Οι αστρονόμοι αναρωτιούνται εδώ και καιρό αν η ζωή στη Γη θα μπορούσε να έχει την προέλευσή της κάπου αλλού στο σύμπαν.
Η ιδέα ότι τα βασικά συστατικά για τη ζωή, ή ακόμα και απλοί οργανισμοί, θα μπορούσαν να μεταφερθούν στο διάστημα μέσω άψυχων αντικειμένων —μια θεωρία γνωστή ως πανσπερμία— έχει προταθεί ως ένας τρόπος με τον οποίο θα μπορούσε να έχει συμβεί αυτή η «σπορά» της ζωής στη Γη.
Τι θα γινόταν όμως αν αυτό μπορούσε να συμβεί και αντίστροφα; Με άλλα λόγια, τι θα γινόταν αν μια μέρα ανακαλυπτόταν ζωή σε ένα εξωγήινο φεγγάρι, η οποία θα μπορούσε αργότερα να ιχνηλατηθεί πίσω στη Γη;
Αυτή ακριβώς είναι η ιδέα που παρουσιάζεται σε μια νέα μελέτη, η οποία εξετάζει το προκλητικό σενάριο ότι ο παγωμένος δορυφόρος του Δία, η Ευρώπη, μπορεί όχι μόνο να είναι φιλόξενος για τη ζωή, αλλά ότι μορφές ζωής από τη Γη θα μπορούσαν ήδη να ευδοκιμούν εκεί.
Το ταξίδι της γήινης σκόνης: Πώς τα βακτήρια μπορεί να «δραπέτευσαν» για την Ευρώπη
Στη νέα μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο περιοδικό International Journal of Astrobiology, ο αστροφυσικός Ζάζα Οσμάνοφ από το Ελεύθερο Πανεπιστήμιο της Τιφλίδας εξέτασε κατά πόσο γήινα βακτήρια θα μπορούσαν να έχουν διαφύγει από τον πλανήτη μας ταξιδεύοντας πάνω σε μικροσκοπικά σωματίδια σκόνης, τα οποία, αφού ξέφυγαν από τη βαρύτητα της Γης, θα μπορούσαν να έχουν παρασυρθεί στο διάστημα μέχρι να φτάσουν στην Ευρώπη.
Εκεί, πιστεύεται ότι υπάρχει ένας τεράστιος υπόγειος ωκεανός κάτω από την παγωμένη κρούστα του δορυφόρου, πράγμα που σημαίνει ότι τυχόν απλοί οργανισμοί, ικανοί να διαφύγουν από τη Γη πάνω σε μικροσκοπικές «διαστημικές σχεδίες» σκόνης, ίσως βρήκαν τον δρόμο τους προς ένα νέο σπίτι, και μάλιστα ένα σπίτι που θα μπορούσε να υποστηρίξει τη ζωή.
Πανσπερμία, αλλά αντίστροφα
Η από καιρό αμφιλεγόμενη ιδέα της πανσπερμίας παρουσιάζει ήδη τη γενική ιδέα για το πώς θα μπορούσε να λειτουργήσει αυτό. Ωστόσο, η μελέτη του Οσμάνοφ διερευνά αυτή την ιδέα με αντίστροφη σειρά: όχι μόνο η ζωή στη Γη μπορεί να προήλθε από κάπου αλλού, αλλά και ο πλανήτης μας θα μπορούσε υποθετικά να είναι η πηγή παρόμοιων γεγονότων «σποράς» που ενδέχεται να συμβούν σε ξένους κόσμους.
Βασισμένος σε μαθηματικά μοντέλα, ο Οσμάνοφ υπολόγισε πώς κόκκοι σκόνης πλούσιοι σε βακτήρια θα μπορούσαν να εκτοξευθούν στο διάστημα, ως αποτέλεσμα συγκρούσεων με εισερχόμενη σκόνη στην ανώτερη ατμόσφαιρα της Γης.
Μόλις ξεφύγουν από τη βαρύτητα του πλανήτη, ορισμένα από αυτά τα βακτήρια θα μπορούσαν να «ταξιδέψουν» προς μακρινούς προορισμούς όπως η Ευρώπη με τη βοήθεια της πίεσης που δημιουργείται από την ηλιακή ακτινοβολία —ουσιαστικά με την ίδια λογική που λειτουργεί ένα διαστημικό σκάφος ηλιακού ιστίου, αν και σε πολύ μικρότερη κλίμακα.
Με τη βοήθεια της ηλιακής ακτινοβολίας και περιστασιακών βαρυτικών αλληλεπιδράσεων, ο Οσμάνοφ διατυπώνει τη θεωρία ότι ορισμένα σωματίδια θα μπορούσαν τελικά να «κατευθυνθούν» από τέτοιες φυσικές διεργασίες με την πάροδο του χρόνου, φτάνοντας τελικά στον Δία.
Μικροσκοπικοί γήινοι «Εξωγήινοι» εισβολείς
Με βάση τους υπολογισμούς του Οσμάνοφ, εκατοντάδες εκατομμύρια σωματίδια σκόνης γήινης προέλευσης θα μπορούσαν δυνητικά να φτάνουν στην Ευρώπη κάθε δευτερόλεπτο.
Πρόκειται για έναν σημαντικό αριθμό και παρόλο που ο ίδιος εκτιμά ότι η πλειονότητα θα καταστρεφόταν κατά την πρόσκρουση, ένα μικρό ποσοστό θα μπορούσε να φτάσει υπό εξαιρετικά μικρή (αμβλεία) γωνία, γεγονός που θεωρεί ότι ίσως τους επιτρέψει να επιβιώσουν από την προσεδάφιση στην επιφάνεια της Ευρώπης.
Το πέρασμα στον κρυμμένο Ωκεανό: Πώς ο πάγος και ο Δίας «ανοίγουν» τον δρόμο
Ωστόσο, ακόμη και αν μερικοί βακτηριακοί εισβολείς κατάφερναν να επιβιώσουν, η επόμενη πρόκληση που θα αντιμετώπιζαν θα ήταν να φτάσουν στον ωκεανό του δορυφόρου, ο οποίος οι αστρονόμοι πιστεύουν ότι κρύβεται κάτω από το παγωμένο εξωτερικό του.
Με βάση παλαιότερες μελέτες, οι παλιρροϊκές δυνάμεις που δημιουργούνται από τον τεράστιο πλανήτη Δία προσφέρουν μια λύση: Τέτοια φαινόμενα θεωρείται πιθανό να προκαλούν ρωγμές στο παγωμένο κέλυφος της Ευρώπης, οι οποίες οδηγούν στη δημιουργία σημείων εισόδου από όπου τα υλικά της επιφάνειας ενδέχεται να μπορούν να μεταναστεύσουν προς τα κάτω.
Επιπλέον, ο Οσμάνοφ επισημαίνει επίσης περιπτώσεις όπου το λιώσιμο του πάγου μπορεί να προσφέρει ένα μέσο για τη μετακίνηση υλικών από την επιφάνεια προς τον κρυμμένο ωκεανό του δορυφόρου.
Σε περιόδους χιλιάδων ετών, ορισμένοι από αυτούς τους μικροσκοπικούς βακτηριακούς εισβολείς θα μπορούσαν να περάσουν το σκληρό επιφανειακό περιβάλλον και να φτάσουν στον πολύ πιο φιλόξενο υπόγειο ωκεανό του δορυφόρου.
Ο Οσμάνοφ εκτιμά ότι σημαντικός αριθμός σωματιδίων γήινης προέλευσης θα μπορούσε να φτάσει στον ωκεανό της Ευρώπης σε γεωλογικές χρονικές κλίμακες. Αυτό θα μπορούσε να σημαίνει ότι τα γήινα σωματίδια —γήινοι μικροοργανισμοί που πραγματοποίησαν το ταξίδι— ίσως είχαν τον χρόνο να εγκατασταθούν ως αποικίες μικροβίων, αν, φυσικά, οι τρέχουσες υποθέσεις για τις συνθήκες του δορυφόρου όσον αφορά την υποστήριξη της ζωής είναι σωστές.
Αν και η θεωρία παραμένει υποθετική, και ο Οσμάνοφ παραδέχεται ότι δεν μπορεί να ελεγχθεί άμεσα επί του παρόντος, υποδηλώνει κάτι συναρπαστικό: ότι η ενδεχόμενη ανακάλυψη ζωής σε έναν ξένο κόσμο θα μπορούσε να έχει προγονικούς δεσμούς με το δικό μας πλανητικό σπίτι.
Η πρόσφατη μελέτη του Οσμάνοφ, με τίτλο «Earth as a potential source of life for Europa’s subsurface ocean», δημοσιεύθηκε στο περιοδικό International Journal of Astrobiology.
