Ένα αρχαιολογικό μυστήριο 2.300 ετών ξετυλίγεται στο Μαυροβούνιο, καθώς οι νέες ανασκαφές στον ιστορικό λόφο Βίντοβ Βρχ, κοντά στο Χέρτσεγκ Νόβι, φέρνουν στο φως σημαντικά ευρήματα.
Η ανακάλυψη αρχαίας κεραμικής και δομικών καταλοίπων από την Εποχή του Σιδήρου δίνει νέα ώθηση στις έρευνες των αρχαιολόγων. Τα στοιχεία αυτά έρχονται να στηρίξουν μια τολμηρή θεωρία που γεννήθηκε στο παρελθόν: ότι η στρατηγική αυτή κορυφή δεν ήταν απλώς ένας οικισμός, αλλά ένα σημαντικό αρχαίο ιερό.
Νέες αρχαιολογικές ανασκαφές σε έναν ιλλυρικό οικισμό 2.300 ετών στο Μαυροβούνιο έφεραν στο φως κεραμική της Εποχής του Σιδήρου και πιθανά δομικά κατάλοιπα. Οι ανακαλύψεις στο Βίντοβ Βρχ (Vidov Vrh), κοντά στο Χέρτσεγκ Νόβι (Herceg Novi), θα μπορούσαν να βοηθήσουν τους αρχαιολόγους να προσδιορίσουν εάν ο λόφος χρησίμευε κάποτε ως αρχαίο ιερό – μια θεωρία που διατυπώθηκε για πρώτη φορά μετά τον εντοπισμό ασυνήθιστων θραυσμάτων κεραμικής κατά τη διάρκεια προηγούμενων ερευνών.
Με επικεφαλής την αρχαιολόγο Ραντμίλα Τσάπιν (Radmila Ćapin), η ομάδα ξεκίνησε τις πιο πρόσφατες ανασκαφές της τον Οκτώβριο του 2026, εστιάζοντας στη χωροταξική δομή, τη χρονολόγηση και τα σωζόμενα κτίσματα του οικισμού.
Προηγούμενες έρευνες υποδηλώνουν ότι η κορυφή του λόφου ενδέχεται να εξυπηρετούσε σκοπούς πέρα από την κατοίκηση και την άμυνα, συμπεριλαμβανομένων θρησκευτικών δραστηριοτήτων.
Ιλλυρικός οικισμός «βιγλάτορας» πάνω από την Αδριατική
Το Βίντοβ Βρχ (Vidov Vrh) ορθώνεται πάνω από τα χωριά Σβρτσούγκε (Svrčuge) και Μόκρινε (Mokrine), κοντά στην πόλη Χέρτσεγκ Νόβι (Herceg Novi). Με υψόμετρο περίπου 781 μέτρων από την επιφάνεια της θάλασσας, ο λόφος ξεχωρίζει για τη δεσπόζουσα θέση του πάνω από τον κόλπο του Τόπαλ (Topalj) και την πεδιάδα της Σουτορίνα (Sutorina).
Στην αρχαιότητα, οι κάτοικοι αυτής της τοποθεσίας θα είχαν ανεμπόδιστη θέα στις γύρω απέραντες εκτάσεις και στους δρόμους που οδηγούσαν στη θάλασσα. Οι αρχαιολόγοι κατατάσσουν την τοποθεσία ως «γκραντίνα» (gradina) — έναν τύπο οχυρωμένου οικισμού σε λόφο που συναντάται συχνά σε όλα τα Βαλκάνια. Από τους προϊστορικούς χρόνους, αυτοί οι οικισμοί εξυπηρετούσαν διάφορες λειτουργίες, όπως η άμυνα, το καταφύγιο και η οργάνωση των τοπικών κοινοτήτων.
Ωστόσο, η φυσική τοπογραφία του Βίντοβ Βρχ υποδηλώνει ότι σχεδιάστηκε περισσότερο για τον έλεγχο του περιβάλλοντος χώρου και για κατοίκηση, παρά ως ένα βαριά οχυρωμένο αμυντικό προπύργιο. Προηγούμενες έρευνες δείχνουν ότι ο αρχαίος οικισμός στο Βίντοβ Βρχ (Vidov Vrh) κατοικήθηκε μεταξύ του 4ου και του 1ου αιώνα π.Χ. Τα ευρήματα παρουσιάζουν χαρακτηριστικά που συνδέονται με τον πολιτισμό Γκλάσινατς (Glasinac) των Δυτικών Βαλκανίων.
Παρά ταύτα, οι αρχαιολόγοι δεν έχουν ακόμη προσδιορίσει πλήρως τα ακριβή όρια ή τη χωροταξική δομή της αρχαίας κοινότητας.
«Μιλούν» τα αρχαία κεραμικά: Πιο κοντά στην αποκάλυψη ενός ιερού
Η θεωρία ότι το Βίντοβ Βρχ (Vidov Vrh) φιλοξενούσε μια αρχαία ιερή περιοχή βασίζεται σε αρχαιολογικές ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν γύρω από την εκκλησία Λαζάριτσα το 2009. Σε μια μελέτη του 2015 που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nova antička Duklja, η Ραντμίλα Τσάπιν (Radmila Ćapin) και ο Τζόρτζε Τσάπιν (Đorđe Ćapin) εστίασαν σε μια ξεχωριστή ομάδα κεραμικών.
Οι αρχαιολόγοι ανέλυσαν θραύσματα από δίωτα αγγεία, γνωστά ως κάνθαροι, τα οποία έφεραν μικρές αποφύσεις στην επιφάνειά τους, και τα συνέκριναν με δείγματα που έχουν βρεθεί σε άλλους γνωστούς αρχαίους ιερούς τόπους.
Οι ερευνητές έδωσαν ιδιαίτερη προσοχή στα θραύσματα των κανθάρων που ήταν διακοσμημένα με ανάγλυφα εξογκώματα, συγκρίνοντάς τα με κεραμικά που εντοπίστηκαν σε άλλα αρχαία ιερά. Αυτές οι ομοιότητες τους οδήγησαν να εξετάσουν το ενδεχόμενο αν οι κάτοικοι του Βίντοβ Βρχ χρησιμοποιούσαν τμήμα της κορυφής του λόφου για θρησκευτικές τελετές, αν και μέχρι στιγμής δεν έχει ταυτοποιηθεί κάποια δομή ναού.
Οι αρχαιολόγοι δεν έχουν ακόμη εντοπίσει κάποιον ναό στο Βίντοβ Βρχ, αφήνοντας αβέβαιη τη φύση και την έκταση των τυχόν θρησκευτικών δραστηριοτήτων στην τοποθεσία. Απαιτούνται περαιτέρω αρχαιολογικά τεκμήρια για να επιβεβαιωθεί ο ακριβής σκοπός των κεραμικών και τα αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά της πιθανής ιερής περιοχής. Οι μελλοντικές ανασκαφές ενδέχεται να βοηθήσουν να αποσαφηνιστεί ο τρόπος με τον οποίο οι κάτοικοι χρησιμοποιούσαν τα διάφορα τμήματα της κορυφής του λόφου.
Αρχαίες θεότητες στο προσκήνιο: Συνδέοντας το Βίντοβ Βρχ με τον Βιντ και την Τάνα
Η σχέση μεταξύ του Βίντοβ Βρχ και των αρχαίων πεποιθήσεων εκτείνεται πέρα από τα κεραμικά ευρήματα Στην επιστημονική τους εργασία, οι Τσάπιν και Τσάπιν εξέτασαν το όνομα του λόφου, υποδεικνύοντας ότι ενδέχεται να έχει διατηρήσει το όνομα μιας αρχαίας τοπικής θεότητας. Οι ερευνητές κάνουν έναν παραλληλισμό με επιγραφές της ρωμαϊκής εποχής που βρέθηκαν στο Τοπούσκο (Topusko) της σημερινής Κροατίας.
Οι αναθηματικοί βωμοί που ανακαλύφθηκαν σε αυτή την περιοχή περιλαμβάνουν αφιερώσεις σε τοπικές θεότητες με τα ονόματα Βιδάσος (Vidasus) και Θάνα (Thana). Οι μελετητές των αρχαίων δαλματικών θρησκευτικών παραδόσεων συνδέουν αυτές τις θεότητες με τους ρωμαϊκούς θεούς Σιλβανό (Silvanus) και Ντιάνα/Άρτεμη (Diana). Αυτή η σύνδεση παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον ως προς τον τρόπο με τον οποίο οι τοπικές δοξασίες επιβίωσαν μετά την έναρξη της ρωμαϊκής κυριαρχίας.
Ωστόσο, στο Βίντοβ Βρχ δεν έχουν βρεθεί επιγραφές που να φέρουν τα ονόματα Βιντ (Vid) ή Τάνα (Tana)· ως εκ τούτου, ο δεσμός μεταξύ του ονόματος του λόφου και αυτών των αρχαίων θεών παραμένει μια υπόθεση εργασίας και όχι ένα επαληθευμένο αρχαιολογικό γεγονός. Για λόγους σύγκρισης, ένας άλλος οικισμός στο Μαυροβούνιο έχει μεγάλη σημασία:
Ο λόφος Γκραντίνα (Gradina) κοντά στο Ρίσαν (Risan). Κατά την ελληνιστική περίοδο, ο λόφος αυτός λειτουργούσε ως η ακρόπολη του αρχαίου Ρίζοντος (Rizon), όπου οι ερευνητές έχουν συνδέσει μια ιερή περιοχή με τον τοπικό προστάτη θεό, τον Μέδαυρο (Medaurus) Σε μεταγενέστερες περιόδους, η τοποθεσία φιλοξένησε ρωμαϊκές θρησκευτικές δομές και μια μεσαιωνική εκκλησία.
Η ομοιότητα μεταξύ του Βίντοβ Βρχ και του Ρίζοντος υποδηλώνει ότι οι οικισμοί μεγάλου υψομέτρου κατά μήκος των ακτών της Αδριατικής ενδέχεται να λειτουργούσαν ως ιεροί τόποι σε διάφορες εποχές, αν και δεν έχει ακόμη τεκμηριωθεί άμεσος θρησκευτικός ή πολιτιστικός δεσμός μεταξύ των δύο συγκεκριμένων τοποθεσιών.
Ιερή συνέχεια: Μια χριστιανική εκκλησία πάνω στα ερείπια του ιλλυρικού παρελθόντος
Η αρχαιολογική ιστορία του Βίντοβ Βρχ (Vidov Vrh) δεν σταματά στην Εποχή του Σιδήρου. Η εκκλησία Λαζάριτσα (Lazarica), η οποία βρίσκεται στην κορυφή του λόφου, συνδυάζει αρχιτεκτονικά ίχνη από διαφορετικές εποχές σε μία μόνο τοποθεσία.
Το 2009, οι αρχαιολόγοι πραγματοποίησαν ανασκαφές σε μια έκταση περίπου 73 τετραγωνικών μέτρων με σκοπό τη συντήρηση του ναού. Κατά τη διάρκεια αυτών των εργασιών, εντόπισαν τα θεμέλια της εκκλησίας του 15ου αιώνα, τοίχους από μια αναστήλωση του 1889, καθώς και κατάλοιπα πολύ παλαιότερων ιλλυρικών δομών.
Ένα από τα πιο σημαντικά ευρήματα ήταν ότι ο βόρειος και ο νότιος τοίχος της εκκλησίας είχαν χτιστεί απευθείας πάνω σε αρχαία ιλλυρικά τείχη, φέρνοντας σε άμεση επαφή δύο αρχιτεκτονικές περιόδους που χωρίζονται από αιώνες. Οι αρχαιολόγοι έφεραν επίσης στο φως ελληνιστική κεραμική, ένα χρυσό σκουλαρίκι, ένα χάλκινο θραύσμα ζώνης του 9ου αιώνα και άλλα αντικείμενα από διάφορες περιόδους.
Τα ευρήματα αυτά υποδηλώνουν ότι ο λόφος παρέμεινε σε χρήση και μετά την αρχαιότητα, αν και τα τρέχοντα στοιχεία δεν αποδεικνύουν μια συνεχή παράδοση κατοίκησης ή λατρείας.
Στο μικροσκόπιο των αρχαιολόγων το ιλλυρικό παρελθόν: Τι υπόσχεται η νέα ανασκαφική περίοδος
Οι έρευνες που ξεκίνησαν τον Οκτώβριο του 2026 επικεντρώνονται στα ερωτήματα που άφησαν αναπάντητα οι προηγούμενες ανασκαφές. Η ομάδα εξετάζει τα διάφορα στρώματα του οικισμού, τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα και τη διάρκεια της κατοίκησης, προκειμένου να κατανοήσει τη φύση του Βίντοβ Βρχ (Vidov Vrh) κατά την αρχαιότητα.
Η ομάδα, υπό την καθοδήγηση της Ραντμίλα Τσάπιν (Radmila Ćapin), περιλαμβάνει τον αρχαιολόγο Τζόρτζε Τσάπιν (Đorđe Ćapin) και τον συντηρητή-αναστηλωτή Γκόραν Σκρομπάνοβιτς (Goran Skrobanović). Παράλληλα με τις ανασκαφές, οι ερευνητές χρησιμοποιούν τεχνολογία σάρωσης LiDAR και γεωδαιτικές μετρήσεις για τη δημιουργία ενός λεπτομερούς χάρτη του λόφου.
Το έργο χρηματοδοτείται από το Υπουργείο Πολιτισμού και Μέσων Ενημέρωσης του Μαυροβουνίου και τον Δήμο του Χέρτσεγκ Νόβι (Herceg Novi). Οι πρόσφατες ανασκαφές έχουν εντοπίσει πολυάριθμα θραύσματα κεραμικής της Ύστερης Εποχής του Σιδήρου και πιθανά δομικά κατάλοιπα.
Αν και καμία επίσημη δήλωση δεν έχει ακόμη επιβεβαιώσει τη σύνδεσή τους με κάποιον ιερό τόπο, τα ευρήματα αυτά προσφέρουν την ευκαιρία να αξιολογηθούν τα τελετουργικά κεραμικά που βρέθηκαν το 2009 μέσα σε ένα ευρύτερο οικιστικό πλαίσιο. Ένα από τα βασικά ερωτήματα που αντιμετωπίζουν οι ερευνητές είναι ποιο τμήμα του αρχαίου οικισμού χρησιμοποιούνταν για θρησκευτικές δραστηριότητες.
Προσδιορίζοντας τη λειτουργία των αρχιτεκτονικών καταλοίπων που ανακαλύφθηκαν πρόσφατα, ελπίζουν να αποκτήσουν πιο συγκεκριμένες γνώσεις για τον οικισμό και τις παραδόσεις λατρείας των ιλλυρικών κοινοτήτων κατά μήκος των ακτών της Αδριατικής.
