Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ανακοίνωσε την αναστολή των νέων αεροπορικών επιθέσεων κατά του Ιράν, κάνοντας λόγο για μια επικείμενη ειρηνευτική συμφωνία.
- Ωστόσο, η Τεχεράνη έσπευσε άμεσα να χαμηλώσει τους τόνους, ξεκαθαρίζοντας ότι «τίποτα δεν έχει οριστικοποιηθεί», ενώ το Ισραήλ δήλωσε πως «δεν αποτελεί συμβαλλόμενο μέρος» στο μνημόνιο συνταντίληψης (MoU) μεταξύ των δύο πλευρών.
- Η Μέση Ανατολή ισορροπεί σε τεντωμένο σκοινί έπειτα από ένα εφιαλτικό 48ωρο εχθροπραξιών, με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και την άρση των κυρώσεων να παραμένουν βασικά αγκάθια στις διαπραγματεύσεις.
Σε ένα θολό τοπίο έντονης παρασκηνιακής διπλωματικής κινητικότητας, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ανακοίνωσε την αναστολή των νέων αεροπορικών επιθέσεων κατά του Ιράν, κάνοντας λόγο για μια επικείμενη ειρηνευτική συμφωνία που θα μπορούσε να υπογραφεί ακόμη και εντός του Σαββατοκύριακου.
Ωστόσο, η Τεχεράνη έσπευσε άμεσα να χαμηλώσει τους τόνους, ξεκαθαρίζοντας ότι τίποτα δεν έχει οριστικοποιηθεί, με τη Μέση Ανατολή να ισορροπεί σε τεντωμένο σκοινί έπειτα από ένα 48ωρο σφοδρών συγκρούσεων, που έφεραν την περιοχή στα πρόθυρα ενός ολοκληρωτικού πολέμου.
Οι δηλώσεις Τραμπ από τον Λευκό Οίκο
Μόλις λίγες ώρες μετά τις απειλές του για κλιμάκωση της σύγκρουσης μέσω της κατάληψης του ελέγχου της ιρανικής βιομηχανίας πετρελαίου, ο Αμερικανός Πρόεδρος δήλωσε στους δημοσιογράφους στο Λευκό Οίκο: «Μόλις κάναμε μια σπουδαία διευθέτηση του πολέμου με το Ιράν».
Ο Τραμπ, αναφορικά με το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, πρόσθεσε πως «θα ανοίξουν επίσημα μόλις υπογράψουμε, κάτι που θα μπορούσε να γίνει σύντομα, πολύ σύντομα, ίσως κατά τη διάρκεια του Σαββατοκύριακου στην Ευρώπη».
Ο ίδιος σημείωσε ότι ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς θα μπορούσε να υπογράψει το έγγραφο εκ μέρους των ΗΠΑ.
Όταν ερωτήθη αν ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, αγιατολάχ Μοτζταμπά Χαμενεΐ, ενέκρινε τη συμφωνία, ο Τραμπ απάντησε: «Αντιλαμβάνομαι ότι η απάντηση είναι ναι».
Αργότερα, κατά τη διάρκεια προεκλογικής εκδήλωσης, υπογράμμισε μέσω τηλεφώνου: «Το μεγάλο θέμα είναι ότι δεν θα υπάρχουν πυρηνικά όπλα στο Ιράν. Αυτό σημαίνει ούτε θα αναπτυχθούν ούτε θα αγοραστούν».
Ο Τραμπ χαρακτήρισε το προσχέδιο ως ένα «πολύ ισχυρό μνημόνιο συναντίληψης που είναι λίγο εννοιολογικό» και ισχυρίστηκε μέσω της πλατφόρμας Truth Social ότι η συμφωνία έχει εγκριθεί από χώρες όπως το Ισραήλ, η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Ωστόσο, το Γραφείο του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου, έπειτα από τηλεφωνική επικοινωνία των δύο ηγετών, εξέδωσε ανακοίνωση ξεκαθαρίζοντας ότι το Ισραήλ δεν αποτελεί συμβαλλόμενο μέρος στο μνημόνιο συναντίληψης [MoU] με το Ιράν.
«Όχι συμβιβασμοί στις κόκκινες γραμμές»
Η Τεχεράνη τήρησε σαφώς πιο συγκρατημένη και αυστηρή στάση. Ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγκαΐ, σε ζωντανή τηλεφωνική επικοινωνία στην κρατική τηλεόραση, επιβεβαίωσε ότι οι μεσολαβητές είναι ενεργοί και ότι μεγάλα τμήματα του κειμένου έχουν οριστικοποιηθεί.
Ξεκαθάρισε όμως ότι το Ιράν δεν θα υποχωρήσει στις κόκκινες γραμμές του.
«Δεν έχουμε καταλήξει σε τελικό συμπέρασμα για αυτό το θέμα», δήλωσε. «Αυτό είναι ένα πολύ σημαντικό ζήτημα που επί του παρόντος εξετάζεται από τα αρμόδια όργανα λήψης αποφάσεων».
Νωρίτερα, το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών τόνισε ότι οι πρόσφατες αμερικανικές επιθέσεις κατέστησαν ουσιαστικά την «κατάπαυση του πυρός άνευ σημασίας», χωρίς ωστόσο να δηλώσει ότι την εγκαταλείπει.
Στις απειλές του Τραμπ, ο οποίος νωρίτερα την Πέμπτη είχε γράψει στο Truth Social ότι οι ΗΠΑ θα χτυπούσαν το Ιράν «πολύ σκληρά απόψε», ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου, Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, απάντησε μέσω της πλατφόρμας Χ, προειδοποιώντας ότι οι «λανθασμένες στρατηγικές και οι παρορμητικές αποφάσεις» θα προκαλέσουν όλεθρο στις αγορές ενέργειας και «θα δημιουργήσουν έναν ατελείωτο βάλτο στον οποίο θα είστε εγκλωβισμένοι για χρόνια».
Σημειώνεται πως αυτή δεν ήταν η πρώτη φορά που ο Τραμπ απείλησε με ολοκληρωτική καταστροφή πριν δώσει άλλη μια ευκαιρία στη διπλωματία. Τον Απρίλιο, πριν από την παράταση της εκεχειρίας, είχε προειδοποιήσει το Ιράν ότι «ένας ολόκληρος πολιτισμός θα πεθάνει απόψε», εάν δεν συμφωνούσε με τους όρους του.
Τα αγκάθια των διαπραγματεύσεων
Ο πόλεμος, ο οποίος ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου με την κοινή επίθεση ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν, συμπληρώνει πλέον τρεις μήνες, έχοντας κοστίσει τη ζωή σε χιλιάδες ανθρώπους και εκτοξεύοντας τις παγκόσμιες τιμές ενέργειας.
Τα βασικά σημεία τριβής στις διαπραγματεύσεις παραμένουν:
- Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν: Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εκφράζουν φόβους για την ανάπτυξη πυρηνικού όπλου, με την Τεχεράνη να επιμένει ότι έχει ειρηνικό σκοπό.
- Τα ιρανικά αιτήματα: Η Τεχεράνη απαιτεί την άρση των διεθνών κυρώσεων, την αποδέσμευση δισεκατομμυρίων δολαρίων από «παγωμένα» περιουσιακά στοιχεία και την αναγνώριση του ελέγχου της στα Στενά του Ορμούζ.
- Το μέτωπο του Λιβάνου: Το Ιράν αξιώνει ο τερματισμός του πολέμου να συμπεριλάβει και τον Λίβανο, όπου Ισραήλ και Χεζμπολάχ ανταλάσσουν πλήγματα σχεδόν καθημερινά από τις 2 Μαρτίου. Ωστόσο, ο Νετανιάχου εμφανίζεται αποφασισμένος να συνεχίσει τον στόχο του για την εξουδετέρωση της σιιτικής οργάνωσης.
Μπαράζ επιθέσεων και ναυτικός αποκλεισμός
Η πρόσφατη κλιμάκωση ξεκίνησε όταν ο Τραμπ κατηγόρησε το Ιράν για την κατάρριψη ενός αμερικανικού επιθετικού ελικοπτέρου Apache κοντά στα Στενά του Ορμούζ -οι δύο πιλότοι διασώθηκαν- και εξαπέλυσε επιθέσεις σε ιρανικό έδαφος.
Σε απάντηση, το Ιράν εξαπέλυσε πυραύλους και drones κατά αμερικανικών βάσεων στην περιοχή. Από θραύσματα αναχαιτισμένων ιρανικών drones στο Μπαχρέιν, ένα 11χρονο κορίτσι τραυματίστηκε ελαφρά και προκλήθηκαν ζημιές σε σπίτια.
Παράλληλα, οι ΗΠΑ συνεχίζουν να επιβάλλουν σκληρό ναυτικό αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια. Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM) ανακοίνωσε ότι έπληξε το υπό σημαία Γουινέας-Μπισάου δεξαμενόπλοιο «Jalveer», το οποίο μετέφερε ιρανικό πετρέλαιο και αγνόησε τις αμερικανικές εντολές.
Αυτό είναι το ένατο εμπορικό πλοίο που ακινητοποιούν οι ΗΠΑ.
Η τακτική αυτή έχει βαρύ τίμημα: την Τρίτη, από αμερικανικό πλήγμα στο υπό σημαία Παλάου δεξαμενόπλοιο «Settebello», έχασαν τη ζωή τους τρεις Ινδοί ναυτικοί, γεγονός που προκάλεσε την επίσημη καταδίκη του επικεφαλής του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (IMO) του ΟΗΕ.