Υπάρχουν νύχτες που μένουν ανεξίτηλες στη συλλογική μνήμη ενός τόπου. Νύχτες που ο χρόνος δεν καταφέρνει να σβήσει, γιατί μαζί με τις ανθρώπινες ζωές χάνονται και οι τελευταίες βεβαιότητες για την ασφάλεια της καθημερινότητας. Μία από αυτές ήταν η νύχτα της 5ης προς 6η Νοεμβρίου 1961, όταν ο ουρανός «άνοιξε» πάνω από την Αθήνα και η πρωτεύουσα βρέθηκε αντιμέτωπη με μια φονική πλημμύρα και… ανείπωτη καταστροφή.
Της Ισμήνης Λέντζου
Λίγο πριν από τα μεσάνυχτα, μια σφοδρή και παρατεταμένη βροχόπτωση άρχισε να πλήττει την πόλη. Κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί την έκταση της τραγωδίας που θα ακολουθούσε. Μέσα σε περίπου τρεις ώρες, το νερό κατέκλυσε δρόμους, αυλές και κατοικίες, παρασύροντας αυτοκίνητα, αντικείμενα και οτιδήποτε βρισκόταν στο πέρασμά του.
Η Αθήνα μεταμορφώθηκε σε μια απέραντη λιμνοθάλασσα. Οι ποταμοί Κηφισός και Ιλισσός υπερχείλισαν, με τεράστιους όγκους νερού να διοχετεύονται στις χαμηλότερες περιοχές της πρωτεύουσας. Οι δρόμοι έγιναν ορμητικοί χείμαρροι και οι κάτοικοι προσπαθούσαν απεγνωσμένα να σωθούν, αναζητώντας καταφύγιο σε ψηλότερα σημεία των σπιτιών τους.
Οι γειτονιές που βυθίστηκαν στο νερό
Το μεγαλύτερο πλήγμα δέχθηκαν οι λαϊκές συνοικίες της δυτικής Αθήνας, εκεί όπου οι κάτοικοι ζούσαν συχνά σε φτωχικές κατοικίες, χωρίς τις απαραίτητες υποδομές προστασίας από τέτοια ακραία καιρικά φαινόμενα.
Μπουρνάζι, Νέα Λιόσια, Ανθούπολη, Αιγάλεω, Ταύρος, Μοσχάτο, Νέο Φάληρο, Νίκαια και Άγιος Ιωάννης Ρέντης βρέθηκαν στο επίκεντρο της καταστροφής.
Στην οδό Πειραιώς, το νερό έφτασε σε ύψος δύο μέτρων, προκαλώντας ακόμη και την καταστροφή γέφυρας. Στο κέντρο της Αθήνας, δρόμοι όπως η Πατησίων, η Αλεξάνδρας, η Συγγρού, η Σίνα, η Ομήρου και η Βουκουρεστίου μετατράπηκαν σε ορμητικούς χειμάρρους.
Μέσα στα πλημμυρισμένα σπίτια, άνθρωποι προσπαθούσαν να προστατεύσουν τα παιδιά και τους ηλικιωμένους συγγενείς τους. Άλλοι ανέβαιναν στις ταράτσες, ενώ πολλοί βρέθηκαν εγκλωβισμένοι, ανήμποροι να αντιδράσουν μπροστά στην ορμή του νερού.
Για αρκετούς, η νύχτα εκείνη έμελλε να είναι η τελευταία της ζωής τους.
43 νεκροί και εκατοντάδες οικογένειες χωρίς σπίτι
Όταν τα νερά άρχισαν να υποχωρούν, αποκαλύφθηκε το μέγεθος της τραγωδίας. Ο απολογισμός ήταν βαρύς.
Σαράντα τρεις άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, περίπου 300 τραυματίστηκαν, ενώ 400 κατοικίες κατέρρευσαν ολοκληρωτικά. Περισσότερα από 4.000 σπίτια πλημμύρισαν και πάνω από 500 οικογένειες έμειναν χωρίς στέγη.
Πίσω από αυτούς τους αριθμούς κρύβονταν ανθρώπινες ιστορίες. Οικογένειες που χωρίστηκαν μέσα στη νύχτα, γονείς που αναζήτησαν τα παιδιά τους, άνθρωποι που έχασαν συγγενείς, περιουσίες και το σπίτι στο οποίο είχαν χτίσει ολόκληρη τη ζωή τους.
Σύμφωνα με το τότε υπουργείο Συγκοινωνιών και Δημοσίων Έργων, οι υλικές ζημιές ήταν οι μεγαλύτερες που είχαν καταγραφεί κατά την προηγούμενη πεντηκονταετία.
Μια τραγωδία μέσα σε ένα τεταμένο πολιτικό σκηνικό
Η φονική πλημμύρα δεν έπληξε μόνο μια πόλη που δεν ήταν προετοιμασμένη για τέτοια καταστροφή. Σημειώθηκε και σε μια περίοδο έντονων πολιτικών αναταράξεων.
Μόλις λίγες ημέρες νωρίτερα, στις 29 Οκτωβρίου 1961, είχαν διεξαχθεί οι βουλευτικές εκλογές, στις οποίες επικράτησε η Εθνική Ριζοσπαστική Ένωσις (ΕΡΕ) του Κωνσταντίνου Καραμανλή. Οι εκλογές έμειναν στην ιστορία ως «εκλογές βίας και νοθείας», ενώ ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης, Γεώργιος Παπανδρέου, αμφισβητούσε τη νομιμότητα του αποτελέσματος και προετοίμαζε τον «ανένδοτο αγώνα».
Η καταστροφή έδωσε νέα αφορμή για πολιτική αντιπαράθεση. Η αντιπολίτευση κατηγόρησε την κυβέρνηση για την έλλειψη βασικών αντιπλημμυρικών και αποχετευτικών έργων, υποστηρίζοντας ότι η Αθήνα είχε αφεθεί απροστάτευτη απέναντι σε ένα τέτοιο φαινόμενο.
Ο τότε υπουργός Συγκοινωνιών και Δημοσίων Έργων, Σόλων Γκίκας, επισκέφθηκε τις πληγείσες περιοχές και υπερασπίστηκε το έργο των κυβερνήσεων της ΕΡΕ, επιρρίπτοντας ευθύνες στις προηγούμενες κυβερνήσεις για τις ελλείψεις στις υποδομές.
Πέρα, όμως, από τις πολιτικές αντιπαραθέσεις, η πραγματικότητα ήταν μία: δεκάδες άνθρωποι είχαν χάσει τη ζωή τους και εκατοντάδες οικογένειες βρίσκονταν αντιμέτωπες με την απόλυτη καταστροφή.
Η νύχτα που δεν ξεχάστηκε ποτέ
Πέρασαν δεκαετίες από εκείνη τη νύχτα. Η Αθήνα άλλαξε, μεγάλωσε, επεκτάθηκε και μεταμορφώθηκε. Οι δρόμοι που τότε έγιναν ποτάμια απέκτησαν διαφορετική όψη και πολλές από τις συνοικίες που καταστράφηκαν γνώρισαν μεγάλες αλλαγές.
Ωστόσο εκείνη η νύχτα παραμένει χαραγμένη στην ιστορική μνήμη της πρωτεύουσας.
