Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Το Ιράν κατέθεσε στις ΗΠΑ έναν οδικό χάρτη επτά ημερών, επιχειρώντας να ανοίξει μια νέα διπλωματική διέξοδο στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ. Το σχέδιο στοχεύει στην άμεση παύση των εχθροπραξιών, την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και την επανεκκίνηση των πυρηνικών διαπραγματεύσεων.
- Αν και η πρόταση αντικατοπτρίζει το αποτυχημένο MoU του Ιουνίου, Αμερικανός αξιωματούχος ανέφερε ότι η κυβέρνηση διεξάγει «θετικές και εποικοδομητικές συζητήσεις», χωρίς ωστόσο να βιαστεί για συμφωνία.
- Το Ιράν θέτει ως προϋποθέσεις την παύση εχθροπραξιών, την αποδέσμευση περιουσιακών στοιχείων και την άρση κυρώσεων, με την οικονομία της χώρας να βρίσκεται υπό σοβαρή πίεση μετά από επτά μήνες πολέμου.
Μια νέα διπλωματική διέξοδο επιχειρεί να ανοίξει το Ιράν στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, καταθέτοντας στις ΗΠΑ έναν οδικό χάρτη επτά ημερών.
Το ιρανικό σχέδιο στοχεύει στην άμεση παύση των εχθροπραξιών, την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και την εκ νέου εκκίνηση των διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας.
Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, δήλωσε την Πέμπτη κατά τη διάρκεια ενημέρωσης των δημοσιογράφων στα Ηνωμένα Έθνη ότι η πρόταση αντικατοπτρίζει σε μεγάλο βαθμό τις δεσμεύσεις που είχαν αποτυπωθεί στο λεγόμενο Μνημόνιο Συναντίληψης (MoU).
Σημειώνεται ωστόσο ότι, η κυβέρνηση Τραμπ έχει καταστήσει σαφές ότι δεν πρόκειται να επιστρέψει στο MoU του Ιουνίου, το οποίο δέχθηκε επικρίσεις τόσο από Ρεπουμπλικανούς όσο και από Δημοκρατικούς.
Το εν λόγω MoU είχε συμφωνηθεί μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν τον Ιούνιο, αλλά κατέρρευσε γρήγορα, όταν η Τεχεράνη άρχισε να βάλλει εναντίον πλοίων που, όπως ισχυρίστηκε, χρησιμοποιούσαν «μη εξουσιοδοτημένη» διαδρομή για τη διέλευση από τα Στενά.
Εκείνη η συμφωνία προέκυψε μετά την ανακωχή του Απριλίου. Προέβλεπε ότι οι ΗΠΑ θα παρείχαν εξαιρέσεις για τις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου, ενώ η ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ θα επανερχόταν σταδιακά στα προπολεμικά επίπεδα, την ώρα που οι δύο πλευρές θα διαπραγματεύονταν τους όρους μιας μόνιμης διευθέτησης. Παράλληλα, είχε τεθεί ένα χρονικό πλαίσιο 60 ημερών για τη διεξαγωγή των πυρηνικών διαπραγματεύσεων.
Παράλληλα, βάσει της συμφωνίας, το Ισραήλ όφειλε να σταματήσει αμέσως τις στρατιωτικές του επιχειρήσεις στον Λίβανο, ενώ το Ιράν και το γειτονικό Ομάν θα «καθόριζαν» τη μελλοντική διαχείριση της θαλάσσιας κυκλοφορίας στα Στενά.
Τώρα, ο Αραγτσί τόνισε ότι το Ιράν είναι έτοιμο να θέσει το σχέδιο σε εφαρμογή μόλις η Ουάσινγκτον δώσει τη συγκατάθεσή της.
«Υποβάλαμε ένα σχέδιο στις ΗΠΑ μέσω των διαμεσολαβητών, σύμφωνα με το οποίο, εάν εκπληρωθούν ορισμένες προϋποθέσεις, τα Στενά του Ορμούζ θα ανοίξουν στο τέλος της έβδομης ημέρας και οι συνομιλίες θα επανεκκινήσουν», σημείωσε.
Ο ίδιος προσέθεσε πως «θα ήταν καλύτερο» να επιτευχθεί συμφωνία πριν από τις αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές.
Η είδηση είχε άμεσο αντίκτυπο στις διεθνείς αγορές, με την τιμή του πετρελαίου τύπου Brent να υποχωρεί ελαφρώς στις ασιατικές αγορές στα 105,69 δολάρια το βαρέλι, αφού προηγουμένως είχε σκαρφαλώσει έως και τα 108 δολάρια την Πέμπτη, σημείωνουν οι Financial Times.
Σύμφωνα με τους New York Times, Αμερικανός αξιωματούχος με γνώση των συνομιλιών ανέφερε ότι η αμερικανική κυβέρνηση διεξάγει θετικές και εποικοδομητικές συζητήσεις μέσω διαμεσολαβητών, υπογραμμίζοντας ωστόσο ότι οι ΗΠΑ δεν πρόκειται να βιαστούν να συνάψουν μια συμφωνία.
Υπενθυμίζεται ότι την Τρίτη 22 Σεπτεμβρίου, σύμφωνα με δημοσιεύματα των ειδησεογραφικών πρακτορείων Reuters και Kyodo News, η Τεχεράνη δήλωνε έτοιμη να ανοίξει εκ νέου τα Στενά του Ορμούζ εντός επτά ημερών, υπό την προϋπόθεση της ελάφρυνσης της στρατιωτικής πίεσης από τις ΗΠΑ και της άρσης του ναυτικού αποκλεισμού.
Η διπλωματία στο παρασκήνιο του ΟΗΕ
Η ιρανική πρόταση κατατέθηκε την ίδια ώρα που ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, και ο πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, εκφωνούσαν αμοιβαία εμπρηστικές ομιλίες στον ΟΗΕ.
Ο Τραμπ απείλησε το Ιράν με «αφανισμό» εάν δεν καταλήξει σε συμφωνία και κατηγόρησε την ιρανική κυβέρνηση ότι κωλυσιεργεί στη σύναψη συμφωνίας μέχρι τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου, με την ελπίδα ότι το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα θα χάσει την εξουσία.
Δήλωσε επίσης ότι θα μπορούσε να οδηγήσει τους Ιρανούς «στην κόλαση, χωρίς καμία πιθανότητα επιβίωσης και χωρίς καμία ελπίδα για μέλλον ή για τις επόμενες γενιές» εάν δεν συμφωνήσουν με τους όρους του, ενώ επέμεινε ότι «όταν πρόκειται για το Ιράν, [οι εκλογές] δεν περνούν καν από το μυαλό μου».
Από την πλευρά του, ο Πεζεσκιάν δήλωσε στους παγκόσμιους ηγέτες ότι η χώρα του δεν πρόκειται να εκφοβιστεί.
«Απλώς αμυνθήκαμε. Δεν είμαστε τρομοκράτες», δήλωσε ο Πεζεσκιάν. «Ο αθώος λαός μας έχει γίνει στόχος δειλών επιθέσεων και επιθετικών ενεργειών που επιβλήθηκαν στη χώρα μας. Και αμυνθήκαμε με όλη μας τη δύναμη. Η Αμερική και το Ισραήλ μας επιτέθηκαν».
Παρά το γεγονός ότι η πρόταση του Ιράν περιλαμβάνει πολλούς από τους ίδιους όρους της συμφωνίας που κατέρρευσε, η παρασκηνιακή διπλωματία υποδηλώνει ότι και οι δύο πλευρές ενδέχεται να βλέπουν σημαντικά οφέλη από την εύρεση μιας διέξοδου αποκλιμάκωσης από τον πόλεμο.
Ιρανοί αξιωματούχοι ανέφεραν ότι, αν και η πρόταση είναι επί της ουσίας η ίδια με το MoU του Ιουνίου, έχει σχεδιαστεί ώστε να κινηθεί με πολύ ταχύτερους ρυθμούς.
Το σταδιακό σχέδιο εξόδου από τον πόλεμο, το οποίο εξετάζουν Αμερικανοί και Ιρανοί διαπραγματευτές στη Νέα Υόρκη, επιβεβαίωσαν και πηγές που επικαλείται το Reuters.
Οι όροι του σχεδίου
Βάσει των προϋποθέσεων που έχει θέσει το Ιράν για τη συμφωνία, σύμφωνα με τον Αραγτσί, κατά τη διάρκεια των επτά ημερών θα σταματήσουν όλες οι εχθροπραξίες, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου.
Παράλληλα, οι ΗΠΑ θα αποδεσμεύσουν τα δεσμευμένα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία -τα οποία υπολογίζονται σε τουλάχιστον 12 δισεκατομμύρια δολάρια-, θα εξαιρέσουν το ιρανικό πετρέλαιο από τις κυρώσεις και θα άρουν τον ναυτικό αποκλεισμό σε βάρος του Ιράν.
Στη συνέχεια, την τελευταία ημέρα, τα Στενά του Ορμούζ θα ανοίξουν.
Το απόγευμα της Πέμπτης, το Μπαχρέιν ηγήθηκε 80 κρατών καταδικάζοντας τις επιθέσεις του Ιράν στα Στενά, καθώς και τις ενέργειες των Χούθι στην Υεμένη και τις επιθέσεις τους στη Σαουδική Αραβία και την Ερυθρά Θάλασσα, ζητώντας την άμεση επαναλειτουργία των Στενών χωρίς την επιβολή διοδίων.
Μετά το πέρας των επτά ημερών, όπως δήλωσε ο Αραγτσί, θα ξεκινήσουν αμέσως ολοκληρωμένες διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Ο Τραμπ έχει καταστήσει σαφές ότι ο κύριος στόχος του είναι να μην αποκτήσει το Ιράν πυρηνικό όπλο, τονίζοντας ότι θα το επιτύχει αυτό είτε μέσω διπλωματικής συμφωνίας είτε με νέες επιθέσεις.
7 μήνες πολέμου και οικονομική ασφυξία
Οι ΗΠΑ και το Ιράν βρίσκονται σε πόλεμο για σχεδόν επτά μήνες. Η σύρραξη ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου, όταν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν αεροπορικές επιδρομές που σκοτώσαν τον ανώτατο ηγέτη του Ιράν, αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, καθώς και τη στρατιωτική ιεραρχία της χώρας.
Αρχικά, ο Ντόναλντ Τραμπ είχε δηλώσει ότι ο πόλεμος θα διαρκούσε μόλις λίγες εβδομάδες. Ο πόλεμος έχει προκαλέσει ευρείες παγκόσμιες επιπτώσεις, επηρεάζοντας τις τιμές του πετρελαίου, της ενέργειας και των τροφίμων.
Η ιρανική πρόταση υποβλήθηκε ενώ Αμερικανοί διαπραγματευτές επιχειρούν να επανεκκινήσουν τη διπλωματία με το Ιράν για το πυρηνικό του πρόγραμμα μέσω επαφών στο περιθώριο της συνόδου των Ηνωμένων Εθνών.
Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, δήλωσε ότι η τρίωρη συνάντηση μεταξύ Αμερικανών και Ιρανών αξιωματούχων, με τη διαμεσολάβηση του Κατάρ, δεν κατέληξε σε κάποια διασπάση του αδιεξόδου.
Ο Αραγτσί, ο οποίος θα παραμείνει στη Νέα Υόρκη έως την ερχόμενη Δευτέρα, συναντήθηκε την Τρίτη με τον Αμερικανό απεσταλμένο Στιβ Γουίτκοφ και τον Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρό του Τραμπ.
Η συνάντηση διεξήχθη με τη διαμεσολάβηση των Καταριανών που μετέφεραν μηνύματα μεταξύ των δύο πλευρών, με τον Ιρανό ΥΠΕΞ να τη χαρακτηρίζει «παραγωγική» και να σημειώνει ότι η ανταλλαγή μηνυμάτων συνεχίζεται.
Ο Ισμαΐλ Μπαγκαΐ, εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών του Ιράν που βρίσκεται επίσης στη Νέα Υόρκη, δήλωσε ότι είναι πιθανό να πραγματοποιηθούν κι άλλες συναντήσεις μέσω διαμεσολαβητών τις επόμενες ημέρες.
Η οικονομία του Ιράν βρίσκεται υπό σοβαρή πίεση, με τους Ιρανούς πολίτες να υποφέρουν από τον καλπάζοντα πληθωρισμό στα βασικά είδη διατροφής, τις ελλείψεις φαρμάκων και τις διαταραχές στο εμπόριο.
Αναλυτές σημειώνουν ότι ο Αμερικανός Πρόεδρος θα πρέπει να ζυγίσει τα οφέλη μιας συμφωνίας με το Ιράν πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές απέναντι στη διατήρηση της οικονομικής ασφυξίας στη χώρα, με την ελπίδα να αποσπάσει περισσότερες υποχωρήσεις από την Τεχεράνη.
«Πρόκειται για μια έξυπνη κίνηση», δήλωσε ο Άλι Βαέζ, διευθυντής για το Ιράν στο International Crisis Group.
«Γνωρίζουν ότι είναι πολύ δελεαστικό για τον πρόεδρο Τραμπ, καθώς τερματίζει έναν μη δημοφιλή πόλεμο και μειώνει τις τιμές της ενέργειας ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών. Ταυτόχρονα όμως, επαναφέρει μια συμφωνία που ήταν ευνοϊκή για τους Ιρανούς. Ένα πιεσμένο χρονοδιάγραμμα για την πρόσβαση στο πυρηνικό ζήτημα θα πρέπει να είναι ελκυστικό για έναν ανυπόμονο πρόεδρο».