Τραμπ, Πούτιν, Σι: Η επιστροφή της γεωπολιτικής ισχύος και το νέο διεθνές περιβάλλον

Η συνάντηση του Ντόναλντ Τραμπ, του Βλαντίμιρ Πούτιν και του Σι Τζινπίνγκ στο Σενζέν αποτυπώνει έναν κόσμο που απομακρύνεται από τη μεταπολεμική πολυμερή τάξη και επιστρέφει στη διπλωματία των μεγάλων δυνάμεων. Οι ηγέτες των τριών ισχυρότερων πυρηνικών δυνάμεων ανέδειξαν την κοινή αντίληψη ότι η συνεννόηση μεταξύ των ισχυρών μπορεί να καθορίσει τους όρους της διεθνούς σταθερότητας, θέτοντας την Ευρωπαϊκή Ένωση προ του κινδύνου γεωπολιτικής περιθωριοποίησης. Για την Ελλάδα, η αποδυνάμωση των διεθνών κανόνων και του διεθνούς δικαίου στην Ανατολική Μεσόγειο συνιστά ζήτημα στρατηγικής επιβίωσης και άμεση απειλή για τα κυριαρχικά της δικαιώματα.

ΣΥΝΟΨΗ ΑΡΘΡΟΥ

Τα βασικά σημεία του άρθρου

  • Η τριμερής συνάντηση των Τραμπ, Πούτιν και Σι στο Σενζέν αποτυπώνει την επιστροφή στη διπλωματία των μεγάλων δυνάμεων και τη σταδιακή απομάκρυνση από τη μεταπολεμική πολυμερή τάξη.
  • Η απουσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναδεικνύει τον κίνδυνο γεωπολιτικής περιθωριοποίησης, καθιστώντας αναγκαία την απόκτηση κοινής στρατηγικής αντίληψης και αξιόπιστης αμυντικής αυτονομίας.
  • Για την Ελλάδα, η υπεράσπιση του διεθνούς δικαίου αποτελεί ζήτημα στρατηγικής επιβίωσης, καθώς η αποδυνάμωση των διεθνών κανόνων απειλεί άμεσα την εθνική ασφάλεια και τα κυριαρχικά της δικαιώματα.

Το κείμενο κάθε σύνοψης ελέγχεται από δημοσιογράφους του ENIKOS

Google Προσθέστε το ENIKOS ως προτιμώμενη πηγή στη Google

Η συνάντηση στο Σενζέν αποτυπώνει έναν κόσμο που απομακρύνεται από τη μεταπολεμική πολυμερή τάξη και επιστρέφει στη διπλωματία των μεγάλων δυνάμεων. Τι σημαίνει αυτό για την Ευρώπη, την Ελλάδα και τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο;

Η συνάντηση του Ντόναλντ Τραμπ, του Βλαντίμιρ Πούτιν και του Σι Τζινπίνγκ, στις 19 Νοεμβρίου 2026, στο Σενζέν της Κίνας, δεν ήταν απλώς ένα σημαντικό διπλωματικό γεγονός. Ήταν μια συμβολική αποτύπωση της μετάβασης σε μια διαφορετική διεθνή πραγματικότητα, στην οποία η γεωπολιτική ισχύς επανέρχεται ως καθοριστικός παράγοντας διαμόρφωσης των παγκόσμιων εξελίξεων.

Οι ηγέτες των τριών ισχυρότερων πυρηνικών δυνάμεων συναντήθηκαν για πρώτη φορά σε τριμερή διάσκεψη. Δεν συγκρότησαν μια νέα συμμαχία, ούτε κατέληξαν σε κάποια συνολική συμφωνία για τις διεθνείς κρίσεις. Ανέδειξαν, όμως, κάτι εξίσου σημαντικό: την κοινή αντίληψη ότι η συνεννόηση μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων μπορεί να καθορίσει τους όρους της διεθνούς σταθερότητας.

Η επιστροφή της διπλωματίας των ισχυρών

Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η διεθνής κοινότητα επιχείρησε να οικοδομήσει μια τάξη βασισμένη σε κανόνες, θεσμούς και συλλογική ασφάλεια, με επίκεντρο τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών. Το σύστημα αυτό δεν υπήρξε ποτέ απαλλαγμένο από αντιφάσεις. Σήμερα, ωστόσο, αμφισβητείται όχι μόνο η αποτελεσματικότητά του, αλλά και η ίδια η αντίληψη ότι οι διεθνείς σχέσεις πρέπει να διέπονται από καθολικά αποδεκτούς κανόνες.

Ο Τραμπ αντιμετωπίζει τη διπλωματία ως προσωπική διαπραγμάτευση και ανταλλαγή ανταλλαγμάτων. Ο Πούτιν επιδιώκει την αναγνώριση της Ρωσίας ως ισότιμου συνομιλητή σε κάθε μείζον ζήτημα ασφάλειας. Ο Σι αξιοποιεί την οικονομική και στρατηγική ισχύ της Κίνας για να εδραιώσει τη θέση της ως κεντρικού παράγοντα της παγκόσμιας πολιτικής.

Οι επιδιώξεις τους δεν ταυτίζονται. Η συνάντηση, όμως, αποδεικνύει ότι οι ανταγωνιστικές μεγάλες δυνάμεις μπορούν να αναζητούν πεδία συνεννόησης, χωρίς να εγκαταλείπουν τις στρατηγικές τους αντιθέσεις.

Μια νέα Γιάλτα;

Οι αναπόφευκτες συγκρίσεις με τη Διάσκεψη της Γιάλτας του 1945 χρειάζονται προσοχή. Στη Γιάλτα, οι ηγέτες των ΗΠΑ, της Βρετανίας και της Σοβιετικής Ένωσης διαπραγματεύθηκαν τη μεταπολεμική αρχιτεκτονική της Ευρώπης. Στο Σενζέν δεν υπήρξε αντίστοιχη συμφωνία ούτε ανακοινώθηκε διανομή σφαιρών επιρροής.

Η ιστορική αναλογία αφορά, ωστόσο, την επανεμφάνιση μιας πολιτικής λογικής: ότι οι ισχυρότεροι μπορούν να διαπραγματεύονται για τη διεθνή σταθερότητα, ακόμη και όταν οι αποφάσεις τους επηρεάζουν άμεσα κράτη που απουσιάζουν από το τραπέζι.

Η Ουκρανία αποτελεί το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα. Η τύχη μιας χώρας που βρίσκεται σε πόλεμο μεγάλης κλίμακας αποτελεί αντικείμενο συζήτησης μεταξύ τρίτων δυνάμεων. Η διπλωματική συνεννόηση με τη Μόσχα είναι αναγκαία, αλλά μια βιώσιμη ειρήνη δεν μπορεί να οικοδομηθεί χωρίς σεβασμό στην κυριαρχία και τη βούληση της ίδιας της Ουκρανίας.

Η Ευρώπη μπροστά στον κίνδυνο της γεωπολιτικής περιθωριοποίησης

Η απουσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης από την τριμερή συνάντηση αναδεικνύει ένα σοβαρό στρατηγικό πρόβλημα. Η Ευρώπη διαθέτει τεράστια οικονομική ισχύ, θεσμική συγκρότηση και σημαντικό διεθνές αποτύπωμα. Δεν έχει, όμως, κατορθώσει να μετατρέψει αυτά τα πλεονεκτήματα σε ενιαία και αποτελεσματική γεωπολιτική παρουσία.

Η ευρωπαϊκή ασφάλεια, η Ουκρανία και η ενεργειακή σταθερότητα δεν μπορούν να αποτελούν αποκλειστικά αντικείμενα συνεννόησης Ουάσιγκτον, Μόσχας και Πεκίνου. Εάν η Ευρώπη δεν αποκτήσει κοινή στρατηγική αντίληψη και αξιόπιστη αμυντική αυτονομία, κινδυνεύει να βρεθεί στη θέση του αποδέκτη αποφάσεων που αφορούν άμεσα το μέλλον της.

Η ελληνική διάσταση: Ανατολική Μεσόγειος και διεθνές δίκαιο

Για την Ελλάδα, η νέα αυτή πραγματικότητα έχει ιδιαίτερη σημασία. Η Ανατολική Μεσόγειος δεν αποτελεί μια απομονωμένη περιφερειακή περιοχή. Είναι σημείο συνάντησης ενεργειακών συμφερόντων, θαλάσσιων οδών, στρατηγικών ανταγωνισμών και διαφορετικών αντιλήψεων για την περιφερειακή ασφάλεια.

Οι σχέσεις ΗΠΑ–Τουρκίας, η ενεργειακή συνεργασία Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ, η ασφάλεια των θαλάσσιων υποδομών και η προοπτική έργων όπως ο Great Sea Interconnector εντάσσονται σε ένα ευρύτερο γεωπολιτικό περιβάλλον, στο οποίο οι μεγάλες δυνάμεις διατηρούν διαφορετικές προτεραιότητες.

Η Αθήνα οφείλει να αντιληφθεί ότι οι στρατηγικές συμμαχίες, όσο σημαντικές και αν είναι, δεν υποκαθιστούν την ανάγκη μιας ισχυρής εθνικής διπλωματικής παρουσίας. Η σχέση με τις ΗΠΑ και η συμμετοχή στην Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελούν βασικούς πυλώνες της εξωτερικής μας πολιτικής. Δεν πρέπει, όμως, να δημιουργούν την ψευδαίσθηση ότι τα ελληνικά συμφέροντα θα προστατεύονται αυτομάτως σε κάθε διεθνή διαπραγμάτευση.

Πάνω απ’ όλα, η Ελλάδα έχει έναν ιδιαίτερο λόγο να υπερασπίζεται τη διεθνή νομιμότητα. Για μια χώρα που στηρίζει τη θέση της στο διεθνές δίκαιο, στον Χάρτη του ΟΗΕ και στο Δίκαιο της Θάλασσας, η αποδυνάμωση των διεθνών κανόνων δεν αποτελεί μια αφηρημένη θεωρητική απειλή. Μπορεί να έχει άμεσες συνέπειες στην εθνική της ασφάλεια και στα κυριαρχικά της δικαιώματα.

Η ειρήνη δεν είναι προνόμιο των ισχυρών

Η κοινή διακήρυξη των τριών ηγετών ότι ένας πυρηνικός πόλεμος δεν μπορεί να κερδηθεί και δεν πρέπει να διεξαχθεί αποτελεί θετικό μήνυμα. Ωστόσο, η απουσία συγκεκριμένων δεσμευτικών συμφωνιών για τον έλεγχο των εξοπλισμών υπενθυμίζει ότι η απόσταση ανάμεσα στις πολιτικές διακηρύξεις και στην πραγματική ασφάλεια παραμένει μεγάλη.

Το Σενζέν δεν σηματοδοτεί ακόμη τη γέννηση μιας νέας παγκόσμιας τάξης. Αποτυπώνει, όμως, την ενίσχυση μιας αντίληψης σύμφωνα με την οποία η διεθνής πολιτική μπορεί να οργανώνεται γύρω από τη συνεννόηση των ισχυρών.

Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος θα καθορίζει τις παγκόσμιες ισορροπίες, αλλά με ποιους κανόνες θα το κάνει.

Γιατί η ειρήνη δεν μπορεί να είναι απλώς μια συμφωνία μεταξύ εκείνων που διαθέτουν τα ισχυρότερα οπλοστάσια. Πρέπει να διασφαλίζει ότι και τα μικρότερα κράτη έχουν δικαιώματα που δεν εξαρτώνται από τη βούληση των ισχυρότερων.

Και για την Ελλάδα, αυτή δεν είναι απλώς μια θεωρητική συζήτηση. Είναι ζήτημα στρατηγικής επιβίωσης σε έναν κόσμο όπου η ισχύς επιστρέφει, αλλά το διεθνές δίκαιο εξακολουθεί να αποτελεί την ισχυρότερη θεσμική εγγύηση της κυριαρχικής ισότητας των κρατών.

*Δημήτρης Σταθακόπουλος, Δρ Παντείου Πανεπιστημίου, Συνεργάτης του Εργαστηρίου Τουρκικών & Ευρασιατικών Μελετών (ΕΤΕΜ) του Πανεπιστημίου Πειραιά, Νομικός, Οθωμανολόγος – Τουρκολόγος

 

Google Προσθέστε το ENIKOS στην Google
Ακολουθήστε το ENIKOS στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.