Άνοια: 5 πρώιμα σημάδια που μπορεί να εμφανιστούν χρόνια πριν από τη διάγνωση

Η άνοια δεν ξεκινά πάντα με έντονα προβλήματα μνήμης. Τα πρώτα σημάδια μπορεί να είναι πολύ πιο διακριτικά και να αφορούν την ομιλία, την οργάνωση της καθημερινότητας, τη συμπεριφορά ή ακόμη και την κοινωνική ζωή.

Ειδικοί επισημαίνουν πέντε αλλαγές που αξίζει να προσέξετε. Καμία από αυτές δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη άνοιας, όμως η έγκαιρη αναγνώριση των επίμονων συμπτωμάτων μπορεί να οδηγήσει νωρίτερα σε ιατρικό έλεγχο και στην κατάλληλη υποστήριξη.

5 πρώιμα συμπτώματα της άνοιας που μπορεί να εμφανιστούν χρόνια πριν από τη διάγνωση

Η άνοια δεν αποτελεί μία μεμονωμένη νόσο, αλλά έναν γενικό όρο που περιγράφει μια ομάδα παθήσεων οι οποίες επηρεάζουν τη μνήμη, τη σκέψη και τη δυνατότητα εκτέλεσης καθημερινών δραστηριοτήτων. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), περισσότερα από 57 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως ζουν σήμερα με άνοια, με τον αριθμό αυτό να αναμένεται σχεδόν να διπλασιάζεται κάθε 20 χρόνια.

Η έγκαιρη διάγνωση της άνοιας μπορεί να βελτιώσει σημαντικά την έκβαση της υγείας και την ποιότητα ζωής των ασθενών. Ειδικοί εξηγούν πέντε πρώιμα συμπτώματα που αξίζει να προσέξετε. Αν και η παρουσία τους δεν σημαίνει απαραίτητα εκδήλωση της νόσου, όταν εμφανίζονται συστηματικά, επιδεινώνονται ή επηρεάζουν την καθημερινότητα, απαιτούν ιατρική αξιολόγηση.

• Αδυναμία ανάκλησης πρόσφατων συζητήσεων
• Δυσκολία στην εύρεση γνωστών λέξεων
• Δυσκολία στην εκτέλεση εργασιών πολλαπλών βημάτων
• Αλλαγές στην προσωπικότητα ή την διάθεση
• Αποχώρηση από κοινωνικές ή ψυχαγωγικές δραστηριότητες

Αδυναμία ανάκλησης πρόσφατων συζητήσεων

Ερευνητικά δεδομένα υποδεικνύουν ότι ένα από τα πρώιμα σημάδια της άνοιας είναι η δυσκολία συγκράτησης πληροφοριών από πρόσφατες αλληλεπιδράσεις. Αυτό ξεπερνά το περιστασιακό «ξέχασα για τι μιλούσαμε» και αποτελεί ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο αδυναμίας ανάκλησης όσων ειπώθηκαν ή συμφωνήθηκαν σε μια συζήτηση που μόλις πραγματοποιήθηκε.

«Οι αρχικές αλλαγές εμφανίζονται συνήθως ως επαναλαμβανόμενη απώλεια μνήμης για πρόσφατες συνομιλίες», αναφέρει η Dr. Linda Dolin, M.D., ιατρική διευθύντρια του Κέντρου Ψυχικής Υγείας Sylvia Brafman. Αυτός ο τύπος απώλειας μνήμης μπορεί να υποδηλώνει πρώιμες αλλοιώσεις στον ιππόκαμπο και τις γύρω περιοχές του εγκεφάλου, οι οποίες είναι υπεύθυνες για τη δημιουργία και την ανάκληση νέων αναμνήσεων.

Δυσκολία στην εύρεση γνωστών λέξεων

Η συχνή αδυναμία αναζήτησης και ανάκλησης γνωστών λέξεων υποδηλώνει αλλαγές στα κέντρα λόγου του εγκεφάλου. Αποτελεί ένα από τα πιο συχνά αναφερόμενα πρώιμα σημάδια γνωστικής έκπτωσης, ιδιαίτερα όταν κάποιος χάνει την ικανότητα να εκτελεί γλωσσικές διεργασίες που παλαιότερα του ήταν παιχνιδάκι.

Εάν νιώθετε συχνά εκνευρισμό προσπαθώντας να θυμηθείτε οικείες λέξεις, αυτό μπορεί να αποτελεί πρώιμη προειδοποιητική ένδειξη άνοιας. Το σύμπτωμα αυτό  ενδέχεται να υποδεικνύει πρώιμες αλλαγές στα κέντρα λόγου του εγκεφάλου και είναι ένα από τα πιο συχνά αναφερόμενα σημάδια γνωστικής έκπτωσης.

«Αυτό που υποδηλώνει με τον πιο σαφή τρόπο τη γνωστική έκπτωση είναι όταν κάποιος χάνει δεξιότητες τις οποίες εκτελούσε παλαιότερα με ευκολία», σημειώνει ο Dr. Max Doshay, Psy.D., κλινικός ψυχολόγος.

Δυσκολία στην εκτέλεση εργασιών πολλαπλών βημάτων

Καθημερινές δραστηριότητες, όπως η εκτέλεση μιας συνταγής, η διαχείριση του προϋπολογισμού ή η οργάνωση ενός προγράμματος, απαιτούν μια γνωστική δεξιότητα που ονομάζεται εκτελεστική λειτουργία. Όταν αυτή αρχίζει να φθίνει, εργασίες που κάποτε φάνταζαν αυτόματες μπορεί να αρχίσουν να προκαλούν σύγχυση ή να φαίνονται βουνό.

Πρόκειται για ένα από τα πρώτα σημάδια άνοιας που συχνά περνά απαρατήρητο, καθώς οι άνθρωποι τείνουν να το αποδίδουν στο άγχος ή τη διάσπαση προσοχής.

Η Dr. Shannon Franklin, Psy.D., επισημαίνει: «Συχνά, το πρώτο σύμπτωμα είναι η επιβράδυνση της ικανότητάς σας να φέρνετε εις πέρας καθημερινές υποχρεώσεις». Η επιστημονική έρευνα το επιβεβαιώνει, δείχνοντας ότι η έκπτωση των εκτελεστικών λειτουργιών μπορεί να προηγηθεί των προβλημάτων μνήμης κατά αρκετά χρόνια σε ορισμένες μορφές άνοιας.

Αλλαγές στην προσωπικότητα ή την διάθεση

Οι αλλαγές στην προσωπικότητα, τη διάθεση ή τη συμπεριφορά συγκαταλέγονται στα πιο αποδιοργανωτικά πρώιμα σημάδια της άνοιας, τόσο για το ίδιο το άτομο όσο και για το περιβάλλον του. Ένας άνθρωπος που ήταν προηγουμένως υπομονετικός μπορεί να γίνει ευερέθιστος, ενώ ένα εξωστρεφές άτομο ενδέχεται να αποσυρθεί ή να γίνει καχύποπτο. Έρευνες συνδέουν τις πρώιμες αλλοιώσεις στον μετωπιαίο λοβό με αυξημένο κίνδυνο άνοιας, ακόμη και απουσία σημαντικής απώλειας μνήμης σε αυτό το στάδιο.

«Οι εμφανείς αλλαγές στην προσωπικότητα και τη διάθεση είναι ανάμεσα στα κυριότερα προειδοποιητικά σημάδια», αναφέρει ο Dr. Doshay. «Επιπλέον, η μειωμένη κριτική ικανότητα συνοδεύει συχνά αυτές τις αλλαγές στη συμπεριφορά, αντικατοπτρίζοντας τη διαταραχή στον μετωπιαίο λοβό του εγκεφάλου — την περιοχή που είναι υπεύθυνη για τη λήψη αποφάσεων, τον έλεγχο των παρορμήσεων και τη κοινωνική συμπεριφορά».

Αποχώρηση από κοινωνικές ή ψυχαγωγικές δραστηριότητες

Η σταδιακή απομάκρυνση από την κοινωνική ζωή, τα χόμπι ή τις δραστηριότητες που το άτομο απολάμβανε παλαιότερα αποτελεί ένα διακριτικό αλλά σημαντικό πρώιμο σύμπτωμα άνοιας. Αυτή η απόσυρση μπορεί να οφείλεται σε διάφορους παράγοντες, όπως η επίγνωση των γνωστικών δυσκολιών, η κόπωση, το μειωμένο κίνητρο ή οι αλλαγές στην προσωπικότητα.

«Η αποστασιοποίηση από κοινωνικές ή ψυχαγωγικές δραστηριότητες που κάποτε απολαμβάνατε, καθώς και η μειωμένη ικανότητα λήψης αποφάσεων, είναι πρώιμα σημάδια που αξίζει να παρακολουθήσετε», αναφέρει η Dr. Franklin. «Η ίδια η κοινωνική απομόνωση μπορεί επίσης να επιταχύνει τη γνωστική έκπτωση, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο που είναι σημαντικό να διακοπεί εγκαίρως».

Τι να κάνετε αν παρατηρήσετε κάποιο από τα παραπάνω συμπτώματα

Εάν αναγνωρίσετε κάποια από τις παραπάνω ενδείξεις στον εαυτό σας ή σε ένα αγαπημένο σας πρόσωπο, οι ειδικοί συνιστούν τα εξής βήματα:

• Καταγράψτε τις αλλαγές: Σημειώστε συγκεκριμένα παραδείγματα για το πότε εμφανίζονται τα συμπτώματα, τη συχνότητά τους, καθώς και το πόσο επηρεάζουν τις καθημερινές δραστηριότητες, ώστε να τα προσκομίσετε στο ιατρικό σας ραντεβού.
• Προγραμματίστε άμεσα μια ιατρική επίσκεψη: Η έγκαιρη αξιολόγηση ανοίγει τον δρόμο για παρεμβάσεις, αλλαγές στον τρόπο ζωής και υποστήριξη που μπορούν να βοηθήσουν στην επιβράδυνση της νοητικής εξασθένησης.
• Ενισχύστε τη συνολική υγεία του εγκεφάλου: Μελέτες δείχνουν ότι η τακτική σωματική άσκηση, ο επαρκής ύπνος, η κοινωνική δικτύωση και η διαχείριση των καρδιαγγειακών παραγόντων κινδύνου συγκαταλέγονται στους πιο επιστημονικά τεκμηριωμένους τρόπους προστασίας της εγκεφαλικής υγείας.
• Συνεργαστείτε με έναν επαγγελματία υγείας: Άλλες παθήσεις ενδέχεται να προκαλέσουν παρόμοια συμπτώματα νοητικής έκπτωσης. Η σωστή αξιολόγηση από έναν εξειδικευμένο γιατρό είναι ο καλύτερος τρόπος για να κατανοήσετε τι συμβαίνει και να λάβετε την κατάλληλη θεραπεία.