Το βράδυ του Σαββάτου 31 Οκτωβρίου, λίγες ώρες πριν από την 1η Νοεμβρίου και την ημέρα των Αγίων Πάντων, εορτάζεται το Halloween. Πρόκειται για ένα έθιμο με βαθιές ρίζες, το οποίο ενώνει χριστιανικά έθιμα με αρχαίες λαϊκές δοξασίες.
Η ονομασία Halloween προέρχεται από τη σκωτσέζικη συντομευμένη μορφή της φράσης «All Hallows’ Eve», που σημαίνει παραμονή των Αγίων Πάντων. Η Καθολική Εκκλησία γιορτάζει την Ημέρα των Αγίων Πάντων κάθε χρόνο στις 1 Νοεμβρίου. Την συγκεκριμένη ημέρα τιμώνται όλοι οι Άγιοι της Εκκλησίας, γνωστοί και άγνωστοι. Αξίζει να σημειωθεί ότι στην Ορθόδοξη Εκκλησία, η Κυριακή των Αγίων Πάντων είναι κινητή και γιορτάζεται την πρώτη Κυριακή μετά την Πεντηκοστή.
Το Halloween φαίνεται πως συνδυάζει τη χριστιανική πίστη με την αρχαία κελτική γιορτή Samhain, η οποία γιορταζόταν τη νύχτα της 31ης Οκτωβρίου προς την 1η Νοεμβρίου, στην Ιρλανδία, τη Σκωτία και τη Νήσο του Μαν, σηματοδοτώντας το τέλος της συγκομιδής και τον ερχομό του χειμώνα.
Σύμφωνα με μελετητές, οι Κέλτες θεωρούσαν εκείνη τη περίοδο ιδιαίτερη και επικίνδυνη, καθώς πίστευαν ότι το όριο ανάμεσα σε ζωντανούς και νεκρούς ήταν εύκολο να παραβιαστεί, με αποτέλεσμα τα πνεύματα και οι νεράιδες να μπορούν να περάσουν ευκολότερα στη Γη.
Για να εξευμενίσουν όσους βρίσκονταν σε μια άλλη ζωή, άφηναν προσφορές από φαγητό και ποτό.
Με βάση το BBC, οι Κέλτες για να τιμήσουν τη μέρα, άναβαν τεράστιες φωτιές, φορούσαν στολές και έλεγαν τη μοίρα. Με την πάροδο των ετών, καθώς οι Ρωμαίοι κατέκτησαν μεγάλο μέρος της Ευρώπης και ο χριστιανισμός εξαπλώθηκε στα κελτικά εδάφη, τα έθιμα αυτών των παραδόσεων και πολιτισμών αναμείχθηκαν.
Η ιστορία του «Τσιγγούνη Τζακ» και οι κολοκύθες
Σύμφωνα με το Today, μία από τις πιο δημοφιλείς δραστηριότητες του Halloween είναι το σκάλισμα της κολοκύθας σε φαναράκι.
Η Λίζα Μόρτον, συγγραφέας του βιβλίου «Trick or Treat: A History of Halloween», εξηγεί ότι η συγκεκριμένη παράδοση έχει τις ρίζες της στην Ιρλανδία και στον παλιό μύθο ενός άνδρα που ονομαζόταν «Τσιγγούνης Τζακ».
«Ο Τζακ ήταν ένας θρυλικός κατεργάρης», δηλώνει η Μόρτον.
Όπως αναφέρει η λαϊκή παράδοση, ο Τζακ ξεγέλασε τον θάνατο τρεις φορές στη ζωή του, ξεγλιστρώντας από τον διάβολο ώστε να μην του πάρει την ψυχή.
Όταν τελικά πέθανε, στον Τζακ απαγορεύτηκε η είσοδος στον παράδεισο, ενώ και ο εξοργισμένος διάβολος αρνήθηκε να τον δεχτεί στην κόλαση. Καταδικασμένος να περιπλανιέται αιώνια στους σκοτεινούς κόσμους του καλού και του κακού, ο Τζακ κουβαλάει ένα σκαλισμένο γογγύλι με ένα αναμμένο κάρβουνο μέσα για να φωτίζει τον δρόμο του.
Σύμφωνα με τη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου, η ιστορία του «Τσιγγούνη Τζακ» πιθανότατα ενέπνευσε τους Ιρλανδούς να σκαλίζουν πρόσωπα πάνω σε γογγύλια στην προσπάθειά τους να διώξουν τα κακά πνεύματα.
«Όταν οι Ιρλανδοί και οι Σκωτσέζοι έφτασαν στην Αμερική, βρήκαν αυτές τις υπέροχες ντόπιες κολοκύθες, οι οποίες ήταν ακόμα καλύτερες από τα γογγύλια», λέει η Μόρτον. Χώρια που το μέγεθός τους τις έκανε πολύ πιο εύκολες στο σκάλισμα.
Ωστόσο, το έθιμο του σκαλίσματος κολοκύθας σε φαναράκι είναι σχετικά πρόσφατο, σύμφωνα με την συγγραφέα.
«Είναι μια μικρή παρανόηση να λέτε ότι οι Ιρλανδοί και οι Σκωτσέζοι σκάλιζαν κολοκύθες πριν από διακόσια χρόνια», σημειώνει. «Δεν είχαν κολοκύθες τότε. Πρόκειται καθαρά για καρπούς του Νέου Κόσμου, τους οποίους ανακάλυψαν όταν έφτασαν εδώ».
«Φάρσα ή Κέρασμα»
Μία από τις πιο γνωστές δραστηριότητες του Halloween είναι το γνωστό «Trick or Treat», που σημαίνει «Φάρσα ή Κέρασμα».
Η παράδοση φαίνεται πως συνδέεται με το παλαιότερο σκωτσέζικο και ιρλανδικό έθιμο του «guising», που καταγράφεται ήδη από τον 16ο αιώνα.
Με βάση το έθιμο, τα παιδιά μεταμφιέζονταν, πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι και έλεγαν ποιήματα ή τραγουδούσαν, προσφέροντας μια μικρή παράσταση με αντάλλαγμα φαγητό ή κεράσματα. Η φράση «Trick or Treat!» καταγράφηκε για πρώτη φορά το 1917 στον Καναδά.
Σύμφωνα με το Today, τα διασκεδαστικά πάρτι μεταμφιεσμένων και το έθιμο «φάρσα ή κέρασμα» έχουν γίνει πλέον συνώνυμα με το Halloween, αλλά η Λίζα Μόρτον αναφέρει ότι δεν ήταν πάντα έτσι.
Για πολλά χρόνια, όπως αναφέρει, το Halloween ήταν μια νύχτα αφιερωμένη σε πονηριές και φάρσες σε ανυποψίαστους ανθρώπους. Μέχρι τη δεκαετία του 1930, οι φάρσες είχαν μετατραπεί σε κανονικό βανδαλισμό, προκαλώντας ζημιές εκατομμυρίων δολαρίων σε μεγάλες πόλεις των ΗΠΑ.
«Έσπαγαν φωτιστικά, έβαζαν φωτιές και έβαζαν τρικλοποδιές σε ανθρώπους στα πεζοδρόμια. Μάλιστα, το 1933 οι βάνδαλοι προκάλεσαν τόσες πολλές καταστροφές, που η χρονιά εκείνη έμεινε γνωστή ως “Μαύρο Halloween”», λέει η Μόρτον.
Έπειτα από εκείνη την χρονιά, πολλές πόλεις σκέφτηκαν να απαγορεύσουν εντελώς τη γιορτή, αλλά αντ’ αυτού αποφάσισαν να υιοθετήσουν μια δημοφιλή καναδική παράδοση. «Η λογική φαίνεται πως ήταν ότι αν προσφέρετε κεράσματα, τα παιδιά δεν θα τριγυρνούν κάνοντας φάρσες», εξηγεί ο Χένρι Άνσγκαρ Κέλι, διακεκριμένος ερευνητής με εξειδίκευση στις μεσαιωνικές και αναγεννησιακές σπουδές στο UCLA.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η ιδέα αυτή κέρδισε έδαφος στις Ηνωμένες Πολιτείες στις δεκαετίες του ’30 και του ’40, οδηγώντας στο σημερινό τελετουργικό όπου τα παιδιά χτυπούν τα κουδούνια φωνάζοντας «φάρσα ή κέρασμα» με την ελπίδα να εξασφαλίσουν γλυκά, αντί να σκαρώνουν διαβολικές φάρσες.
