Οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής είναι ένας στρατηγικός σύμμαχος της χώρας. Η σχέση αυτή ισχυροποιείται όλο και περισσότερο και δεν επηρεάζεται από τα αποτελέσματα των εκλογών». Αυτή είναι η κοινή συνισταμένη των δηλώσεων κυβερνητικών στελεχών, στον απόηχο του αποτελέσματος των ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ και του διπλού θριάμβου του «μπλε κύματος» των Δημοκρατικών. Λίγα εικοσιτετράωρα μετά την ετυμηγορία των Αμερικανών στις κάλπες, η Αθήνα «διαβάζει» από την ασφάλεια της απόστασης των πρώτων κρίσιμων ωρών μετά τις ανακοινώσεις των αποτελεσμάτων τα τυχόν νέα δεδομένα που μπορεί να προκύψουν στην αντίπερα όχθη του Ατλαντικού, υπό το πρίσμα της ισχυρής πολιτικής ήττας του Προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ. Αυτά τα νέα δεδομένα σχετίζονται, κατά κύριο λόγο, με τα επόμενα κεφάλαια της εξωτερικής πολιτικής της Ουάσινγκτον, καθώς η απώλεια του ελέγχου του Κογκρέσου από τους Ρεπουμπλικανούς δημιουργεί πλέον ένα διαφορετικό περιβάλλον διακυβέρνησης στο εσωτερικό της υπερδύναμης.
Των Λ. ΠΡΑΣΙΝΟΥ, Δ. ΓΚΑΤΣΙΟΥ, ΕΥ. ΑΡΕΤΑΙΟΥ
Και αυτό γιατί ο Πρόεδρος Τραμπ, τα δύο τελευταία χρόνια της θητείας του στο Οβάλ Γραφείο, θα βρεθεί αντιμέτωπος με μια ισχυρότερη αντιπολίτευση, η οποία θα έχει τη δυνατότητα να επηρεάζει τη νομοθετική διαδικασία, να ελέγχει τις κυβερνητικές αποφάσεις και να ασκεί αυξημένη πίεση στον Λευκό Οίκο. Αυτό, όμως, σημαίνει απαραίτητα μια αλλαγή στη συνολική κατεύθυνση της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής; Η απάντηση δεν είναι απλή. Οι Δημοκρατικοί ενδέχεται να ασκήσουν μεγαλύτερη πίεση σε ορισμένες κυβερνητικές επιλογές, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα ανατρέψουν ριζικά τις στρατηγικές προτεραιότητες των ΗΠΑ.
Με την ελληνοαμερικανική συνεργασία να έχει αποκτήσει τα τελευταία χρόνια σημαντικό βάθος, με επίκεντρο τη στρατιωτική παρουσία στη Σούδα, στην Αλεξανδρούπολη, στην ενεργειακή διασύνδεση και στη σταθερότητα στην ανατολική Μεσόγειο, κυβερνητικοί παράγοντες σπεύδουν να αναδείξουν τους ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας που η Αθήνα διατηρεί με τα στρατόπεδα των Δημοκρατικών και των Ρεπουμπλικανών. «Οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις υπερβαίνουν τους εκλογικούς κύκλους. Η στήριξη της Ελλάδας είναι διακομματική», σημείωσε, σε συνέντευξη που παραχώρησε στην τηλεόραση του ΑΝΤ1 ο υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης.
Σε κάθε περίπτωση και με καταγεγραμμένη τη σαρωτική επέλαση του «μπλε κύματος», η Αθήνα ποντάρει στο γεγονός ότι η χώρα μας αποτελεί για την Ουάσιγκτον έναν άκρως σημαντικό εταίρο σε μια περιοχή-κλειδί του παγκόσμιου χάρτη: την Ανατολική Μεσόγειο. «Είναι στρατηγικός μας σύμμαχος οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Και αυτό θα συνεχιστεί για τα μεγάλα έργα, όλες τις μεγάλες συμφωνίες. Δεν θα επηρεαστεί τίποτα από αυτό το αποτέλεσμα», ανέφερε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, με έτερα κυβερνητικά στελέχη να υπενθυμίζουν ως χαρακτηριστικό παράδειγμα της στενής συνεργασίας των δύο χωρών τα αποτελέσματα που έχει παραγάγει ο έκτος γύρος του Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας – ΗΠΑ, ο οποίος πραγματοποιήθηκε στις 7 Οκτωβρίου. Οι δύο πλευρές επαναβεβαίωσαν τη δέσμευσή τους για ενίσχυση της αμυντικής συνεργασίας, της οικονομικής ασφάλειας και των εμπορικών σχέσεων, ενώ στην πρώτη γραμμή βρέθηκαν οι ανακοινώσεις για τις πωλήσεις αμερικανικού αμυντικού υλικού ύψους 4 δισεκατομμυρίων δολαρίων προς την Ελλάδα, στο πλαίσιο του μακροπρόθεσμου αμυντικού σχεδιασμού της χώρας.
Η Τουρκία
Στα γεωπολιτικά ζητήματα, κυρίως στο μέτωπο της σχέσης Αθήνας – Αγκυρας, ιδιαίτερη σημασία για τη χώρα μας θα έχει η από εδώ και στο εξής στάση της Ουάσιγκτον απέναντι στην Τουρκία. Οι αμερικανοτουρκικές σχέσεις αποτελούν διαχρονικά ένα σύνθετο πεδίο ισορροπιών, καθώς η Τουρκία παραμένει σημαντικός σύμμαχος στο ΝΑΤΟ, ωστόσο από αυτή τη σχέση (με σημαντικότερο δίαυλο την ανοιχτή επικοινωνία του Ντ. Τραμπ με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν) δεν απουσιάζουν οι διαφωνίες και οι… μαύρες τρύπες. Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα το ρωσικό αντιαεροπορικό σύστημα των S-400 που έχει προμηθευτεί η Τουρκία. Οι ΗΠΑ (παρά τα τακτικά νεύματα Τραμπ) διατηρούν την… κόκκινη κάρτα για τη συμμετοχή της γείτονος στο πρόγραμμα των μαχητικών αεροσκαφών F-35, όσο η Αγκυρα έχει στην κατοχή της το συγκεκριμένο οπλικό σύστημα, με τη νέα σύνθεση του Κογκρέσου να δυσκολεύει ακόμα περισσότερο ενδεχομένως τις όποιες προσπάθειες της Τουρκίας να περάσει πέρα και πάνω από συγκεκριμένους περιορισμούς. Για την Ελλάδα, από την άλλη, η διατήρηση της αμερικανικής υποστήριξης σε ζητήματα περιφερειακής σταθερότητας, σεβασμού του Διεθνούς Δικαίου και αποτροπής μονομερών ενεργειών αποτελεί βασική προτεραιότητα, ενώ εξίσου σημαντικό κομμάτι στη σκακιέρα είναι το ενεργειακό πεδίο. Ο Κάθετος Διάδρομος, η μεταφορά φυσικού αερίου, οι αμερικανικές ενεργειακές επενδύσεις και η αξιοποίηση των υποδομών της Ελλάδας δημιουργούν νέες προοπτικές, με την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης να παραμένει στρατηγική προτεραιότητα και τη χώρα μας να επιδιώκει να ενισχύσει τον ρόλο της ως πύλη εισόδου και διαμετακόμισης προς τα Βαλκάνια και ολόκληρη τη νοτιοανατολική Ευρώπη.
Μια ανάσα και ένας φόβος πάνω από την Ευρώπη
Το αποτέλεσμα των εκλογών στις ΗΠΑ αναλύουν οι Ευρωπαίοι ηγέτες, που ανησυχούν ότι ίσως αρχίζει μια νέα δύσκολη περίοδος στις διατλαντικές σχέσεις
Η συντριπτική ήττα του Ντόναλντ Τραμπ στις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου έφερε ανακούφιση στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, καθώς οι Δημοκρατικοί απέκτησαν τον έλεγχο και των δύο σωμάτων του Κογκρέσου, περιορίζοντας σημαντικά την πολιτική ισχύ του Αμερικανού Προέδρου. Την ίδια ώρα, όμως, πίσω από την ικανοποίηση για το εκλογικό αποτέλεσμα, οι Ευρωπαίοι ανησυχούν ότι μια νέα δύσκολη περίοδος στις διατλαντικές σχέσεις ίσως μόλις αρχίζει, καθώς ένας πολιτικά αποδυναμωμένος Τραμπ ενδέχεται να αποδειχθεί ακόμη πιο απρόβλεπτος στη διεθνή σκηνή.
Στις Βρυξέλλες και στις μεγάλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες το αποτέλεσμα των αμερικανικών εκλογών αντιμετωπίστηκε ως μια σημαντική πολιτική ανάσα έπειτα από δύο χρόνια συνεχών πιέσεων, απειλών για εμπορικούς δασμούς, αμφισβήτησης της αξίας του ΝΑΤΟ και επιθετικής ρητορικής απέναντι στην Ευρώπη. Για πολλούς Ευρωπαίους ηγέτες, η νίκη των Δημοκρατικών αποτελεί επιπλέον ένδειξη ότι η αμερικανική κοινωνία εξακολουθεί να διαθέτει δημοκρατικά αντανακλαστικά και ότι η κυριαρχία του τραμπισμού δεν είναι ούτε απόλυτη ούτε αναπόφευκτη.
Ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ ήταν από τους πιο εκδηλωτικούς, ερμηνεύοντας το αποτέλεσμα ως απόρριψη πολιτικών που φτωχοποιούν τους πολίτες, καλλιεργούν το μίσος και υπονομεύουν την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Αντίθετα, ο Γερμανός υπουργός Αμυνας, Μπόρις Πιστόριους, μολονότι χαρακτήρισε ιστορική τη νίκη των Δημοκρατικών, προειδοποίησε ότι κανείς δεν γνωρίζει πώς θα αντιδράσει ο Τραμπ.
Αυτές οι διαφορετικές αντιδράσεις αποτυπώνουν και το βασικό δίλημμα της Ευρώπης: η πολιτική αποδυνάμωση του Τραμπ είναι αναμφισβήτητα ευπρόσδεκτη, δεν συνεπάγεται όμως αυτομάτως περιορισμό των εξουσιών του στην εξωτερική πολιτική, καθώς ο Αμερικανός Πρόεδρος διατηρεί σημαντικά περιθώρια μονομερών αποφάσεων. Μάλιστα, όσο περισσότερο δυσκολεύεται να προωθήσει την εσωτερική του ατζέντα απέναντι σε ένα εχθρικό Κογκρέσο τόσο πιθανότερο είναι να αναζητήσει στο διεθνές πεδίο νέες πολιτικές «επιτυχίες».
Για την Ευρώπη, αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη πηγή ανησυχίας, καθώς ένας Τραμπ που θα επιδιώξει να επιβάλει νέες εμπορικές συμφωνίες, να πιέσει τους Ευρωπαίους συμμάχους για μεγαλύτερες αμυντικές δαπάνες ή να προχωρήσει σε απευθείας συνεννοήσεις με τη Μόσχα, χωρίς ουσιαστική ευρωπαϊκή συμμετοχή, μπορεί να προκαλέσει νέες κρίσεις στις διατλαντικές σχέσεις.
Το σημαντικότερο ζήτημα παραμένει η Ουκρανία, καθώς η νέα πλειοψηφία στο Κογκρέσο μπορεί να ενισχύσει την υποστήριξη προς το Κίεβο, να αντισταθεί σε αποσύρσεις αμερικανικών δυνάμεων από την Ευρώπη και να δυσκολέψει μια πολιτική προσέγγισης με τη Ρωσία. Δεν μπορεί, ωστόσο, να υποχρεώσει εύκολα τον Λευκό Οίκο να εφαρμόσει όλες τις αποφάσεις χρηματοδότησης ή να εγκαταλείψει τις δικές του διπλωματικές πρωτοβουλίες. Συνεπώς, η ευρωπαϊκή ασφάλεια εξακολουθεί να εξαρτάται από αποφάσεις ενός Προέδρου του οποίου τις προθέσεις οι Ευρωπαίοι δυσκολεύονται να προβλέψουν.
Ανάλογη είναι η εικόνα και στην οικονομία. Η νίκη των Δημοκρατικών δημιουργεί προσδοκίες περιορισμού των πιο επιθετικών εμπορικών πρωτοβουλιών του Τραμπ, αλλά δεν σημαίνει επιστροφή στο ελεύθερο εμπόριο που επιθυμούν οι Βρυξέλλες. Ο προστατευτισμός έχει πλέον βαθύτερες ρίζες στην αμερικανική πολιτική, ενώ ένα σημαντικό κομμάτι των Δημοκρατικών δεν φαίνεται να επιθυμεί την κατάργηση όλων των δασμών. Παράλληλα, η ενεργειακή κρίση που συνδέεται με τον πόλεμο στο Ιράν και οι πιέσεις στον ευρωπαϊκό πληθωρισμό περιορίζουν τις δυνατότητες οικονομικής ανάκαμψης.
Το κίνημα MAGA
Υπάρχει, τέλος, και μια καθαρά ευρωπαϊκή πολιτική διάσταση, η οποία αφορά τις πολιτικές και ιδεολογικές δυναμικές στη Γηραιά Ηπειρο. Η ήττα του Τραμπ πλήττει το κύρος του κινήματος MAGA και δημιουργεί δυσκολίες στα ευρωπαϊκά ακροδεξιά κόμματα που έχουν επενδύσει πολιτικά στη σχέση μαζί του. Με τη δυσαρέσκεια για το κόστος ζωής, την κοινωνική ανασφάλεια και τη δυσπιστία απέναντι στα παραδοσιακά κόμματα να παραμένουν ανησυχητικά ισχυρές στην Ευρώπη, η αμερικανική εκλογική ανατροπή μπορεί μεν να ενθαρρύνει κάπως τις φιλελεύθερες και τις κεντρώες δυνάμεις, αλλά δεν εγγυάται ανάλογη εξέλιξη στις ευρωπαϊκές κάλπες.
Η νέα στρατηγική
Στα ευρωπαϊκά επιτελεία διαμορφώνεται σταδιακά μια περισσότερο μακροπρόθεσμη προσέγγιση με τις ΗΠΑ: στενότερη συνεργασία με το νέο Κογκρέσο, προσεκτική διαχείριση των σχέσεων με τον Τραμπ και παράλληλη προετοιμασία για μια Αμερική που θα προκύψει από τις προεδρικές εκλογές του 2028. Πίσω από αυτή τη στρατηγική, όπως αυτή έχει αρχίσει να διαμορφώνεται στην Ε.Ε., βρίσκεται μια αντίληψη που διστακτικά έχει αρχίσει να κερδίζει έδαφος, ότι η αλλαγή στις αμερικανικές προτεραιότητες απέναντι στην Ευρώπη δεν αποτελεί μόνο προσωπική πολιτική του Τραμπ, αλλά φαίνεται να αντανακλά βαθύτερες μεταβολές στην αμερικανική κοινωνία και στο πολιτικό σύστημα. Ακόμη και μια μελλοντική κυβέρνηση των Δημοκρατικών είναι απίθανο να επαναφέρει πλήρως την παλαιότερη μορφή της διατλαντικής σχέσης, όπως εκτιμούν πλέον πολλοί στις Βρυξέλλες.
Η αίσθηση στην έδρα της Ε.Ε. είναι μεν ότι η Ευρώπη κέρδισε ίσως λίγο πολιτικό χρόνο αλλά ότι το βαθύτερο στρατηγικό πρόβλημα με τις ΗΠΑ παραμένει άλυτο. Και αυτό διότι στη Γηραιά Ηπειρο συνειδητοποιούν ότι η ήττα του Τραμπ μειώνει την παντοδυναμία του αλλά δεν αποκαθιστά τη μέχρι πρότινος ιστορική βεβαιότητα των Ευρωπαίων ότι οι ΗΠΑ θα εγγυώνται επ’ αόριστον την ευρωπαϊκή ασφάλεια και την οικονομική σταθερότητα.
Ο «νέος Ομπάμα» των Δημοκρατικών
Ο 39χρονος Τζον Οσοφ από την πολιτεία της Τζόρτζια, ο οποίος επανεξελέγη γερουσιαστής, για πολλούς είναι ο επόμενος Πρόεδρος των ΗΠΑ
Μήπως έρχεται με… φόρα από την πολιτεία της Τζόρτζια μια νέα γενιά Αμερικανών ηγετών; Οταν ο Μπαράκ Ομπάμα εμφανίστηκε στην πολιτική σκηνή των ΗΠΑ αντιπροσώπευε κάτι πολύ περισσότερο από έναν απλό υποψήφιο των Δημοκρατικών. Ενσάρκωνε την προοπτική μιας αλλαγής γενιάς, φέρνοντας ένα μήνυμα ελπίδας και εθνικής ανανέωσης σε μια χώρα που αναζητούσε μια νέα κατεύθυνση.
Κάπου 20 χρόνια αργότερα, ένας άλλος Δημοκρατικός τραβά πάνω του τα φώτα ως πιθανό σύμβολο μιας νέας πολιτικής εποχής: ο Τζον Οσοφ, ο γερουσιαστής από την Τζόρτζια, μία από τις πολιτείες-κλειδιά που «άλλαξαν χέρια» στις πρόσφατες ενδιάμεσες εκλογές και πέρασαν από τους Ρεπουμπλικανούς στους Δημοκρατικούς.
Αραγε, μπορεί ο οικονομολόγος και ειδικός σε θέματα εθνικής ασφάλειας να εξελιχθεί στην επόμενη εμβληματική μορφή του Δημοκρατικού Κόμματος;
Γεννημένος στην Ατλάντα το 1987 διαθέτει ένα βιογραφικό κάπως ασυνήθιστο για πολιτικό της Ουάσιγκτον. Εχοντας σπουδάσει στη Σχολή Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Georgetown και στο London School of Economics, απέκτησε μια διεθνή οπτική προτού καν εισέλθει στον πολιτικό στίβο. Τα επαγγελματικά του βήματα υπήρξαν εξίσου ανορθόδοξα: αντί να επιδιώξει άμεσα μια πολιτική καριέρα, ανέλαβε επικεφαλής εταιρείας παραγωγής ερευνητικών ντοκιμαντέρ που εστίαζαν στη διαφθορά, στο οργανωμένο έγκλημα και στην εμπορία ανθρώπων.
Ο Οσοφ τράβηξε, για πρώτη φορά, την προσοχή των Αμερικανών το 2017, όταν έθεσε υποψηφιότητα σε ειδικές εκλογές για το Κογκρέσο στην παραδοσιακά ρεπουμπλικανική έκτη περιφέρεια της Τζόρτζια. Μπορεί να ηττήθηκε στον επαναληπτικό γύρο, ωστόσο η εκστρατεία του προσέλκυσε το ενδιαφέρον του αμερικανικού κοινού και σημαντικά κεφάλαια. Τον Ιανουάριο του 2021, σε ηλικία 34 ετών, έγινε ο νεότερος εν ενεργεία γερουσιαστής των ΗΠΑ. Στη Γερουσία έγινε γνωστός επειδή κατά τη διάρκεια ακροάσεων υπέβαλε σε εξονυχιστικό έλεγχο τα πρόσωπα που είχε διορίσει ο Ντόναλντ Τραμπ.
Ομοιότητες
Υπάρχουν αρκετές ομοιότητες με τον Μπ. Ομπάμα, ο οποίος, όχι ίσως τυχαία, έδωσε το «παρών» στην τελευταία προεκλογική συγκέντρωση του Οσοφ. Αμφότεροι ανέπτυξαν εθνικό προφίλ σχετικά νωρίς στην πολιτική σταδιοδρομία τους, διέθεταν ισχυρό ακαδημαϊκό υπόβαθρο και επικοινωνούσαν με τρόπο που τους διαφοροποιούσε από τις συμβατικές πολιτικές προσωπικότητες. Μάλιστα, και οι δύο αναδείχθηκαν σε περιόδους σημαντικού πολιτικού διχασμού και δημόσιας δυσαρέσκειας στις ΗΠΑ. Ωστόσο, οι διαφορές του ανερχόμενου αστέρα του Δημοκρατικού Κόμματος με τον πρώην Πρόεδρο είναι εξίσου αποκαλυπτικές. Η πολιτική ταυτότητα του Ομπάμα δομήθηκε γύρω από την οργάνωση της κοινότητας, το συνταγματικό δίκαιο και την ιστορική σημασία του να εκλεγεί ως ο πρώτος Αφροαμερικανός Πρόεδρος των ΗΠΑ.
Το υπόβαθρο του Οσοφ έχει τις ρίζες του στην ερευνητική δημοσιογραφία, στις διεθνείς υποθέσεις και στην εποπτεία του Κογκρέσου. Η δημόσια γλώσσα του τείνει να δίνει έμφαση στη δημοκρατική λογοδοσία, στη διαφάνεια της κυβέρνησης και στην προστασία των θεσμών.
Το έργο του στη Γερουσία αντικατοπτρίζει αυτό το υπόβαθρο. Εχει κάνει έρευνες -μεταξύ άλλων- σχετικά με τις συνθήκες στις ομοσπονδιακές φυλακές, την κράτηση μεταναστών και τη μεταχείριση ευάλωτων ατόμων σε κυβερνητικά ιδρύματα.
Ως προς το προσωπικό του υπόβαθρο, η μητέρα του μετανάστευσε στις ΗΠΑ από την Αυστραλία, ενώ ο πατέρας του κατάγεται από εβραϊκή οικογένεια. Σε συνέντευξή του, το 2020, ανέφερε ότι μεγάλωσε ανάμεσα σε συγγενείς που επέζησαν από το Ολοκαύτωμα και εξήγησε αναλυτικά πώς αυτό τον επηρέασε βαθιά. Ο ίδιος ασπάστηκε τον ιουδαϊσμό σε ηλικία 13 ετών. Η σύζυγός του, με την οποία έχει αποκτήσει δύο παιδιά, είναι γιατρός.
Αναγνωρισιμότητα
Μετά την επανεκλογή του στη Γερουσία στις πρόσφατες ενδιάμεσες εκλογές, ο Οσοφ εισήλθε σε ένα νέο κεφάλαιο της πολιτικής σταδιοδρομίας του. Η αυξανόμενη εθνική αναγνωρισιμότητά του έχει πυροδοτήσει συζητήσεις για ένα πιθανό προεδρικό μέλλον, αν και ο ίδιος, μέσα στο 2026, έχει ήδη αρνηθεί τρεις φορές, δημόσια, το ενδεχόμενο να θέσει υποψηφιότητα για την προεδρία του 2028. Στην πολιτική, όμως, ποτέ μη λες ποτέ, γι’ αυτό και η εφημερίδα «Washington Post» θυμίζει ότι, στο παρελθόν, αρκετοί πολιτικοί, συμπεριλαμβανομένου του Ομπάμα, έχουν προβεί σε παρόμοιες δηλώσεις. Ας κρατήσουμε, πάντως, ότι οι πιθανότητες του Οσοφ να γίνει ο επόμενος υποψήφιος των Δημοκρατικών για την προεδρία αυξήθηκαν κατά εννέα ποσοστιαίες μονάδες μέσα σε μία ημέρα, φτάνοντας το 24%, σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας «The Independent». Ενώ, σύμφωνα με τον αμερικανικό ειδησεογραφικό ιστότοπο «Daily Beast», μεταξύ των ατόμων που στοιχηματίζουν στις πλατφόρμες Kalshi και Polymarket, εκείνος θεωρείται το φαβορί σε μια ενδεχόμενη διεκδίκηση του Λευκού Οίκου απέναντι στον Τζέι Ντι Βανς, το 2028, με ποσοστό που φτάνει περίπου στο 20%.
Δημήτρης Αβραμόπουλος: Η επικίνδυνη διετία της απρόβλεπτης ισχύος
Οι ενδιάμεσες εκλογές στις Ηνωμένες Πολιτείες σηματοδοτούν μια νέα περίοδο πολιτικής αβεβαιότητας, με συνέπειες που υπερβαίνουν κατά πολύ τα αμερικανικά σύνορα. Ο Ντόναλντ Τραμπ εισέρχεται στο τελευταίο στάδιο της προεδρίας του με περιορισμένες δυνατότητες εσωτερικών μεταρρυθμίσεων, αλλά με σημαντικά περιθώρια πρωτοβουλιών στη διεθνή σκηνή.
Η αμερικανική πολιτική ιστορία δείχνει ότι οι Πρόεδροι που χάνουν την κοινοβουλευτική ισχύ τους συχνά αναζητούν στην εξωτερική πολιτική την υστεροφημία τους. Αλλοι επιδιώκουν ιστορικές συμφωνίες, άλλοι καταφεύγουν σε στρατιωτικές επιχειρήσεις. Η διαφορά βρίσκεται στον τρόπο άσκησης της εξουσίας, στην ποιότητα των αποφάσεων και στην επίγνωση των συνεπειών.
Στην περίπτωση Τραμπ, το πρόβλημα δεν είναι απλώς η πολιτική αποδυνάμωση. Είναι ο συνδυασμός προσωπικής απρόβλεπτης συμπεριφοράς, συγκρουσιακής αντίληψης των διεθνών σχέσεων και περιορισμένης εμπιστοσύνης στους θεσμικούς μηχανισμούς λήψης αποφάσεων.
Ενας Πρόεδρος που αισθάνεται πολιτικά εγκλωβισμένος μπορεί να επιχειρήσει να ανακτήσει την πρωτοβουλία μέσα από κινήσεις υψηλού γεωπολιτικού κινδύνου.
Η Μέση Ανατολή αποτελεί το πλέον ευαίσθητο πεδίο. Μια νέα στρατιωτική κλιμάκωση απέναντι στο Ιράν θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει ολόκληρη την περιοχή, να διαταράξει τις ενεργειακές αγορές και να προκαλέσει αλυσιδωτές επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία. Αντίστοιχα, μια επιθετικότερη πολιτική έναντι της Κούβας θα αναζωπύρωνε παλαιές αντιπαραθέσεις χωρίς εγγυήσεις επιτυχίας.
Παράλληλα, η Ευρώπη οφείλει να προετοιμαστεί για ενδεχόμενες ανατροπές στις διατλαντικές σχέσεις, στην υποστήριξη της Ουκρανίας και στη διαχείριση των σχέσεων με τη Ρωσία και την Κίνα.
Το ουσιαστικό ζήτημα, ωστόσο, είναι βαθύτερο. Η συγκέντρωση τεράστιας διεθνούς ισχύος στα χέρια ενός ηγέτη, χωρίς επαρκή πολιτικά αντίβαρα, αναδεικνύει τις αδυναμίες ενός διεθνούς συστήματος που εξακολουθεί να εξαρτάται υπερβολικά από τις επιλογές της Ουάσιγκτον.
Η Ευρώπη δεν μπορεί να παραμένει παθητικός παρατηρητής. Χρειάζονται ενιαία εξωτερική πολιτική, αξιόπιστη αμυντική ικανότητα και στρατηγική αυτονομία.
Η μεγαλύτερη πρόκληση της επόμενης διετίας δεν θα είναι μόνο τι θα αποφασίσει ο Τραμπ, αλλά κατά πόσο οι υπόλοιποι θα είναι προετοιμασμένοι να αντιμετωπίσουν τις αποφάσεις του.
Διότι, στην εξωτερική πολιτική η απουσία πολιτικών περιορισμών δεν συνεπάγεται περισσότερη ελευθερία. Συχνά συνεπάγεται μεγαλύτερο κίνδυνο για όλους.
Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος: Τι σημαίνει η συντριπτική ήττα του Τραμπ
Το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα του Τραμπ υπέστη μια ηχηρή και συντριπτική αποδοκιμασία στις ενδιάμεσες εκλογές των ΗΠΑ, καταγράφοντας τη χειρότερη ήττα του εδώ και περίπου 50 χρόνια. Οι απώλειες των Ρεπουμπλικανών δεν περιορίστηκαν μόνο στις αμφίρροπες εκλογικές περιφέρειες, καθώς η έκταση των απωλειών ήταν πρωτοφανής και συγκλονιστική. Eχασαν έδρες στη Γερουσία σε πολιτείες που αποτελούν παραδοσιακά ισχυρά προπύργιά τους, όπως το Τέξας, το Κάνσας, το Οχάιο, η Αϊόβα, και η Νότια Καρολίνα. Eχασαν έδρες που ακόμη και οι πιο οξυδερκείς και κορυφαίοι εκλογικοί αναλυτές θεωρούσαν «δεδομένες και ασφαλείς». Εδώ και μήνες, οι πολιτειακές και ευρύτερες δημοσκοπήσεις έδειχναν ότι οι ψηφοφόροι έχουν αγανακτήσει με τις υψηλές τιμές στα καύσιμα και στα τρόφιμα, με τον απαράδεκτο και άδικο πόλεμο στο Ιράν, με τη συμπεριφορά του Αμερικανού Προέδρου απέναντι στην Ουκρανία αλλά και με τη διαφθορά, την αλαζονεία και τον ερασιτεχνισμό της διακυβέρνησης Τραμπ.
Αντί για ορθολογική οικονομική διαχείριση, ο Τραμπ ασχολήθηκε επί δύο χρόνια με μια απαράδεκτη, φασίζουσα και κομπλεξική ιδεολογική ατζέντα, την οποία υποστηρίζει μόνο μια προβληματική μειοψηφία των Αμερικανών της MAGA. Αγνοώντας τα μηνύματα των ψηφοφόρων, ήρθε αντιμέτωπος με μια σκληρή ετυμηγορία.
Ο πολιτικός χάρτης των ΗΠΑ έχει αλλάξει εμφατικά. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι το Τέξας, το Οχάιο και η Νότια Καρολίνα. Ασφαλώς ο Τραμπ παραμένει Πρόεδρος για ακόμη δύο χρόνια, αλλά δεν πρέπει ανεξέλεγκτα να χειριστεί τα δεκάδες ζητήματα, όπως η Γάζα, το Ιράν, η Ουκρανία, οι δασμοί, το μέλλον του ΝΑΤΟ, η Βενεζουέλα κ.λπ. Το Κογκρέσο καλείται να εμπλακεί δυναμικά και πολυδιάστατα απέναντι σε έναν Πρόεδρο που έχει προκαλέσει πολλά κακά στην Αμερική και στον πλανήτη.
Γιατί με τους πολιτικούς περιορισμούς να έχουν αρθεί ενδέχεται να γίνει πιο αλλοπρόσαλλος και απρόβλεπτος. Ενα κρίσιμο ερώτημα είναι αν αυτή η βαριά ήττα στις ενδιάμεσες εκλογές ήταν αρκετά σοβαρή ώστε να ωθήσει ορισμένα ρεπουμπλικανικά μέλη του Κογκρέσου να εξετάσουν σοβαρά το ενδεχόμενο να συμπράξουν με τους Δημοκρατικούς, προκειμένου να περιορίσουν τον Τραμπ. Οι προσπάθειές τους είναι πιθανό να επικεντρωθούν στον πόλεμο με το Ιράν, στις προσωπικές οικονομικές συναλλαγές του Τραμπ με ξένους ηγέτες, καθώς και στη διαχείριση του Πενταγώνου από τον διαβόητο υπουργό Αμυνας, Πιτ Χέγκσεθ, έως και στις βρόμικες διασυνδέσεις της οικογένειας Τραμπ με τη Μόσχα σε βάρος της φίλης Ουκρανίας.
Ως εκ τούτου, ο κόσμος οφείλει να προετοιμαστεί για να αντιμετωπίσει το ενδεχόμενο ενός πολιτικά πληγωμένου, αρρωστημένου, εγωιστή και οργισμένου Τραμπ…
Αλέξανδρος Δεσποτόπουλος: Αμερικανικές εκλογές, Ελλάδα και F-35
Χωρίς αμφιβολία, ο Ντόναλντ Τραμπ πολύ θα ήθελε να παραλάβει η Τουρκία τα F-35 για τα οποία έχει ήδη πληρώσει. Το είπε τον Οκτώβριο ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο. Από τον Ιανουάριο, όμως, ο Αμερικανός Πρόεδρος θα έχει απέναντί του μια Βουλή και μια Γερουσία με δημοκρατική πλειοψηφία. Και αν ο Ερντογάν ζητήσει μια ημερομηνία παράδοσης, ο Τραμπ πολύ δύσκολα θα μπορέσει να του τη δώσει.
Το πρώτο εμπόδιο είναι ο αμερικανικός νόμος. Για να επιτραπεί η παράδοση, η κυβέρνηση πρέπει, μεταξύ άλλων, να πιστοποιήσει στο Κογκρέσο ότι η Τουρκία έπαψε να κατέχει τους ρωσικούς S-400. Το δεύτερο είναι πολιτικό. Τον Ιούλιο, η Ντίνα Τάιτους και άλλοι 17 Δημοκρατικοί βουλευτές ζήτησαν να τηρηθούν αυτοί οι όροι, επικαλούμενοι τη στάση της Αγκυρας απέναντι στην Ελλάδα και την Κύπρο. Με τον έλεγχο των αρμόδιων επιτροπών στα χέρια τους, οι Δημοκρατικοί θα μπορούν πλέον να καλούν τους υπουργούς του Τραμπ να εξηγήσουν δημόσια με ποιες εγγυήσεις θα προχωρούσαν σε μια τέτοια πώληση.
Για την Αθήνα, ωστόσο, θα ήταν λάθος να διαβάσει το εκλογικό αποτέλεσμα μόνο μέσα από το πρίσμα των εξοπλισμών της Τουρκίας. Οποιο κόμμα και αν κερδίζει τις αμερικανικές εκλογές, τα πλοία του αμερικανικού στόλου χρειάζονται τη Σούδα για ανεφοδιασμό και επισκευές. Η Αλεξανδρούπολη προσφέρει μια βασική διαδρομή για τη μεταφορά στρατιωτικού υλικού στην ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ και ο Κάθετος Διάδρομος ανοίγει ευρωπαϊκές αγορές στο αμερικανικό φυσικό αέριο. Αυτά τα συμφέροντα εξηγούν γιατί η συνεργασία που ισχυροποιήθηκε επί Μπάιντεν συνεχίζεται και επί Τραμπ. Στις 7 Οκτωβρίου, άλλωστε, Ρούμπιο και Γεραπετρίτης ανακοίνωσαν στην Αθήνα πωλήσεις αμερικανικού στρατιωτικού υλικού ύψους 4 δισ. δολαρίων για τις ελληνικές Ενοπλες Δυνάμεις.
Η εκλογή του Κρις Πάππας στη Γερουσία δείχνει πώς μπορεί η Αθήνα να αξιοποιήσει αυτή τη συγκυρία. Ως βουλευτής, ο Πάππας διεκδίκησε το 2022 εγγυήσεις κατά των τουρκικών υπερπτήσεων όταν συζητείτο η πώληση F-16 στην Αγκυρα. Τον Μάρτιο συνεργάστηκε με Ρεπουμπλικανούς για την πενταετή παράταση της αμερικανικής χρηματοδότησης για την εκπαίδευση Ελλήνων στρατιωτικών. Αυτή η διακομματική δουλειά έχει αξία και για την επόμενη συζήτηση που αφορά τα F-35. Το ερώτημα που οφείλει να θέτει διαρκώς η Αθήνα αφορά εξίσου την Ουάσιγκτον. Τι κερδίζει η Συμμαχία αν τα αεροσκάφη που πουλά η Αμερική σε ένα μέλος της χρησιμοποιηθούν για υπερπτήσεις πάνω από τα νησιά ενός άλλου;
