Για περισσότερους από δεκαέξι αιώνες, το φως του καθοδηγούσε τους ναυτικούς στα νερά της Μεσογείου, αποτελώντας το απόλυτο σύμβολο ανθρώπινης ευφυΐας και αρχιτεκτονικής τόλμης. Όταν οι σεισμοί τον γκρέμισαν οριστικά στον βυθό της Αλεξάνδρειας, ο θρυλικός Φάρος πήρε μαζί του τα μυστικά της κατασκευής του. Σήμερα, χάρη στη σύγχρονη τεχνολογία και την επίμονη υποβρύχια έρευνα δεκαετιών, το έβδομο θαύμα του αρχαίου κόσμου αναδύεται ξανά —αυτή τη φορά ψηφιακά— αποκαλύπτοντας πώς χτίστηκε ο πρώτος «ουρανοξύστης» της ανθρωπότητας.
Περισσότερα από 2.000 χρόνια μετά την κατασκευή του, ο θρυλικός Φάρος της Αλεξάνδρειας ζωντανεύει ξανά μέσα από την επιστημονική έρευνα και τη χρήση εικονικών κόσμων. Η τρισδιάστατη αναπαράσταση του έβδομου θαύματος του κόσμου φέρνει στο φως ένα αρχαίο αριστούργημα μηχανικής, εντυπωσιακά σύγχρονο για την εποχή του.
Ο πρώτος «ουρανοξύστης» της ανθρωπότητας που άντεξε 18 σεισμούς
Για πρώτη φορά, μια επιστημονικά ολοκληρωμένη τρισδιάστατη (3D) αναπαράσταση αποκαλύπτει πώς χτίστηκε ένα από τα Επτά Θαύματα του Αρχαίου Κόσμου. Με ύψος που άγγιζε περίπου τα 100 μέτρα πάνω από τη Μεσόγειο, αυτό το αριστούργημα πολιτικής μηχανικής δέσποζε στην ακτογραμμή για σχεδόν 16 αιώνες και άντεξε σε 18 σεισμούς προτού σβήσει το φως του.
Τα τελευταία του μυστήρια λύνονται πλέον χάρη στην έρευνα που διεξάγει το Κέντρο Αλεξανδρινών Σπουδών (Centre d’Études Alexandrines – CEAlex, CNRS / Γαλλικό Ινστιτούτο Ανατολικής Αρχαιολογίας) και η αρχαιολόγος και αρχιτέκτονας του CNRS, Isabelle Hairy, με την υποστήριξη του Ιδρύματος Dassault Systèmes (La Fondation Dassault Systèmes) και της GEDEON Programmes.
«Η ενασχόληση επί 30 χρόνια με την υποβρύχια ανασκαφή του Φάρου, του πρώτου ουρανοξύστη στην ανθρώπινη ιστορία, υπήρξε ευλογία. Με το πρόγραμμα Pharos, μπορούμε επιτέλους να αρχίσουμε να εξηγούμε αυτή την εξαιρετικά εξελιγμένη αρχιτεκτονική που χτίστηκε στην είσοδο της Αλεξάνδρειας στη Μεσόγειο», δήλωσε η Hairy, διευθύντρια της υποβρύχιας ανασκαφής του φάρου από το 1997 και επικεφαλής του προγράμματος Pharos.
Ογκόλιθοι 80 τόνων και υλικά από τις πυραμίδες στον βυθό της Αλεξάνδρειας
Από την πρώτη υποβρύχια ανασκαφή το 1995, το CEAlex συνεχίζει το έργο του στον χώρο, ο οποίος θεωρείται πλέον ο μεγαλύτερος βυθισμένος αρχιτεκτονικός χώρος στον κόσμο. Μέχρι σήμερα, έχουν καταγραφεί 4.896 λίθινοι ογκόλιθοι και σχεδόν 3.000 θραύσματα δομικών μετάλλων σε βάθη 4 έως 9 μέτρων, σε μια έκταση περίπου 20 στρεμμάτων.
Τον Ιούνιο του 2025, οι ομάδες του ανέσυραν από τα νερά του λιμανιού της Αλεξάνδρειας τους μεγαλύτερους ογκόλιθους, συμπεριλαμβανομένων του υπέρθυρου και των παραστάδων της μνημειακής πύλης, βάρους 70 έως 80 τόνων, του κατωφλιού της, μεγάλων πλακών βάρους έως και 40 τόνων, στοιχείων βάσης που επαναχρησιμοποιήθηκαν από τις πυραμίδες του Παλαιού Βασιλείου της Αιγύπτου, καθώς και θραυσμάτων ενός άγνωστου μέχρι πρότινος μνημείου: ενός πυλώνα αιγυπτιακού ρυθμού, χτισμένου με ελληνικές τεχνικές.
Αυτά τα ευρήματα εμβάθυναν την κατανόηση του χώρου και άνοιξαν νέους δρόμους έρευνας σχετικά με τις αρχιτεκτονικές επιλογές και τις τεχνικές επιρροές πίσω από τέτοιες κολοσσιαίες κατασκευές, ωστόσο τα αρχαιολογικά στοιχεία από μόνα τους δεν αρκούσαν για να υποστηρίξουν μια αναπαράσταση, καθώς ο υποβρύχιος χώρος αντιπροσωπεύει λιγότερο από το 10% της αρχικής δομής.

Ενάλια ευρήματα και 3D προσομοιώσεις λύνουν τον γρίφο της αντοχής του
Για να καλυφθούν τα κενά, μια διεπιστημονική ομάδα που συγκροτήθηκε μέσω του προγράμματος Pharos κατέγραψε πηγές που περιγράφουν το μνημείο, όπως νομίσματα, πήλινους λύχνους, ψηφιδωτά και εγχάρακτα γυαλιά, καθώς και μεσαιωνικά αραβικά κείμενα που περιγράφουν την αρχιτεκτονική του φάρου με αξιοσημείωτη ακρίβεια. Η πρόκληση ήταν να γίνει κατανοητό πώς ακριβώς κατασκευάστηκε το οικοδόμημα.
Η Isabelle Hairy και εθελοντές μηχανικοί από το Ίδρυμα Dassault Systèmes (La Fondation Dassault Systèmes) συνδύασαν την τεχνογνωσία τους για να αναπαραστήσουν τον φάρο χρησιμοποιώντας τεχνολογίες 3D. Οι ομάδες διασταύρωσαν όλα τα διαθέσιμα δεδομένα, τα ενσωμάτωσαν σε ένα τρισδιάστατο μοντέλο και δοκίμασαν κάθε υπόθεση μέχρι τα αποτελέσματα να συγκλίνουν σε μια ολοκληρωμένη αναπαράσταση. Αυτό κατέστησε επίσης δυνατή την προσομοίωση και την αξιολόγηση της μηχανικής αντοχής της κατασκευής κατά τη διάρκεια σεισμών, εξηγώντας πώς ο φάρος άντεξε επί 16 αιώνες.
Η Hairy και οι μηχανικοί συνέκριναν τις αναλύσεις τους χρησιμοποιώντας το «1:1 Teleport», έναν καθηλωτικό χώρο εικονικής πραγματικότητας σχεδιασμένο από την Dassault Systèmes, ο οποίος τους επέτρεψε να περιηγηθούν στο εσωτερικό ενός εικονικού μοντέλου σε φυσικό μέγεθος, να το εξερευνήσουν και να τελειοποιήσουν την αναπαράσταση.
Ένας λαβύρινθος 9 επιπέδων όπου διασταυρώνονταν έφιπποι
Η ανασύνθεση αποσαφήνισε τόσο τη δομή όσο και το περιβάλλον του μνημείου, αναδεικνύοντας τα εξής χαρακτηριστικά:
- Εξωτερικό: Ένας ανωφερής διάδρομος (προκυμαία) που στηριζόταν σε 16 τόξα, μια μνημειακή είσοδος ύψους 13 μέτρων και τρεις διακριτοί όγκοι, σχεδιασμένοι με αρμονικές αναλογίες πάνω σε μια συμπαγή βάση.
- Εσωτερικό: 67 δωμάτια κατανεμημένα σε 9 επίπεδα, τα οποία συνδέονταν μέσω μιας ράμπας αρκετά φαρδιάς ώστε να διασταυρώνονται δύο έφιπποι, καθώς και μια εναλλακτική διαδρομή μέσα από τα διασυνδεδεμένα δωμάτια μέσω κλιμακοστασίων που βρίσκονταν σε ξεχωριστό επίπεδο.
Μια εντυπωσιακή διάταξη την οποία οι επισκέπτες είχαν περιγράψει ως λαβυρινθώδη, καθώς και μια κατασκευή που στηριζόταν σε επάλληλες τοξοστοιχίες και τεράστιες θολωτές αίθουσες, αποκαλύπτοντας έναν απροσδόκητο βαθμό τεχνικής νεωτερικότητας.
«Ο Φάρος της Αλεξάνδρειας ήταν ένα αριστούργημα πολιτικής μηχανικής που άντεξε 18 σεισμούς. Αυτό το τεχνικό επίτευγμα ήταν που οδήγησε το Ίδρυμα Dassault Systèmes (La Fondation Dassault Systèmes) να συμμετάσχει σε αυτό το έργο. Η τρισδιάστατη αναπαράσταση και οι προσομοιώσεις που δημιούργησαν η Isabelle Hairy και οι μηχανικοί μας —οι οποίοι συνέβαλαν μέσω εθελοντισμού βασισμένου στις δεξιότητές τους— μας βοήθησαν να κατανοήσουμε πώς σχεδιάστηκε το μνημείο. Του έδωσαν επίσης μια δεύτερη ζωή, καθιστώντας δυνατή την εικονική επίσκεψη σε αυτό», δήλωσε ο Thibault de Tersant, Πρόεδρος του Ιδρύματος Dassault Systèmes.