Σε μια κίνηση που σηματοδοτεί σημαντική αναδιάταξη της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην ανατολική Μεσόγειο, η Ουάσιγκτον και η Λευκωσία διαμορφώνουν ένα φιλόδοξο επταετές πλάνο εκσυγχρονισμού της αεροπορικής βάσης «Ανδρέας Παπανδρέου» στην Πάφο, με εκτιμώμενο προϋπολογισμό που αγγίζει τα 200 εκατ. δολάρια.
Το εγχείρημα, τις λεπτομέρειες του οποίου εξακολουθούν να διαπραγματεύονται Αμερικανοί και Κύπριοι αξιωματούχοι, αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης αμερικανικής γεωστρατηγικής επανατοποθέτησης, αφού αποτελεί μια προσπάθεια να περιοριστεί η εξάρτηση από τουρκικές και βρετανικές εγκαταστάσεις στην περιοχή, ενώ παράλληλα αντιμετωπίζονται οι νέες απειλές που απορρέουν από τον πόλεμο στο Ιράν και την ευρύτερη αποσταθεροποίηση της Μέσης Ανατολής. «Αυτό δεν είναι απλώς μια αναβάθμιση υποδομών», δήλωσε στη Realnews κυπριακή διπλωματική πηγή. «Είναι μια θεμελιώδης αλλαγή στη λογική της αμερικανικής παρουσίας στην περιοχή και η Κύπρος γνωρίζει ότι κρατά ένα ισχυρό χαρτί». Σύμφωνα με πληροφορίες από κυβερνητικές πηγές στη Λευκωσία, τα έργα αναμένεται να ξεκινήσουν το 2027, καλύπτοντας τόσο τη βάση «Ανδρέας Παπανδρέου» όσο και το ελικοδρόμιο στο Μαρί. Ο στόχος είναι η μετατροπή της εγκατάστασης σε πλήρως επιχειρησιακό αεροπορικό κόμβο, ικανό να υποδεχθεί πάσης φύσεως σύγχρονα αεροσκάφη, από βαρέα μεταγωγικά C-17 και KC-135 έως μαχητικά τύπου carrier-based, τα οποία θα έχουν τη δυνατότητα μόνιμης έδρας στην Κύπρο. Η χρηματοδότηση από κυπριακής πλευράς θα κατανεμηθεί στον ετήσιο αμυντικό προϋπολογισμό σε βάθος επταετίας, ενώ η τελική κατανομή δαπανών μεταξύ Λευκωσίας και Ουάσιγκτον παραμένει υπό διαπραγμάτευση.
Τα ραντάρ
Η αναβάθμιση της βάσης βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, με ταυτόχρονη εγκατάσταση αμερικανικών ραντάρ τελευταίας γενιάς. Κρίσιμη παράμετρος του σχεδίου αποτελεί η δημιουργία ολοκληρωμένου συστήματος αεράμυνας, το οποίο θα διασυνδέει τα αμερικανικά αντιπυραυλικά συστήματα με εκείνα της Εθνικής Φρουράς, μια ενοποίηση που, σε πρώιμη μορφή, λειτουργεί ήδη από την έναρξη των πολεμικών επιχειρήσεων στο Ιράν. Αξιοσημείωτο είναι ότι, σε αντίθεση με παρόμοιες αμερικανικές παρουσίες αλλού, η βάση θα παραμείνει υπό την κυριαρχία και τη διοίκηση της Κυπριακής Δημοκρατίας και ειδικότερα της Εθνικής Φρουράς. Η ρύθμιση αυτή αντικατοπτρίζει τόσο τις συνταγματικές δεσμεύσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας όσο και τις πολιτικές ευαισθησίες γύρω από ένα νησί που παραμένει διαιρεμένο από το 1974, ενώ ταυτόχρονα στέλνει ένα σαφές μήνυμα ότι η Κύπρος δεν παραχωρεί κυριαρχικά δικαιώματα, αλλά τα ενοικιάζει υπό όρους.
Η στρατηγική σημασία του σχεδίου δεν περνά απαρατήρητη. Η Τουρκία διατηρεί τον έλεγχο της βάσης του Ιντζιρλίκ, κόμβου που είναι κλειδί για τις αμερικανικές επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή, μια διάταξη που εδώ και καιρό αντιμετωπίζεται ως στρατηγικός κίνδυνος, δεδομένων των κρίσεων στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις. Το 2016, κατά τη διάρκεια του αποτυχημένου πραξικοπήματος στην Τουρκία, η Αγκυρα έκοψε προσωρινά την ηλεκτροδότηση της βάσης, γεγονός που αποτέλεσε ηχηρό καμπανάκι για τους στρατηγικούς σχεδιαστές στην Ουάσιγκτον.
Παράλληλα, η Κύπρος φιλοξενεί ήδη τις βρετανικές βάσεις κυριαρχίας του Ακρωτηρίου και της Δεκέλειας, αλλά μια αμερικανική παρουσία αναβαθμισμένης κλίμακας θα συμπληρώσει το δυτικό αμυντικό τόξο στο νησί, μειώνοντας την εξάρτηση από έναν μόνο εταίρο. Ιστορικά, η Κύπρος αποτελεί στρατηγικό σταυροδρόμι από την αρχαιότητα και γεωγραφική γέφυρα μεταξύ Ευρώπης, Ασίας και Αφρικής. Στη σύγχρονη εποχή, οι βρετανικές βάσεις χρησίμευσαν επανειλημμένα ως ορμητήριο για επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή από τον Πόλεμο του Κόλπου έως τις επεμβάσεις στο Ιράκ και στη Συρία. Η στρατηγική αξία τους αποδείχθηκε ανεκτίμητη σε κάθε κρίση της περιοχής.
Γεωστρατηγική θέση
Αξίζει να σημειωθεί ότι ήδη από τη δεκαετία του 1960 αμερικανικοί στρατηγικοί κύκλοι εξέταζαν το ενδεχόμενο στρατιωτικής παρουσίας στο νησί, αναγνωρίζοντας τη μοναδική γεωστρατηγική του θέση. Οι πολιτικές συνθήκες της εποχής, το Κυπριακό, η εύθραυστη ισορροπία μεταξύ Ελλάδας, Τουρκίας και Βρετανίας, καθώς και ο Ψυχρός Πόλεμος, ανέστειλαν κάθε πρωτοβουλία για δεκαετίες. Η σημερινή συμφωνία μοιάζει, υπ’ αυτή την έννοια, με την εκπλήρωση μιας μακροχρόνιας γεωστρατηγικής επιθυμίας. Για τους Αμερικανούς στρατηγούς, το κόστος των 200 εκατ. δολαρίων είναι κυριολεκτικά αμελητέο έναντι της αξίας αυτής της στρατηγικής και τακτικής ευελιξίας.
Η εξέλιξη αυτή συνοδεύεται από την αναβάθμιση των αμυντικών δεσμών Αθήνας-Λευκωσίας. Σε πρόσφατες επαφές τους, οι υπουργοί Αμυνας Ελλάδας και Κύπρου, Νίκος Δένδιας και Βασίλης Πάλμας, επιβεβαίωσαν ότι η ελληνική φρεγάτα «Ελλη» θα διατηρήσει μόνιμη ή ημιμόνιμη παρουσία στα κυπριακά ύδατα και θα αντικαθίσταται εναλλάξ από άλλα σκάφη του Πολεμικού Ναυτικού. Εξίσου σημαντική είναι η παρουσία δύο ζευγών ελληνικών μαχητικών F-16, τα οποία θα αντικαθίστανται περιοδικά διατηρώντας συνεχή αεροπορική κάλυψη πάνω από το νησί. Για την Κύπρο, η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί κάτι βαθύτερο από μια αμυντική συμφωνία. Σε μια στιγμή που τα ενεργειακά της κοιτάσματα στην ανατολική Μεσόγειο εξακολουθούν να διεκδικούνται και η τουρκική απειλή παραμένει ζωντανή, η δημιουργία ενός αμερικανικού στρατιωτικού αποτυπώματος στο έδαφός της λειτουργεί ως ασφαλιστική δικλείδα πολλαπλών χρήσεων, διπλωματική, αποτρεπτική, οικονομική.
