Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Το Ιράν ξεκαθαρίζει πως δεν πρόκειται να παραδοθεί στο νέο αμερικανικό σχέδιο για την παράλυση της οικονομίας του, προειδοποιώντας με μια κλιμακούμενη περιφερειακή και παγκόσμια απάντηση.
- Η Τεχεράνη απειλεί να πλήξει ενεργειακούς στόχους πέρα από τα Στενά του Ορμούζ και να στοχεύσει ακόμα και μακρινούς στόφους με πυραύλους, όπως τη Βουλγαρία, θεωρώντας τη συμμετοχή στον οικονομικό πόλεμο των ΗΠΑ ως πολεμική πράξη.
- Μετά τη δολοφονία του αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, το Ιράν εξετάζει την αποχώρηση από τη Συνθήκη NPT και την επιδίωξη πυρηνικών όπλων. Η στρατηγική του θα αποτελέσει συνδυασμό οικονομικής προσαρμογής και αποτροπής.
Μπροστά στο νέο αμερικανικό σχέδιο για την παράλυση της οικονομίας του, το Ιράν ξεκαθαρίζει πως δεν πρόκειται να παραδοθεί, προειδοποιώντας με μια κλιμακούμενη περιφερειακή και παγκόσμια απάντηση.
Η Τεχεράνη διαμηνύει ότι διαθέτει τα μέσα να προκαλέσει ισχυρό αμοιβαίο κόστος στην Ουάσινγκτον και τους συμμάχους της, ανεβάζοντας επικίνδυνα το ρίσκο της σύγκρουσης.
Η «οικονομική απόβαση» των ΗΠΑ και η τακτική της Τεχεράνης
Σε συνέντευξη Τύπου τη Δευτέρα, ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ ανακοίνωσε ότι οι ΗΠΑ θα βάλουν στο στόχαστρο το περίπλοκο δίκτυο που έστησε το Ιράν επί χρόνια προκειμένου να παρακάμπτει τις κυρώσεις.
Η κίνηση αυτή έρχεται έπειτα από έξι μήνες πολέμου που εξαπέλυσαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ στις 28 Φεβρουαρίου, ο οποίος έχει περιέλθει σε αδιέξοδο ελλείψει διπλωματικής λύσης.
Οι σαρωτικές δευτερογενείς κυρώσεις που παρουσίασε ο Μπέσεντ περιλαμβάνουν ποινές για εμπορικούς εταίρους του Ιράν σε τομείς όπως τα ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία, η τεχνολογία και η ναυτιλία.
Παρά ταύτα, η πολυσυζητημένη ανακοίνωση για τα μέτρα της «οικονομικής απόβασης» (economic D-Day) του Τραμπ απογοήτευσε πολλούς, καθώς η Ουάσινγκτον αποφάσισε να αναβάλει την άμεση επιβολή μείζονων νέων μέτρων, εστιάζοντας κυρίως στην επέκταση και την αυστηρότερη εφαρμογή των υφιστάμενων κυρώσεων, προειδοποιώντας παράλληλα με αυστηρότερες ποινές όσες χώρες δεν διακόψουν τους δεσμούς.
Αντί να υποκύψει στις απειλές, το Ιράν προβάλλει την ικανότητά του να ανταποδώσει το πλήγμα, προειδοποιώντας για διευρυμένα χτυπήματα σε περιφερειακούς παραγωγούς πετρελαίου και ευρωπαϊκές χώρες, ενώ αφήνει ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο εργαλειοποίησης του πυρηνικού του προγράμματος.
«Παίζουμε σκάκι εδώ και πολύ καιρό… έχουμε μάθει επίσης να παίζουμε πόκερ», δήλωσε στους δημοσιογράφους τη Δευτέρα ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών του Ιράν, Εσμαΐλ Μπαγκαΐ. «Τώρα, εδώ και λίγο καιρό, παίζουμε έναν συνδυασμό των δύο».
Σε σχετική ανάλυση του CNN, χαρτογραφούνται οι πιθανές κινήσεις της Τεχεράνης απέναντι στις αμερικανικές πιέσεις.
Εκτόξευση των τιμών του πετρελαίου
Εδώ και μήνες, το Ιράν εμποδίζει την διέλευση πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ, αποκλείοντας χώρες της περιοχής από την εξαγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου μέσω μιας θαλάσσιας οδού που πριν από τον πόλεμο κάλυπτε το ένα πέμπτο των παγκόσμιων προμηθειών.
Παράλληλα, οι Χούθι της Υεμένης άνοιξαν νέο μέτωπο στην Ερυθρά Θάλασσα, στοχεύοντας τις σαουδαραβικές εξαγωγές και υποδομές.
Τώρα, ανώτατοι στρατιωτικοί αξιωματούχοι του Ιράν απειλούν να πλήξουν ενεργειακούς στόχους πέρα από τα Στενά του Ορμούζ, βάζοντας στο στόχαστρο ακόμη και νέες εναλλακτικές διαδρομές μεταφοράς πετρελαίου.
«Εάν ο οικονομικός πόλεμος συνεχιστεί, δεν θα εξαχθεί ούτε σταγόνα πετρελαίου, ούτε μέσω των Στενών του Ορμούζ ούτε από οπουδήποτε αλλού στον Περσικό Κόλπο», έγραψε στο X ο Μοχσέν Ρεζαΐ, επικεφαλής του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν.
«Θα ανταποδώσουμε με τρόπο που θα μοιάζει με σεισμό», πρόσθεσε αργότερα σε τηλεοπτική του συνέντευξη.
Τυχόν νέες επιθέσεις ή διαταραχές στη ναυσιπλοΐα θα μπορούσαν να εκτινάξουν τις παγκόσμιες τιμές του πετρελαίου και της βενζίνης στις ΗΠΑ.
Με τη συνδρομή του αμερικανικού ναυτικού, εταιρείες πετρελαίου από τη Σαουδική Αραβία, το Κουβέιτ, το Κατάρ και τα ΗΑΕ άρχισαν να απενεργοποιούν τους πομποδεκτες στα δεξαμενόπλοιά τους για να αποφύγουν τον εντοπισμό και εξάγουν πετρέλαιο με κάποια επιτυχία, αν και οι διελεύσεις παραμένουν πολύ χαμηλότερες από τα προπολεμικά επίπεδα.
Η Σαουδική Αραβία έχει εκτρέψει περίπου 5 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα μέσω του αγωγού Ανατολής-Δύσης προς την Ερυθρά Θάλασσα, ενώ άλλοι παραγωγοί έχουν εκτρέψει επιπλέον 2 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα γύρω από το στενό.
Το Ιράν διαμηνύει ότι τα δεξαμενόπλοια αυτά βρίσκονται στο στόχαστρό του, δημοσιεύοντας λίστα με 45 πλοία που υποστηρίζει ότι δεν συμμορφώνονται με τους κανόνες που επιβάλλει στο Ορμούζ, προειδοποιώντας ότι οι παραβάτες θα αντιμετωπίσουν «πρόστιμα, ή κατάσχεση».
Διεύρυνση του γεωγραφικού πεδίου του πολέμου
Η Τεχεράνη αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο να πλήξει και μακρινούς στόχους με πυραύλους. Τη Δευτέρα, το ιρανικό ΥΠΕΞ αναφέρθηκε σε αμερικανικά αεροσκάφη ανεφοδιασμού που αναχωρούν από το έδαφος της Βουλγαρίας, προειδοποιώντας ότι η Τεχεράνη μπορεί να στοχεύσει τη χώρα-μέλος της ΕΕ και του ΝΑΤΟ.
«Το Ιράν έχει το νόμιμο δικαίωμα να στοχεύσει το σημείο προέλευσης και την πηγή κάθε επιθετικής ενέργειας», δήλωσε ο Μπαγκαΐ, προσθέτοντας ότι η Τεχεράνη «κατέστησε σαφές ότι οποιαδήποτε ενέργεια θεωρείται ότι υποστηρίζει την αμερικανική και ισραηλινή στρατιωτική επίθεση κατά του Ιράν συνιστά, βάσει του διεθνούς δικαίου, συμμετοχή σε επιθετική πράξη».
Κατά τη διάρκεια του πολέμου, το Ιράν έχει πλήξει 11 χώρες, κυρίως στον Κόλπο. Ωστόσο, θεωρείται ότι έχει επιτεθεί και στη βάση Akrotiri των βρετανικών δυνάμεων στην Κύπρο, ενώ έχει δείξει την ικανότητα να φτάνει σε νησιά που χρησιμοποιούν αμερικανικές δυνάμεις στον Ινδικό Ωκεανό.
Μια επίθεση σε κράτος-μέλος της ΕΕ και του ΝΑΤΟ όπως η Βουλγαρία θα συνιστούσε σοβαρή κλιμάκωση.
«Το Ιράν θα θεωρήσει τη συμμετοχή ή την υποστήριξη οποιασδήποτε χώρας στον οικονομικό πόλεμο της Αμερικής εναντίον του ιρανικού λαού ως πολεμική πράξη», δήλωσε ο Ρεζαΐ.
Αναθεώρηση του πυρηνικού δόγματος
Το Ιράν υποστηρίζει σταθερά ότι το πυρηνικό του πρόγραμμα είναι ειρηνικό. Ωστόσο, μετά τη δολοφονία του αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, ο οποίος είχε απαγορεύσει τα πυρηνικά όπλα, το κλίμα σε επίσημους κύκλους μετατοπίζεται προς την αποχώρηση από τη Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων (NPT).
Περίπου 500 κιλά υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου παραμένει θαμμένο στο Ιράν, με τις αμερικανικές υπηρεσίες να εκτιμούν ότι η Τεχεράνη έχει εντείνει τις προσπάθειες σφράγισης του αποθέματος. Το ιρανικό κοινοβούλιο συζητά νομοσχέδιο για την αποχώρηση από τη Συνθήκη NPT.
«Όλος ο κόσμος λέει: “Δηλαδή η NPT δεν έχει κανένα αποτέλεσμα;”», ανέφερε ο Ρεζαΐ σε τηλεοπτική του συνέντευξη, προσθέτοντας: «Όταν η Αμερική διεξάγει έναν τέτοιο πόλεμο, ο κόσμος ρωτάει: Γιατί να μην επιδιώξουμε και εμείς οι ίδιοι την απόκτηση πυρηνικών όπλων;».
Προσαρμογή και αποτροπή
Αναλυτές εκτιμούν ότι τα αμερικανικά μέτρα αποκλεισμού, κυρώσεων και στρατιωτικής δράσης δύσκολα θα εξαναγκάσουν το Ιράν να υποχωρήσει από τις βασικές του θέσεις για οικονομική ανακούφιση και αναγνώριση του ελέγχου του στα Στενά του Ορμούζ.
«Το Ιράν διατηρεί την ικανότητα να μεταφέρει στην περιοχή το κόστος που του επιβάλλεται, απειλώντας τις ενεργειακές ροές, τις υποδομές και το περιφερειακό εμπόριο», δήλωσε στο CNN ο Σίνα Τοοσί, ανώτερος ερευνητής στο Center for International Policy στην Ουάσινγκτον.
«Όσο πιο ολοκληρωμένο προσπαθεί η Ουάσινγκτον να κάνει τον οικονομικό αποκλεισμό, τόσο περισσότερες χώρες χρειάζεται να συνεργαστούν, και ενδεχομένως τόσο περισσότερους παράγοντες θα πιέσει η Τεχεράνη ως απάντηση».
Σύμφωνα με τον Τοοσί, η στρατηγική του Ιράν θα αποτελέσει έναν συνδυασμό οικονομικής προσαρμογής και αποτροπής: «Δημιουργία εναλλακτικών οδών επιβίωσης όπου είναι δυνατόν, καθιστώντας παράλληλα σαφές ότι μια προσπάθεια πλήρους οικονομικής ασφυξίας δεν θα είναι χωρίς κόστος για την περιοχή».