Ένα απρόσμενο αίτημα του Ουκρανού προέδρου Βολόντιμιρ Ζελένσκι για πρόσθετη οικονομική ενίσχυση ύψους 27 δισεκατομμυρίων δολαρίων, φέρνει την Ευρωπαϊκή Ένωση προ εκπλήξεως, υπογραμμίζοντας το διαρκώς αυξανόμενο κόστος της πολεμικής σύγκρουσης.
Σε μια κρίσιμη καμπή του πολέμου, όπου οι ρωσικές επιθέσεις πυκνώνουν και η αμερικανική χρηματοδότηση υποχωρεί, οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι καλούνται να ζυγίσουν τις αντοχές των εγχώριων προϋπολογισμών τους απέναντι στις κλιμακούμενες ανάγκες της Ουκρανίας.
Μια δυσάρεστη έκπληξη
Όταν μια ομάδα Ευρωπαίων αξιωματούχων έφτασε στο Κίεβο στα τέλη Αυγούστου για να παραστεί στους εορτασμούς της Ημέρας Ανεξαρτησίας της Ουκρανίας, ήρθε αντιμέτωπη με μια δυσάρεστη έκπληξη.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, ένας από τους κύριους υποστηρικτές της χώρας, είχε οριστικοποιήσει νωρίτερα φέτος ένα δάνειο που ξεπερνούσε τα 100 δισεκατομμύρια δολάρια.
Ωστόσο, ο Βολόντιμιρ Ζελένσκι ενημέρωσε τους συμμάχους ότι η Ουκρανία βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με ένα απροσδόκητα μεγάλο έλλειμμα στον αμυντικό της προϋπολογισμό, τονίζοντας ότι για να βγει η χρονιά απαιτούνται επιπλέον 27 δισεκατομμύρια δολάρια.
Το αίτημα της Ουκρανίας προκάλεσε έκπληξη και αναστάτωση σε πολλούς Ευρωπαίους αξιωματούχους, σε μια στιγμή που το Κίεβο —έχοντας σοβαρές ελλείψεις σε αντιαεροπορική άμυνα απέναντι στις ασταμάτητες ρωσικές επιθέσεις με drones και πυραύλους— αντιμετωπίζει μία από τις πιο επικίνδυνες καμπές του από το 2022.
Σύμφωνα με τέσσερις Ευρωπαίους διπλωμάτες, οι οποίοι μίλησαν υπό το καθεστώς της ανωνυμίας στους New York Times, οι Ευρωπαίοι αντιλαμβάνονται ότι η Ουκρανία δίνει αγώνα επιβίωσης, αλλά δεν περίμεναν μια τόσο μεγάλη δημοσιονομική «αποκλίση».
Στο παρασκήνιο, ορισμένοι αμφισβητούν αν τα χρήματα δαπανώνται με διαφάνεια και αποδοτικότητα, ενώ δύο Ευρωπαίοι αξιωματούχοι διερωτήθηκαν μήπως οι πραγματικές ανάγκες υπερεκτιμώνται.
Πλέον, οι ευρωπαϊκές αρχές προσπαθούν να αποκωδικοποιήσουν την προέλευση του ελλείμματος, το ακριβές μέγεθός του, καθώς και το αν και πώς είναι εφικτό να σταλούν πρόσθετοι πόροι εντός του έτους.
Την ίδια στιγμή, το Κίεβο έχει απευθύνει αντίστοιχα αιτήματα στη Βρετανία, τον Καναδά και την Ιαπωνία για την κάλυψη της «τρύπας».
Η απρόσμενη αυτή απαίτηση απειλεί να επιβαρύνει τις σχέσεις της Ουκρανίας με τους συμμάχους της. Καθώς οι ΗΠΑ έχουν περιορίσει τη χρηματοδοτική τους στήριξη, τα ευρωπαϊκά κεφάλαια καθίστανται ζωτικής σημασίας.
Ωστόσο, οι Ευρωπαίοι ηγέτες καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στη στήριξη του Κιέβου και τις πιεστικές εσωτερικές προτεραιότητες των χωρών τους, ρισκάροντας αλλιώς τη δυσαρέσκεια των ψηφοφόρων τους.
Παράλληλα, το έλλειμμα υπενθυμίζει με ηχηρό τρόπο ότι το κόστος στήριξης της Ουκρανίας αυξάνεται εκθετικά. Η χώρα δέχεται ανελέητα πλήγματα σε λιμενικές υποδομές, στερώντας της βασικά έσοδα, ενώ παρουσιάζει κρίσιμες ελλείψεις σε αμερικανικούς πυραύλους αναχαίτισης βαλλιστικών στόχων, προσπαθώντας παράλληλα να αναπτύξει δικές της εγχώριες λύσεις.
«Ο πόλεμος έχει γίνει αντικειμενικά πολύ πιο ακριβός», ανέφερε η Ολένα Προκοπένκο, αναλύτρια εξωτερικής πολιτικής και ανώτερη ερευνήτρια στο German Marshall Fund.
«Εάν η Ουκρανία καταφέρει να αποδείξει στις ευρωπαϊκές χώρες ότι έχει πραγματικά ανάγκη αυτά τα χρήματα, πιστεύω ότι θα βρουν τον τρόπο — τόσο για το συμφέρον της Ουκρανίας όσο και για το δικό τους».
Από πού προέκυψε το δημοσιονομικό έλλειμμα;
Η ακριβής προέλευση του ελλείμματος παραμένει ασαφής και αποτελεί αντικείμενο διαφωνιών.
Μιλώντας στο Κίεβο τον περασμένο μήνα, ο Ζελένσκι ανέφερε ότι μέρος των δαπανών πραγματοποιήθηκε επί θητείας του πρώην υπουργού Άμυνας, Μιχαΐλο Φεντόροφ, ο οποίος είχε προωθήσει σαρωτικές αλλαγές στην αμυντική βιομηχανία πριν την αποπομπή του.
«Το υπουργείο Άμυνας χρησιμοποίησε κονδύλια που είχαν προϋπολογιστεί για το τέλος αυτού του έτους, και φυσικά, το συνολικό έλλειμμα ανέρχεται στα 27 δισεκατομμύρια δολάρια», δήλωσε ο Ζελένσκι κατά τη διάρκεια συνάντησης με Ευρωπαίους ηγέτες στις 24 Αυγούστου.
Από την πλευρά του, ο Φεντόροφ αρνήθηκε την ύπαρξη μιας τόσο μεγάλης «τρύπας» επί των ημερών του, υποστηρίζοντας ότι η απόκλιση συνδέεται με νέα έργα υπό τη σημερινή ηγεσία του υπουργείου.
Αν και το Κίεβο δεν έχει δημοσιοποιήσει ακόμη μια πλήρη αναφορά των βραχυπρόθεσμων αναγκών του, ο Ζελένσκι δήλωσε σε δημοσιογράφους ότι η κάλυψη του ελλείμματος αφορά την αγορά όπλων, τη μισθοδοσία των στρατιωτών και τις αποζημιώσεις προς τις οικογένειες των πεσόντων.
Η Ροξολάνα Πίντλασα, επικεφαλής της Επιτροπής Προϋπολογισμού του Ουκρανικού Κοινοβουλίου, σημείωσε ότι είχε ειδοποιηθεί νωρίτερα φέτος για ένα αναμενόμενο έλλειμμα περίπου 7,5 δισ. δολαρίων.
Ωστόσο, οι στρατιωτικές δαπάνες αυξήθηκαν κατά περισσότερο από 17% κατά τους πρώτους οκτώ μήνες του 2026 σε σύγκριση με την αντίστοιχη περσινή περίοδο.
«Αυτά τα κενά δημιουργούνται επειδή ο πόλεμος γίνεται κάθε χρόνο όλο και πιο ακριβός», δήλωσε η Πίντλασα. «Πρέπει να λάβουμε υπόψη ότι η τακτική των Ρώσων αλλάζει, γεγονός που επιδεινώνει την κατάσταση για την Ουκρανία».
Η ίδια πρόσθεσε ότι η έξαρση των ρωσικών επιθέσεων στις ουκρανικές βιομηχανικές υποδομές, όπως τα μεταλλουργικά εργοστάσια και ο διάδρομος εξαγωγής σιτηρών, στοίχισε στην Ουκρανία περίπου τα μισά από τα αναμενόμενα έσοδά της μόνο τον περασμένο μήνα.
Ο πρωθυπουργός της Ουκρανίας, Σερχίι Κορέτσκι, ζήτησε από τους βουλευτές την εφαρμογή μέτρων λιτότητας, ωστόσο τα περιθώρια περικοπών είναι περιορισμένα.
«Δεν μπορούμε να κάνουμε συμβιβασμούς στη στήριξη του στρατού μας, διότι πρόκειται για την ίδια μας την επιβίωση», δήλωσε ο Ολεξάντρ Μερέζκο, πρόεδρος της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων του Κοινοβουλίου, ξεκαθαρίζοντας ότι τυχόν περικοπές στους μισθούς των στρατιωτών ή στις αποζημιώσεις των οικογενειών τους είναι εκτός συζήτησης.
«Αυτά πρέπει να είναι ιερά για εμάς».
Πώς μπορεί να καλυφθεί το κενό
Αν και το αίτημα της Ουκρανίας αιφνιδίασε την ΕΕ, οι Βρυξέλλες αναζητούν τρόπους για την κάλυψή του, σημειώνουν οι New York Times.
Ο Επίτροπος Οικονομίας της ΕΕ, Βάλντις Ντομπρόβσκις, είχε συνομιλίες με τον Κορέτσκι τη Δευτέρα. Το πρώτο βήμα είναι «να αποκτήσουμε μια ξεκάθαρη εικόνα για το ποια είναι η προϋπολογιστική ή δημοσιονομική κατάσταση», δήλωσε ο εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Μπάλας Ουζβάρι.
Από την πλευρά του, ο Ζελένσκι προτείνει εναλλακτικές λύσεις, όπως η ταχύτερη εκταμίευση των ήδη εγκεκριμένων δανείων.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση οριστικοποίησε τον Απρίλιο το πακέτο δανειοδότησης των 100 και πλέον δισεκατομμυρίων δολαρίων έπειτα από σκληρές πολιτικές διαπραγματεύσεις. Το ποσό αυτό προοριζόταν να εκταμιευθεί σε βάθος διετίας, με το μισό να καταβάλλεται το 2026 και το υπόλοιπο το 2027.
Η επιτάχυνση των πληρωμών φαντάζει ως η μόνη άμεσα υλοποιήσιμη επιλογή για την παροχή ρευστότητας, σύμφωνα με οκτώ Ευρωπαίους διπλωμάτες.
«Θα συνεχίσουμε να παρέχουμε χρηματοδότηση μέσω του δανείου στήριξης της Ουκρανίας και, όπου είναι δυνατόν, θα μεταφέρουμε νωρίτερα αυτή τη χρηματοδότηση εκεί όπου απαιτείται», δήλωσε η υπουργός Εξωτερικών της Ιρλανδίας, Έλεν ΜακΈντι, μετά τη σύνοδο των υπουργών Άμυνας.
Ωστόσο, η απόφαση αυτή δεν θεωρείται δεδομένη, καθώς η Κομισιόν αποτιμά ακόμη το ακριβές μέγεθος της «τρύπας». Παράλληλα, μια τέτοια κίνηση δημιουργεί ένα νέο πρόβλημα: τη μείωση διαθέσιμων πόρων για το επόμενο έτος.
Ταυτόχρονα, το Κίεβο πιέζει την Ευρωπαϊκή Ένωση να προχωρήσει στη δέσμευση των κρατικών ρωσικών περιουσιακών στοιχείων. Περισσότερα από 200 δισεκατομμύρια δολάρια σε παγωμένα ρωσικά κεφάλαια βρίσκονται στο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα Euroclear στο Βέλγιο.
Πέρυσι, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εξέτασαν τη χρήση αυτών των κεφαλαίων ως εγγύηση για την έκδοση δανείου προς την Ουκρανία, αλλά το σχέδιο κατέρρευσε την τελευταία στιγμή λόγω των ενστάσεων του Βελγίου και άλλων κρατών.
Σήμερα, η Σουηδία και άλλα κράτη-μέλη προσπαθούν να επαναφέρουν την ιδέα αυτή, ώστε να ενισχυθεί το Κίεβο χωρίς να επιβαρυνθούν οι εθνικοί προϋπολογισμοί.
Εντούτοις, τα εμπόδια παραμένουν. Το Βέλγιο διατηρεί τις επιφυλάξεις του, υπό τον φόβο ότι η κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων μιας ξένης χώρας θα μπορούσε να πυροδοτήσει χρηματοπιστωτική κρίση, στέλνοντας σήμα στους διεθνείς επενδυτές ότι τα κεφάλαιά τους κινδυνεύουν από πολιτικές αποφάσεις, οδηγώντας σε μαζική απόσυρση κεφαλαίων από το Euroclear και άλλα ευρωπαϊκά ιδρύματα.
Το Euroclear αρνήθηκε να σχολιάσει το θέμα.
Υπό αυτά τα δεδομένα, τυχόν συμφωνία για τη αξιοποίηση των παγωμένων ρωσικών κεφαλαίων θα απαιτούσε μήνες, αν τελικά καταστεί εφικτή.
Ο υπουργός Εξωτερικών της Ουκρανίας, Αντρίι Σιμπίχα, κάλεσε πρόσφατα τις ευρωπαϊκές χώρες να λάβουν άμεσα αποφάσεις και να μη αντιμετωπίζουν τα ρωσικά κεφάλαια απλώς ως μέσο πίεσης για το μέλλον.
«Οι διαπραγματεύσεις ανήκουν κάπου στο μέλλον», τόνισε ο Σιμπίχα, «ενώ τα κονδύλια τα χρειαζόμαστε τώρα».
