Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Μια εντυπωσιακή υποβρύχια ανακάλυψη στην Ελβετία δίνει τέλος σε ένα αρχαιολογικό μυστήριο που κρατούσε δεκαετίες, φέρνοντας στο φως τα χαμένα ίχνη μιας ρωμαϊκής γέφυρας του 4ου αιώνα.
- Οι δύτες εντόπισαν τους ξύλινους πασσάλους της γέφυρας κάτω από τα νερά του ποταμού Άαρε κοντά στην πόλη Σολότουρν, με αναλύσεις χρονολόγησης να τοποθετούν το ξύλο στον 4ο αιώνα μ.Χ.
- Η γέφυρα αποτελούσε τμήμα της ρωμαϊκής οδού μεγάλων αποστάσεων που συνέδεε την Ιταλία με τον Ρήνο, ενώ τα ξύλα διασώθηκαν για 1.700 χρόνια χάρη σε μια γειτονική γέφυρα που λειτούργησε ως ασπίδα.
Τα μυστικά που κρύβουν τα βάθη των ποταμών έρχονται στο φως για να συμπληρώσουν τα κενά της ιστορίας. Αυτή τη φορά, μια εντυπωσιακή υποβρύχια ανακάλυψη στην Ελβετία δίνει τέλος σε ένα αρχαιολογικό μυστήριο που κρατούσε δεκαετίες.
Οι δύτες κατάφεραν να εντοπίσουν τα χαμένα ίχνη μιας ρωμαϊκής γέφυρας, προσφέροντας την πρώτη χειροπιαστή απόδειξη για το πώς γινόταν η μετακίνηση στην περιοχή πριν από 1.700 χρόνια.
Δύτες της αρχαιολογικής υπηρεσίας του ελβετικού καντονιού εντόπισαν, κάτω από τα νερά του ποταμού Άαρε (Aare) κοντά στην πόλη Σολότουρν (Solothurn), τους ξύλινους πασσάλους μιας γέφυρας της ύστερης ρωμαϊκής περιόδου, την οποία οι ερευνητές αναζητούσαν ανεπιτυχώς για δεκαετίες.
Οι αναλύσεις χρονολόγησης τοποθετούν το ξύλο στον 4ο αιώνα μ.Χ., καθιστώντας αυτή την ανακάλυψη την πρώτη άμεση υλική απόδειξη για το πέρασμα του ποταμού, το οποίο αρχαιολόγοι και ιστορικοί υποψιάζονταν εδώ και καιρό ότι υπήρχε εκεί κατά την Ύστερη Αρχαιότητα.
Η ανακάλυψη αποτελεί μέρος των προκαταρκτικών εργασιών για την ανακαίνιση της σιδηροδρομικής γέφυρας που οι Ελβετικοί Ομοσπονδιακοί Σιδηρόδρομοι (SBB) σχεδιάζουν να κατασκευάσουν πάνω από τον Άαρε, καθώς αυτός διέρχεται από το Σολότουρν.
Η υποβρύχια έρευνα που έλυσε το μυστήριο
Από την άνοιξη του 2025, αρκετές ομάδες δυτών που προσλήφθηκαν από την Καντονιακή Αρχαιολογία εξέτασαν την κοίτη του ποταμού σε διάφορες περιπτώσεις, καθοδηγούμενες εν μέρει από παλιές αναφορές που ανέφεραν ήδη την παρουσία πασσάλων σε αυτή την περιοχή.
Ο στόχος ήταν να τεκμηριωθούν τυχόν κατάλοιπα προηγούμενων δομών πριν από την έναρξη των κατασκευαστικών εργασιών.
Οι δύτες βρήκαν τους πασσάλους μόλις λίγα μέτρα πιο πάνω (ανάντη) από τη Γέφυρα Βένγκι (Wengi Bridge).
Περίπου δέκα μέτρα από τη νότια όχθη, μια σειρά από ξύλα μήκους λίγο κάτω από δύο μέτρα, προσανατολισμένα προς την κατεύθυνση του ρεύματος, παραμένει καρφωμένη στην κοίτη του ποταμού.
Η διάταξη των κορμών υποδηλώνει ότι αποτελούσαν μέρος ενός βάθρου γέφυρας, αυτό που στην αρχαιολογική ορολογία ονομάζεται ξύλινο πλαίσιο πασσάλων (pile trestle), η λειτουργία του οποίου ήταν να στηρίζει το κατάστρωμα με το οδόστρωμα.
Οι δύτες εξήγαγαν δείγματα ξύλου για χρονολόγηση και τα αποτελέσματα, που είναι πλέον διαθέσιμα, δείχνουν ότι τα κομμάτια ανήκουν στον 4ο αιώνα.
Εκείνη την εποχή, ο ρωμαϊκός οικισμός που υπήρχε στην περιοχή μεταξύ του 1ου και του 3ου αιώνα μετατρεπόταν σε οχυρωμένη τοποθεσία, ένα castrum (κάστρο), στο πλαίσιο της αμυντικής αναδιοργάνωσης της Αυτοκρατορίας κατά την Ύστερη Αρχαιότητα.
Ένα στρατηγικό πέρασμα στη διαδρομή από την Ιταλία προς τον Ρήνο
Η γέφυρα αποτελούσε τμήμα της ρωμαϊκής οδού μεγάλων αποστάσεων που συνέδεε την Ιταλία με τον Ρήνο, διασχίζοντας το δυτικό Μίτελαντ (Mittelland) και την οροσειρά Ιούρα (Jura) μέσω του περάσματος του Μεγάλου Αγίου Βερνάρδου.
Μπροστά από το Σολότουρν, τμήματα αυτού του δρόμου έχουν εντοπιστεί μεταξύ του Μπιούρεν αν ντερ Άαρε (Büren an der Aare) και του Νένιγκκοφεν (Nennigkofen) και στις δύο όχθες του ποταμού, ενισχύοντας την ταυτοποίηση της γέφυρας ως βασικού σημείου διέλευσης αυτής της οδικής αρτηρίας.
Το γεγονός ότι το πέρασμα βρισκόταν ακριβώς σε εκείνο το σημείο δεν είναι τυχαίο.
Ο Άαρε, ο οποίος πιο πάνω (ανάντη) σχηματίζει ελικοειδείς και ακανόνιστους μαιάνδρους, στενεύει σε ένα στενό κανάλι στο συγκεκριμένο σημείο, προσφέροντας ευνοϊκές συνθήκες για την κατασκευή μιας γέφυρας.
Η ίδια τοπογραφία εξηγεί και το ίδιο το όνομα της πόλης κατά την Αρχαιότητα:
Το Salodurum είναι η λατινική απόδοση ενός κελτικού τοπωνυμίου που σημαίνει κάτι σαν «στένωμα του ποταμού» ή «πύλη των κυμάτων».
Το όνομα περιέγραφε την τοποθεσία πριν από την άφιξη των Ρωμαίων, και ήταν αυτό ακριβώς το γεωγραφικό χαρακτηριστικό που καθόρισε το σημείο όπου χτίστηκε η γέφυρα.
Γι’ αυτόν τον λόγο, οι αρχαιολόγοι και οι ιστορικοί είχαν υποθέσει εδώ και καιρό την ύπαρξη ενός ρωμαϊκού περάσματος στο συγκεκριμένο σημείο του ποταμού, αν και μέχρι τώρα δεν υπήρχαν υλικά κατάλοιπα που να το επιβεβαιώνουν.
Η πρόνοια για μια γειτονική γέφυρα
Το γεγονός ότι τα ξύλα επιβίωσαν σχεδόν δεκαεπτά αιώνες στον βυθό του Άαρε έχει μια σαφή εξήγηση.
Το 1969, κατά τη διάρκεια έργων υδραυλικής διόρθωσης στην οροσειρά Ιούρα, η κοίτη του ποταμού στο τμήμα του Σολότουρν εκβαθύνθηκε σε μεγάλη κλίμακα.
Οι πάσσαλοι της ύστερης ρωμαϊκής γέφυρας θα είχαν εξαφανιστεί κατά τη διάρκεια εκείνης της επιχείρησης, αν δεν υπήρχε η Γέφυρα Βένγκι (Wengi Bridge):
Ηδομή της λειτούργησε ως ασπίδα και τους προστάτευσε από την εκβάθυνση, επιτρέποντάς τους να παραμείνουν θαμμένοι κάτω από τα ιζήματα του ποταμού.
Η κατασκευή της νέας σιδηροδρομικής γέφυρας επίσης δεν θα επηρεάσει τα ξύλα, τα οποία θα παραμείνουν βυθισμένα.
Οι υπεύθυνοι του έργου και η Καντονιακή Αρχαιολογία αποφάσισαν να τα αφήσουν στη θέση τους, καθώς το νερό είναι το μέσο που τα συντηρεί καλύτερα, και οποιαδήποτε εξαγωγή θα επιτάχυνε τη φθορά τους.
Οι ομάδες δυτών θα συνεχίσουν να εξερευνούν τον βυθό του Άαρε σε μελλοντικές αποστολές, με στόχο να εντοπίσουν περισσότερους πασσάλους από την ίδια γέφυρα και να διευρύνουν τις γνώσεις σχετικά με την έκταση και τη δομή της.