Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Ένα μικροσκοπικό θραύσμα πήλινης πινακίδας με επιγραφή σε Γραμμική Β εντοπίστηκε στην Ίκλαινα της Μεσσηνίας, ρίχνοντας νέο φως στον τρόπο με τον οποίο οργανώθηκαν οι πρώτες κρατικές δομές στον ελλαδικό χώρο.
- Τα αρχαιολογικά ευρήματα υποδηλώνουν ότι η Ίκλαινα υπήρξε κάποτε η πρωτεύουσα ενός ανεξάρτητου κράτους, το οποίο άκμασε παράλληλα με το Ανάκτορο του Νέστορος, προτού προσαρτηθεί από το επεκτεινόμενο Βασίλειο της Πύλου περί τα μέσα του 13ου αιώνα π.Χ.
- «Η ανακάλυψη προστίθεται στα ολοένα και περισσότερα στοιχεία που δείχνουν ότι το Βασίλειο της Πύλου προέκυψε μέσα από τη συνένωση μικρότερων, ανεξάρτητων κρατών προς το τέλος της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, αντί να αναπτυχθεί εξαρχής υπό ένα ενιαίο κυρίαρχο κέντρο», δήλωσε ο κ. Κοσμόπουλος.
Ο αρχαιολόγος, καθηγητής του Πανεπιστημίου του Μιζούρι-Σεντ Λούις (UMSL), Μιχάλης Κοσμόπουλος, παρουσίασε τα νέα ευρήματα την Πέμπτη 13 Νοεμβρίου στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο στην Αθήνα. Μια σπουδαία αρχαιολογική ανακάλυψη στην Ίκλαινα της Μεσσηνίας έρχεται να ρίξει νέο φως στον τρόπο με τον οποίο οργανώθηκαν οι πρώτες κρατικές δομές στον ελλαδικό χώρο.
Ένα μικροσκοπικό θραύσμα πήλινης πινακίδας, με ύψος μόλις μισή ίντσα (περίπου 1,3 εκατοστά) και επιγραφή που χρονολογείται πριν από περισσότερα από 3.300 χρόνια, βοηθά τους αρχαιολόγους να ξαναγράψουν την ιστορία του τρόπου με τον οποίο αναπτύχθηκαν τα πρώτα κράτη και οι κυβερνήσεις στην αρχαία Ελλάδα.
Το θραύσμα, γραμμένο στη Γραμμική Β –την αρχαιότερη γνωστή μορφή γραπτής ελληνικής γλώσσας– εντοπίστηκε στην Ίκλαινα, έναν σημαντικό αρχαιολογικό χώρο της Εποχής του Χαλκού στη νοτιοδυτική Ελλάδα, το 2025, κατά τη διάρκεια ανασκαφής υπό τη διεύθυνση του Μιχάλη Κοσμόπουλου, διακεκριμένου καθηγητή στο Πανεπιστήμιο του Μιζούρι-Σεντ Λούις. Πρόκειται για τη δεύτερη πινακίδα που έρχεται στο φως στη συγκεκριμένη θέση, μετά την ανακάλυψη της πρώτης το 2010.
Τοπική αυτονομία πριν από την κυριαρχία του Ανακτόρου του Νέστορος
Στον μυκηναϊκό κόσμο, η γραφή αποτελούσε εργαλείο διακυβέρνησης, το οποίο χρησιμοποιούνταν για την καταγραφή ανθρώπων, γης, φόρων και αγαθών. Οι δύο πινακίδες παρέχουν αποδείξεις για την τήρηση τοπικών διοικητικών αρχείων στην Ίκλαινα, σε μια εποχή που, σύμφωνα με την κρατούσα άποψη, η περιοχή διοικούνταν ήδη από το Ανάκτορο του Νέστορος.
«Η ανακάλυψη προστίθεται στα ολοένα και περισσότερα στοιχεία που δείχνουν ότι το Βασίλειο της Πύλου προέκυψε μέσα από τη συνένωση μικρότερων, ανεξάρτητων κρατών προς το τέλος της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, αντί να αναπτυχθεί εξαρχής υπό ένα ενιαίο κυρίαρχο κέντρο», δήλωσε ο κ. Κοσμόπουλος. «Αυτό μας προσφέρει σημαντικά νέα δεδομένα για το πώς αναπτύχθηκαν οι πρώτες σύνθετες μορφές διακυβέρνησης στην Ελλάδα και σε άλλα μέρη της Ευρώπης».
Ο κ. Κοσμόπουλος πραγματοποίησε την πρώτη αναλυτική δημόσια παρουσίαση της ανακάλυψης την Πέμπτη 13 Νοεμβρίου, σε διάλεξη με τίτλο «Ξαναγράφοντας την Ιστορία της Μυκηναϊκής Μεσσηνίας: Η Ίκλαινα και η Δημιουργία του Βασιλείου της Πύλου», στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο στην Αθήνα. Η ομιλία εντασσόταν στο πλαίσιο μιας σειράς διαλέξεων που πλαισιώνουν την έκθεση «Πύλος του Νέστορος: Ένα Μυκηναϊκό Βασίλειο Αποκαλύπτεται».
Επί δεκαετίες, η επικρατούσα άποψη ήταν ότι το Βασίλειο της Πύλου, στη Μεσσηνία της νοτιοδυτικής Ελλάδας, είχε ενοποιηθεί σχετικά νωρίς υπό τους ηγεμόνες του Ανακτόρου του Νέστορος.
Ωστόσο, οι ανασκαφές στην Ίκλαινα έχουν φέρει στο φως κατά το παρελθόν μνημειώδη «κυκλώπεια» αρχιτεκτονική, εντυπωσιακές τοιχογραφίες, περίτεχνες υποδομές και στοιχεία προηγμένης διοίκησης, που αμφισβητούν αυτή την παραδοσιακή θεώρηση.
Αυτά τα ευρήματα, σε συνδυασμό με το νέο θραύσμα πινακίδας, υποδηλώνουν ότι η Ίκλαινα υπήρξε κάποτε η πρωτεύουσα ενός ανεξάρτητου κράτους, το οποίο άκμασε παράλληλα με το Ανάκτορο του Νέστορος, προτού προσαρτηθεί από το επεκτεινόμενο Βασίλειο της Πύλου περί τα μέσα του 13ου αιώνα π.Χ.
Το ίχνος της Ίκλαινας στην «Ιλιάδα» του Ομήρου
«Το στοιχείο που καθιστά την Ίκλαινα ιδιαίτερα συναρπαστική είναι ότι η σημασία της ενδέχεται να διατηρήθηκε στη μνήμη για αιώνες μετά την καταστροφή της», ανέφερε ο κ. Κοσμόπουλος. «Φαίνεται πως αυτή η ισχυρή πόλη αναφέρεται ακόμα και στην Ιλιάδα του Ομήρου, η οποία συντέθηκε εκατοντάδες χρόνια μετά τη μυκηναϊκή περίοδο. Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε ακριβώς ποιες μνήμες επιβίωσαν, αλλά είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι ένας τόπος, του οποίου η πολιτική σημασία είχε σβήσει από την ιστορία, διατήρησε μια θέση σε ένα από τα θεμελιώδη έργα της δυτικής λογοτεχνίας», πρόσθεσε.