», τόνισε.
Περιφερειακές πηγές ανέφεραν ότι η Τεχεράνη είναι διατεθειμένη να αποσύρει την απαίτηση καταβολής τελών διέλευσης για τη χρήση των Στενών του Ορμούζ από την κύρια συμφωνία και να τη μεταφέρει σε παράπλευρο παράρτημα, καθώς ο τερματισμός του αποκλεισμού αποτελεί την πιο επείγουσα προτεραιότητα.
Τα κράτη του Κόλπου έχουν απορρίψει την πρόταση για τέλη διέλευσης, ενώ οποιαδήποτε ρύθμιση θα ήταν προσωρινή και δεν θα συνιστούσε επίσημη παραίτηση από τις θέσεις του Ιράν.
Παράλληλα, οι ΗΠΑ σφίγγουν την οικονομική μέγγενη, επιβάλλοντας νέες κυρώσεις πάνω στον αποκλεισμό που έχει στραγγαλίσει τις ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου.
Αυτόν τον μήνα, στο στόχαστρο μπήκαν οι εναπομείνασες εμπορικές αερογραμμές του Ιράν και τα δίκτυα υποστήριξής τους, ως μέρος της εκστρατείας για την αποκοπή των οικονομικών γραμμών που συντηρούν την κυβέρνηση και τους Φρουρούς της Επανάστασης (IRGC).
Ο Τραμπ προειδοποίησε ότι η οικονομία του Ιράν θα μπορούσε να «σαπίσει» αν δεν επιτευχθεί συμφωνία.
«Το Ιράν δεν εστιάζει πρωτίστως στην επιβολή διοδίων στο Ορμούζ, αλλά στη διατήρηση του διοικητικού του ελέγχου στη θαλάσσια δίοδο. Το Ιράν μπορεί να είναι διατεθειμένο να αναβάλει το θέμα των διοδίων, αλλά δεν πρόκειται να εγκαταλείψει τον διοικητικό έλεγχο των Στενών», εξήγησε ο ίδιος αξιωματούχος.
Οι φόβοι των κρατών του Κόλπου
Στην καρδιά της διπλωματίας στη Νέα Υόρκη βρίσκεται μια θεμελιώδης ένταση: Η Ουάσινγκτον θέλει η πίεση να φέρει υποχωρήσεις, η Τεχεράνη θέλει την άρση της πίεσης πριν κάνει υποχωρήσεις, και τα κράτη του Κόλπου θέλουν την επίλυση της σύγκρουσης χωρίς οι στρατηγικές θαλάσσιες οδοί της περιοχής να μετατραπούν σε μόνιμα διαπραγματευτικά χαρτιά.
Κατά τη διάρκεια ξεχωριστής συνάντησης με τον Τραμπ στη Νέα Υόρκη, οι ηγέτες των κρατών του Κόλπου ζήτησαν διευκρινίσεις για τον τελικό στόχο της Ουάσινγκτον μετά τις ενδιάμεσες εκλογές, καθώς και για το αν οι ΗΠΑ θα επαναλάβουν τη στρατιωτική δράση σε περίπτωση που το Ιράν αρνηθεί να επιστρέψει στις διαπραγματεύσεις.
Εξέφρασαν τη συλλογική τους άρνηση σε οποιονδήποτε ιρανικό έλεγχο του Ορμούζ, τονίζοντας ότι η ελευθερία της ναυσιπλοΐας πρέπει να αποκατασταθεί και ότι η στρατηγική θαλάσσια δίοδος δεν πρέπει να γίνει εργαλείο καταναγκασμού εναντίον των χωρών τους.
Ωστόσο, παράλληλα με τις προειδοποιήσεις, οι ηγέτες του Κόλπου πίεσαν έντονα για αποκλιμάκωση, αντανακλώντας την απόφαση της περιοχής να μείνει μακριά από μια νέα σύγκρουση.
«Εξακολουθεί να μην είναι σαφές ποιος είναι ο τελικός στόχος του Τραμπ ή ποια θα ήταν η εναλλακτική λύση στην εκστρατεία πίεσης. Οι Ιρανοί, αντίθετα, ξέρουν τι θέλουν. Αναδιαμορφώνουν το περιφερειακό τοπίο μέσω του Ορμούζ και του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ με σαφή στόχο, ενώ η Ουάσινγκτον δεν έχει ακόμη καθορίσει τον οδικό της χάρτη», δήλωσε η Εμπτεσάμ αλ-Κέτμπι, πρόεδρος του δεξαμενής σκέψης Emirates Policy Center στο Αμπού Ντάμπι.
Αυτή η αβεβαιότητα διαμορφώνει και τους υπολογισμούς της Τεχεράνης.
Ο Ντάνι Σιτρίνοβιτς, περιφερειακός αναλυτής και πρώην αξιωματούχος των ισραηλινών στρατιωτικών πληροφοριών, εκτίμησε ότι οι συνομιλίες της Νέας Υόρκης δεν άλλαξαν τις βασικές θέσεις καμίας πλευράς και ότι το Ιράν είναι αμφίβολο να υποχωρήσει όσο πιστεύει ότι ο Τραμπ θέλει να αποφύγει μια ευρύτερη κλιμάκωση πριν από τις εκλογές.
«Ο αποκλεισμός τους βλάπτει, αλλά αντί να μαλακώσει τη θέση τους, είναι πιθανό να τους οδηγήσει σε κλιμάκωση, επειδή πιστεύουν ότι αν μαλακώσουν τη θέση τους, είναι τελειωμένοι», δήλωσε ο Άλαν Έιρ, πρώην Αμερικανός διαπραγματευτής για το Ιράν.
Δυτικός αξιωματούχος που είναι εξοικειωμένος με τις συνομιλίες κατέληξε: «Όλα γίνονται για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ. Είμαστε όλοι υπό πίεση στο εσωτερικό μας και οι Ιρανοί το γνωρίζουν».