Αντιμέτωπη με μια δύσκολη πολιτική και οικονομική εξίσωση βρίσκεται η πρωθυπουργός της Ιταλίας, Τζόρτζια Μελόνι, καθώς επιχειρεί να οριστικοποιήσει τον προϋπολογισμό του 2027, εν μέσω πιέσεων από τους κυβερνητικούς της εταίρους, αυξημένου ενεργειακού κόστους και συνεχιζόμενων διαβουλεύσεων με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Η ιταλική κυβέρνηση επιδιώκει να εγκρίνει το σχέδιο προϋπολογισμού την Τετάρτη 28 Οκτωβρίου, έχοντας ήδη μεταθέσει το χρονοδιάγραμμα, καθώς παραμένουν ανοιχτά κρίσιμα ζητήματα σχετικά με τη χρηματοδότηση των μέτρων στήριξης των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της La Repubblica, που δημοσιεύθηκε τα ξημερώματα της Τρίτης 27 Οκτωβρίου, η Μελόνι πραγματοποίησε νέο κύκλο επαφών με τους ηγέτες των κομμάτων του κυβερνητικού συνασπισμού, επιχειρώντας να περιορίσει τις απαιτήσεις τους και να καταλήξει σε έναν κοινά αποδεκτό σχεδιασμό.
Η εφημερίδα αποδίδει μάλιστα στην Ιταλίδα πρωθυπουργό τη χαρακτηριστική φράση «Μη με εξαντλείτε», αποτυπώνοντας το κλίμα πίεσης που συνοδεύει τις τελευταίες διαπραγματεύσεις.
Οι απαιτήσεις των συμμάχων και τα περιορισμένα κονδύλια
Στις επαφές της Δευτέρας συμμετείχαν ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης και υπουργός Εξωτερικών Αντόνιο Ταγιάνι, ο επίσης αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Ματέο Σαλβίνι, ο επικεφαλής του κόμματος «Εμείς οι Μετριοπαθείς», Μαουρίτσιο Λούπι, και ο υπουργός Οικονομίας Τζανκάρλο Τζορτζέτι.
Σύμφωνα με το ιταλικό πρακτορείο Agenzia Nova, στο επίκεντρο των συζητήσεων βρέθηκαν η στήριξη των οικογενειών και της μεσαίας τάξης, τα μέτρα για τους νέους και τους ηλικιωμένους, οι φορολογικές παρεμβάσεις, η ενίσχυση των επιχειρήσεων και η χρηματοδότηση του συστήματος υγείας.
Ωστόσο, το βασικό πρόβλημα παραμένει η εξεύρεση των απαραίτητων πόρων.
Η κυβέρνηση καλείται να επιλέξει ποιες παρεμβάσεις θα χρηματοδοτήσει κατά προτεραιότητα, επιχειρώντας ταυτόχρονα να ενισχύσει την αγοραστική δύναμη των πολιτών και να διατηρήσει υπό έλεγχο τα δημόσια οικονομικά.
Η δυσκολία αυτή αποκτά ιδιαίτερη πολιτική σημασία, καθώς ο προϋπολογισμός του 2027 είναι ο τελευταίος πριν από τις επόμενες βουλευτικές εκλογές στην Ιταλία.
Οι κυβερνητικοί εταίροι επιδιώκουν να προωθήσουν μέτρα που ανταποκρίνονται στις προτεραιότητές τους, την ώρα που η Μελόνι και ο Τζορτζέτι προσπαθούν να αποφύγουν δεσμεύσεις οι οποίες θα επιβάρυναν υπερβολικά τα κρατικά ταμεία.
Το «αγκάθι» της ευρωπαϊκής δημοσιονομικής ευελιξίας
Το μεγαλύτερο εμπόδιο στην οριστικοποίηση του προϋπολογισμού βρίσκεται στις διαπραγματεύσεις με τις Βρυξέλλες.
Η Ρώμη επιδιώκει να αξιοποιήσει την εθνική ρήτρα διαφυγής του ευρωπαϊκού δημοσιονομικού πλαισίου, ώστε να εξασφαλίσει πρόσθετα περιθώρια δαπανών για την ενέργεια και την άμυνα.
Σύμφωνα με το HuffPost Italia, το σχετικό δημοσιονομικό περιθώριο ανέρχεται σε περίπου 14 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως για το 2027 και το 2028, με τα ποσά να κατανέμονται ισόποσα στους δύο τομείς.
Ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει δώσει στην ιταλική κυβέρνηση ανεπιφύλακτη ελευθερία ως προς τη χρήση αυτών των κονδυλίων.
Το ιταλικό δημοσίευμα επισημαίνει ότι οι σχετικές δαπάνες θα πρέπει να πληρούν συγκεκριμένες προϋποθέσεις, μεταξύ των οποίων ο πρόσθετος χαρακτήρας τους, ενώ η αξιολόγησή τους θα πραγματοποιηθεί εκ των υστέρων.
Αυτό σημαίνει ότι η κυβέρνηση Μελόνι πρέπει να διαμορφώσει μέτρα που θα ανταποκρίνονται στους ευρωπαϊκούς κανόνες, χωρίς να θεωρεί δεδομένο ότι κάθε προτεινόμενη παρέμβαση θα μπορεί να καλυφθεί από την προβλεπόμενη ευελιξία.
Ο υπουργός Οικονομίας Τζανκάρλο Τζορτζέτι είχε ήδη αναγνωρίσει, σε κοινοβουλευτική του τοποθέτηση στις 12 Οκτωβρίου, ότι η τελική σύνθεση του προϋπολογισμού θα εξαρτηθεί από την ολοκλήρωση της ευρωπαϊκής διαδικασίας.
Ο ίδιος είχε υποστηρίξει ότι η πρόσθετη δημοσιονομική ευελιξία είναι απαραίτητη για να μπορέσει η κυβέρνηση να βοηθήσει τις οικογένειες που πλήττονται από τις οικονομικές αναταράξεις.
Η ενεργειακή ακρίβεια αυξάνει την πίεση
Οι διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό πραγματοποιούνται σε μια περίοδο κατά την οποία το αυξημένο ενεργειακό κόστος προκαλεί σημαντικές πιέσεις στην ιταλική οικονομία.
Σύμφωνα με το Reuters, η κυβέρνηση εξετάζει το ενδεχόμενο πρόσθετης φορολόγησης των ενεργειακών εταιρειών, προκειμένου να χρηματοδοτήσει φορολογικές ελαφρύνσεις και νέες δημόσιες δαπάνες.
Μία από τις επιλογές που βρίσκονται υπό συζήτηση αφορά τον περιφερειακό φόρο επιχειρηματικής δραστηριότητας, γνωστό ως IRAP, ο οποίος επιβάλλεται και στις επιχειρήσεις παραγωγής, διανομής και προμήθειας ενέργειας.
Η Ιταλία είχε ήδη αυξήσει τον συγκεκριμένο συντελεστή για τις ενεργειακές εταιρείες από 3,9% σε 5,9% για τα έτη 2026 και 2027, με στόχο την άντληση περίπου ενός δισεκατομμυρίου ευρώ πρόσθετων εσόδων.
Σύμφωνα με τις πηγές που επικαλείται το Reuters, εξετάζονται είτε νέα αύξηση του συντελεστή είτε παράταση της εφαρμογής του αυξημένου ποσοστού έως το 2029.
Προς το παρόν, πάντως, δεν έχει ανακοινωθεί οριστική απόφαση.
Την ίδια ώρα, η άνοδος των τιμών των καυσίμων έχει προκαλέσει κινητοποιήσεις σε διάφορες περιοχές της Ιταλίας.
Οδηγοί φορτηγών έχουν προχωρήσει σε αποκλεισμούς δρόμων, διαμαρτυρόμενοι για το κόστος των καυσίμων, ενώ και εκπρόσωποι των οδηγών ταξί έχουν ζητήσει κυβερνητική παρέμβαση.
Η κοινωνική δυσαρέσκεια προσθέτει έναν ακόμη παράγοντα πίεσης στις αποφάσεις της Μελόνι, καθώς τα αιτήματα για άμεση οικονομική ανακούφιση συγκρούονται με τους περιορισμούς του προϋπολογισμού.
Οι φόροι στις επιχειρήσεις και οι δύσκολες αποφάσεις
Στο τραπέζι βρίσκονται επίσης παρεμβάσεις που αφορούν τον τραπεζικό και τον ευρύτερο χρηματοπιστωτικό τομέα.
Σύμφωνα με το Reuters, το δημοσιονομικό σχέδιο της ιταλικής κυβέρνησης προβλέπει πρόσθετα φορολογικά έσοδα ύψους περίπου 10 έως 11 δισεκατομμυρίων ευρώ μέσα στην επόμενη τριετία, χωρίς να έχουν ακόμη προσδιοριστεί πλήρως τα επιμέρους μέτρα.
Παράλληλα, προβλέπεται αντίστοιχου μεγέθους ενίσχυση των εσόδων από τον χρηματοπιστωτικό τομέα έως το 2029.
Οι επιλογές αυτές αποτυπώνουν την προσπάθεια της κυβέρνησης να εξασφαλίσει χρηματοδότηση για τις κοινωνικές και φορολογικές της παρεμβάσεις, χωρίς να στηριχθεί αποκλειστικά σε πρόσθετο δανεισμό.
Το συνολικό σχέδιο του προϋπολογισμού για το 2027 εκτιμάται σε περίπου 23,5 δισεκατομμύρια ευρώ, σύμφωνα με τα στοιχεία του δημοσιονομικού προγραμματισμού που είχαν παρουσιαστεί νωρίτερα τον Οκτώβριο.
Η Τετάρτη ως κρίσιμο ορόσημο
Μετά τις επαφές της Δευτέρας, πηγές της κυβερνητικής πλειοψηφίας έκαναν λόγο για εποικοδομητικές συζητήσεις και επανέλαβαν ότι στόχος παραμένει η έγκριση του σχεδίου από το υπουργικό συμβούλιο την Τετάρτη 28 Οκτωβρίου.
Ωστόσο, η επίτευξη συμφωνίας εξακολουθεί να εξαρτάται από την ολοκλήρωση των διαβουλεύσεων με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την κατανομή των διαθέσιμων πόρων μεταξύ των κυβερνητικών προτεραιοτήτων.
Για τη Μελόνι, η πρόκληση δεν περιορίζεται στην κατάρτιση ενός οικονομικού σχεδίου.
Η Ιταλίδα πρωθυπουργός καλείται να διατηρήσει την ενότητα του κυβερνητικού συνασπισμού, να ανταποκριθεί στις πιέσεις που δημιουργεί η ακρίβεια και να παρουσιάσει έναν προϋπολογισμό που θα μπορεί να εφαρμοστεί εντός των ευρωπαϊκών δημοσιονομικών κανόνων.
Η τελική μορφή του προϋπολογισμού θα δείξει ποιες από τις εξαγγελίες και τις απαιτήσεις των κυβερνητικών εταίρων μπορούν να χρηματοδοτηθούν και ποιες θα χρειαστεί να περιοριστούν ή να αναβληθούν.
