Η νέα κλιμάκωση μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν δεν αποτελεί έναν ακόμη απομονωμένο γύρο στρατιωτικών αντιποίνων. Σηματοδοτεί την είσοδο της Μέσης Ανατολής σε μια περίοδο παρατεταμένης στρατηγικής αβεβαιότητας, όπου ο πολιτικός εγωισμός των ηγεσιών, ο ανταγωνισμός ισχύος και οι εθνικές επιδιώξεις διαμορφώνουν ένα εξαιρετικά εύθραυστο περιβάλλον. Ακόμη και αν η παρούσα στρατιωτική φάση οδηγηθεί σχετικά σύντομα σε ένα επιχειρησιακό αποτέλεσμα, η κρίση δεν θα τελειώσει.
Αντίθετα, ανοίγει ένας μακρύς κύκλος πολιτικής, διπλωματικής και γεωστρατηγικής αντιπαράθεσης, με διαρκή ανακατανομή ισχύος και νέες ισορροπίες που θα επηρεάσουν τη Μέση Ανατολή και τη διεθνή ασφάλεια για τα επόμενα χρόνια.
Το επίκεντρο της κρίσης παραμένουν τα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και σημαντικό μέρος του παγκόσμιου LNG. Η παραμικρή διαταραχή στη ναυσιπλοΐα επηρεάζει άμεσα τις τιμές της ενέργειας, τη ναυτιλία, τα ασφάλιστρα κινδύνου και τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες.
Ο πραγματικός κίνδυνος
Το Ιράν εξακολουθεί να εφαρμόζει στρατηγική ασύμμετρης αποτροπής μέσω πυραύλων, μη επανδρωμένων αεροσκαφών, κυβερνοεπιθέσεων και δικτύων πληρεξουσίων οργανώσεων. Οι Ηνωμένες Πολιτείες απαντούν με στοχευμένες επιχειρήσεις υψηλής ακρίβειας, επιδιώκοντας να αποτρέψουν την περαιτέρω ενίσχυση της ιρανικής επιρροής χωρίς να οδηγηθούν σε γενικευμένο πόλεμο.
Ο πραγματικός κίνδυνος δεν βρίσκεται μόνο στις στρατιωτικές επιχειρήσεις αλλά σε έναν λανθασμένο υπολογισμό. Ένα μόνο περιστατικό θα μπορούσε να προκαλέσει ευρύτερη περιφερειακή ανάφλεξη με σοβαρές οικονομικές και γεωπολιτικές συνέπειες.
Το Ισραήλ θεωρεί την ανάσχεση της ιρανικής στρατιωτικής και πυρηνικής ισχύος κορυφαία προτεραιότητα, ενώ αρκετά αραβικά κράτη συγκλίνουν σε μια νέα αντίληψη ασφαλείας. Παράλληλα, η Κίνα επιδιώκει σταθερότητα για την προστασία των ενεργειακών της αναγκών και η Ρωσία αξιολογεί τις εξελίξεις μέσα από τον ευρύτερο ανταγωνισμό της με τη Δύση.
Την ίδια στιγμή, η Τουρκία επιχειρεί να αξιοποιήσει την αστάθεια με πολυεπίπεδη στρατηγική. Η διαχείριση του ζητήματος των S-400 και οι συζητήσεις για πιθανή επαναπροσέγγιση με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το πρόγραμμα F-35 δείχνουν ότι η Άγκυρα συνεχίζει να μετατρέπει κάθε περιφερειακή κρίση σε διαπραγματευτικό πλεονέκτημα.
Η Ελλάδα δεν μπορεί να περιοριστεί σε ρόλο παρατηρητή. Η ενίσχυση της αποτρεπτικής ισχύος, της αμυντικής βιομηχανίας, της κυβερνοάμυνας, των κρίσιμων υποδομών και της διπλωματικής παρουσίας στην Ανατολική Μεσόγειο αποτελεί στρατηγική αναγκαιότητα και όχι επιλογή.
Η κρίση υπενθυμίζει ότι η ισχύς των κρατών δεν μετριέται πλέον μόνο με στρατιωτικούς όρους. Η ενεργειακή ασφάλεια, η τεχνολογία, οι θαλάσσιες οδοί, η οικονομική ανθεκτικότητα και η ικανότητα δημιουργίας αξιόπιστων συμμαχιών αποτελούν εξίσου κρίσιμους παράγοντες.
Το επόμενο διάστημα θα αποδείξει αν η περιοχή θα οδηγηθεί σε ελεγχόμενη αποκλιμάκωση ή σε μια νέα εποχή μόνιμου ανταγωνισμού. Για την Ελλάδα, η πρόκληση δεν είναι απλώς να προσαρμοστεί στις εξελίξεις αλλά να συμβάλει ενεργά στη διαμόρφωσή τους. Αυτό απαιτεί πολιτική βούληση, στρατηγική συνέπεια και ηγεσία που να επενδύει μακροπρόθεσμα στην εθνική ισχύ και στη διεθνή αξιοπιστία της χώρας.
- Δρ. Μάριος Π. Ευθυμιόπουλος, Διευθυντής, Strategy International (SI) Ltd, Αναπληρωτής Καθηγητής Διεθνούς Ασφάλειας και Στρατηγικής, Vytautas Magnus University
