Σε μια θεμελιώδη αναθεώρηση του στρατηγικού του δόγματος προσανατολίζεται το ΝΑΤΟ, καθώς τα 32 κράτη-μέλη διαπραγματεύονται την ιεράρχηση των αμυντικών τους πόρων με απόλυτη προτεραιότητα την αντιμετώπιση της ρωσικής απειλής στην Ευρώπη, εις βάρος των παράλληλων στρατιωτικών αποστολών διαχείρισης κρίσεων σε περιοχές όπως η Μέση Ανατολή και η Ασία.
Αλλαγή σχεδιασμού
Σύμφωνα με δημοσίευμα του Politico, οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ εξετάζουν τη μεγαλύτερη αναδιάρθρωση του στρατιωτικού τους σχεδιασμού των τελευταίων τουλάχιστον είκοσι ετών, θέτοντας ως απόλυτη προτεραιότητα την ετοιμότητα για μια ενδεχόμενη σύγκρουση με τη Ρωσία έναντι της διάθεσης εφεδρικών στρατευμάτων σε περιοχές όπως το Ιράκ και το Αφγανιστάν.
Τα 32 κράτη-μέλη της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας έχουν ξεκινήσει διαπραγματεύσεις για τους νέους στόχους στρατιωτικών δυνατοτήτων, οι οποίοι καθορίζουν τις δυνάμεις και τα οπλικά συστήματα που θα παρείχε κάθε σύμμαχος σε περίπτωση σύγκρουσης — καθώς και το ποιος θα κάλυπτε το οικονομικό κόστος.
Βάσει του σχεδίου, οι σύμμαχοι δεν θα αναμένεται πλέον να διαθέτουν επαρκείς δυνάμεις ώστε να διεξάγουν ταυτόχρονα έναν μεγάλο πόλεμο στην Ευρώπη και πολλές μικρότερες αποστολές διαχείρισης κρίσεων, σύμφωνα με τέσσερις διπλωμάτες του ΝΑΤΟ που ενημερώθηκαν για το κείμενο και μίλησαν υπό τον όρο της ανωνυμίας.
Αντίθετα, θα σχεδιάζουν να καλύπτουν τις απαιτήσεις είτε του ενός σενάριου είτε του άλλου.
Η πρόταση αυτή αντικατοπτρίζει «μια πολύ καθαρή αντίληψη πως, ό,τι κι αν συμβεί, για το ΝΑΤΟ μια μεγάλη έκτακτη ανάγκη στην Ευρώπη θα υπερισχύσει οποιασδήποτε άλλης προτεραιότητας ή γεγονότος», δήλωσε ο Καμίλ Γκραντ, πρώην βοηθός γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ για τις αμυντικές επενδύσεις.
Η εξέλιξη αυτή ευθυγραμμίζεται με την πίεση που ασκούν οι ΗΠΑ ώστε η Συμμαχία να εστιάσει εκ νέου στη βασική της αποστολή, που είναι η υπεράσπιση της Ευρώπης — ένα εγχείρημα που η Ουάσινγκτον ονομάζει «NATO 3.0».
Το διακύβευμα έως το 2029 και οι προϋπολογισμοί
Οι διαπραγματεύσεις, σύμφωνα με το Politico, αφορούν το έγγραφο που είναι γνωστό ως «Πολιτική Κατεύθυνση» (Political Guidance), το οποίο αποτελεί μέρος μιας τετραετούς διαδικασίας που θα κορυφωθεί με την έγκριση των νέων απαιτήσεων στρατιωτικών δυνατοτήτων από τους συμμάχους έως το 2029.
Οι σύμμαχοι αναμένεται να οριστικοποιήσουν τη συμφωνία έως τον Φεβρουάριο.
Το διακύβευμα αφορά τον εξοπλισμό που θα διαθέτουν σε ετοιμότητα οι σύμμαχοι -καθώς και την αξιοπιστία της αποτροπής τους απέναντι στη Μόσχα-, την ώρα που Ευρωπαίοι αξιωματούχοι προειδοποιούν επανειλημμένα για το ενδεχόμενο μιας ρωσικής εισβολής σε νατοϊκό έδαφος έως το 2029.
Παράλληλα, οι αυξανόμενοι δημοσιονομικοί περιορισμοί στις αμυντικές δαπάνες αναμένεται να καταστήσουν τη διαδικασία ακόμη πιο δύσκολη.
«Αυτός ο κύκλος θα τεθεί υπό πολύ μεγαλύτερο έλεγχο σε σύγκριση με τους προηγούμενους… οι κυβερνήσεις θέλουν να γνωρίζουν ότι τα χρήματά τους δαπανώνται σοφά», δήλωσε ανώτερος αξιωματούχος του ΝΑΤΟ.
«Είναι ιδιαίτερα σημαντικό στο τρέχον γεωπολιτικό πλαίσιο μιας Ρωσίας που ανασυγκροτείται».
Το ΝΑΤΟ δεν ανταποκρίθηκε σε αίτημα του Politico για σχολιασμό.
Από το «και» στο «ή»
Οι σύμμαχοι βρίσκονται αντιμέτωποι με μια δύσκολη επιλογή: αν θα καταργήσουν τη διαχρονική απαίτηση για παροχή επαρκών δυνάμεων τόσο για μια μεγάλη ευρωπαϊκή σύγκρουση και για πολλαπλές επιχειρήσεις διαχείρισης κρίσεων εκτός νατοϊκού εδάφους.
Το σχέδιο κειμένου αντικαθιστά αυτό το «και» με ένα «ή», απαιτώντας δυνάμεις για το ένα σενάριο ή το άλλο, αντί για αμφότερα.
Το προσχέδιο έχει επιλέξει μέχρι στιγμής το «ή», ανέφεραν διπλωμάτες του ΝΑΤΟ, σημειώνοντας ότι οι συνομιλίες βρίσκονται ακόμη σε πολύ αρχικό στάδιο.
«Θα είναι δύσκολο», δήλωσε ένας ανώτερος διπλωμάτης του ΝΑΤΟ. «Κάνει μεγάλη διαφορά αν επιλέξεις το “και” ή το “ή”».
«Κανείς δεν υποστηρίζει ότι απομακρυνόμαστε από τη δυνατότητα διεξαγωγής επιχειρήσεων διαχείρισης κρίσεων», πρόσθεσε ο ανώτερος αξιωματούχος του ΝΑΤΟ.
«Σε τελική ανάλυση, είναι μια πολιτική απόφαση το πού θα σταλούν [τα στρατεύματα]».
Η αλλαγή αυτή δεν θα επηρέαζε αυτόματα τις τρέχουσες αποστολές στο εξωτερικό, όπως αυτές του ΝΑΤΟ στο Κοσσυφοπέδιο ή το Ιράκ.
Ωστόσο, η συζήτηση έχει τεράστιες επιπτώσεις για τη Συμμαχία, καθώς η απαίτηση για κάλυψη και των δύο σεναρίων χρονολογείται τουλάχιστον από 20ετίας.
Επιστροφή στις ρίζες και εσωτερικές διαφωνίες
Μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, η Συμμαχία μετατόπισε την προσοχή της κυρίως σε αποστολές εκτός της περιοχής ευθύνης της, όπως στο Κοσσυφοπέδιο, το Ιράκ και το Αφγανιστάν.
Ωστόσο, η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022 ανάγκασε το ΝΑΤΟ να επαναφέρει ως απόλυτη προτεραιότητα την ευρωπαϊκή άμυνα.
«Το ΝΑΤΟ έκανε έναν πλήρη κύκλο», δήλωσε η Οάνα Λουνγκέσκου, διακεκριμένη ερευνήτρια στο Βασιλικό Ινστιτούτο Αμυντικών Μελετών (RUSI) του Λονδίνου και πρώην εκπρόσωπος του ΝΑΤΟ.
«Είναι λογικό ότι η κύρια προσπάθεια του ΝΑΤΟ ως αμυντικής συμμαχίας θα πρέπει να είναι η αποτροπή μιας επιθετικής Ρωσίας και η διατήρηση της ασφάλειας στην Ευρώπη, ειδικά καθώς οι ΗΠΑ μειώνουν τη δέσμευσή τους».
Ιστορικά, οι χώρες της Νότιας Ευρώπης ευνόησαν τις εταιρικές σχέσεις της Συμμαχίας και τη διαχείριση κρίσεων, σημείωσαν δύο διπλωμάτες του ΝΑΤΟ, ενώ οι ΗΠΑ, οι Σκανδιναβικές χώρες και τα κράτη της πρώτης γραμμής υποστηρίζουν εντονότερα την ιεράρχηση της άμυνας απέναντι στη Ρωσία.
Από το 2010, το ΝΑΤΟ έχει ορίσει επίσημα τις τρεις βασικές του αποστολές ως εξής:
- συλλογική άμυνα,
- εταιρικές σχέσεις με τρίτες χώρες, και
- συνεργατική ασφάλεια και διαχείριση κρίσεων.
Οι υποστηρικτές της διατήρησης της διπλής φιλοδοξίας θεωρούν ότι αυτή αποτελεί σήμα πως το ΝΑΤΟ δεν παραμελεί τις άλλες βασικές του αποστολές.
Όσοι τάσσονται υπέρ της αναθεώρησης των επιπλέον απαιτήσεων επικαλούνται τους περιορισμένους αμυντικούς προϋπολογισμούς, την ανάγκη εστίασης στην αποτροπή της Ρωσίας και την ιεράρχηση των πόρων, καθώς οι ΗΠΑ εξετάζουν τη μείωση των στρατευμάτων τους στην Ευρώπη.
Η Ουάσινγκτον έχει πιέσει τους συμμάχους να καταργήσουν επιχειρήσεις εκτός της περιοχής ευθύνης, όπως η συμβουλευτική αποστολή στο Ιράκ. Αντίθετα, επιθυμεί οι Ευρωπαίοι να πληρώσουν περισσότερα για τη δική τους άμυνα και να εστιάσουν στην υπεράσπιση του εδάφους της Συμμαχίας.
Το Πεντάγωνο αναμένεται να παρουσιάσει τον επόμενο μήνα μια επανεξέταση της παρουσίας του στην Ευρώπη, η οποία θα μπορούσε να περιλαμβάνει την αποχώρηση ορισμένων στρατευμάτων.
Ο Καμίλ Γκραντ, ο οποίος τώρα ηγείται του αμυντικού λόμπι ASD, παρομοίασε την ισορροπία του ΝΑΤΟ μεταξύ των τριών βασικών του αποστολών με ένα σκαμνί με τρία πόδια, προειδοποιώντας ότι η προτεινόμενη αλλαγή θα μπορούσε να το αφήσει «ελαφρώς ανισόρροπο… δεν είμαι σίγουρος ότι θα ήθελα να καθίσω σε αυτό».
