Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Ένας σκελετός της ρωμαϊκής εποχής, θαμμένος μπρούμυτα και περιτριγυρισμένος από μια εξαιρετική συλλογή γυάλινων και κεραμικών σκευών, ήρθε στο φως στην αρχαία νεκρόπολη των Σαλώνων, στην Κροατία. Ανάμεσα στα αντικείμενα υπήρχε ένα ιδιαίτερα ξεχωριστό εύρημα: ένα γυάλινο βαλσαμάριο σε σχήμα χουρμά.
- Η στάση του σώματος στον Τάφο 162 προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο ενδιαφέροντος, καθώς οι ταφές σε αυτό το τμήμα του κοιμητηρίου γίνονταν κανονικά με τον νεκρό ξαπλωμένο ανάσκελα. Οι ερευνητές δεν έχουν ανακοινώσει ακόμη κάποια ερμηνεία για αυτή την ασυνήθιστη θέση.
- Ο Τάφος 162 ενδέχεται να αποδειχθεί σημαντικός για λόγους που ξεπερνούν τα ίδια του τα κτερίσματα, προσφέροντας μια ιδιαίτερα λεπτομερή ματιά στον μεταβαλλόμενο ταφικό κόσμο των ρωμαϊκών Σαλώνων.
Ο θάνατος στον αρχαίο κόσμο συνοδευόταν πάντα από ιερά τελετουργικά, όμως ορισμένες ταφές κρύβουν μυστικά που συνεχίζουν να προβληματίζουν τους επιστήμονες αιώνες μετά. Μια τέτοια περίπτωση ήρθε πρόσφατα στο φως στην αρχαία νεκρόπολη των Σαλώνων, στην Κροατία, όπου οι αρχαιολόγοι βρέθηκαν μπροστά σε ένα διπλό αίνιγμα.
Ένας σκελετός της ρωμαϊκής εποχής, θαμμένος μπρούμυτα και περιτριγυρισμένος από μια εξαιρετική συλλογή γυάλινων και κεραμικών σκευών, ήρθε στο φως σε μια νεκρόπολη στα Σάλωνα της Κροατίας.
Ανάμεσα στα αντικείμενα που είχαν τοποθετηθεί δίπλα στον νεκρό υπήρχε ένα ιδιαίτερα ξεχωριστό εύρημα: ένα γυάλινο βαλσαμάριο σε σχήμα χουρμά.
Φέρνοντας στο φως τα μυστικά της αρχαίας νεκρόπολης
Η ταφή, που έλαβε την ονομασία Τάφος 162, ήρθε στο φως κατά την πέμπτη ανασκαφική περίοδο των αρχαιολογικών ερευνών στο Hortus Metrodori, τμήμα της δυτικής νεκρόπολης των Σαλώνων.
Οι ερευνητές εντόπισαν 32 τάφους κατά την ανασκαφική περίοδο του 2026, ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό των τάφων που έχουν ερευνηθεί σε αυτό το τμήμα του κοιμητηρίου στους 152.
Σπάνια γυάλινα βαλσαμάρια: Τα πολύτιμα κτερίσματα του τάφου
Σύμφωνα με το Αρχαιολογικό Μουσείο του Σπλιτ, ο Τάφος 162 ξεχώρισε λόγω του ασυνήθιστα πλούσιου συνόλου κτερισμάτων του. Οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν τρία γυάλινα μπουκάλια, ένα μικρό γυάλινο σκεύος, τρία γυάλινα βαλσαμάρια και τέσσερα κεραμικά αγγεία. Στον τάφο βρέθηκαν επίσης δύο εγχάρακτοι πολύτιμοι λίθοι (σφραγιδόλιθοι) και θραύσματα ενός χάλκινου αντικειμένου.
Ένα από τα βαλσαμάρια ήταν κατασκευασμένο στο σχήμα καρπού χουρμά, γεγονός που το καθιστά ένα από τα πιο ιδιαίτερα οπτικά αντικείμενα της φετινής ανασκαφικής περιόδου.
Μικρά γυάλινα σκεύη, γνωστά ως βαλσαμάρια ή μυροδοχεία (unguentaria), ήταν ευρέως διαδεδομένα σε ολόκληρο τον ρωμαϊκό κόσμο. Συνήθως συνδέονται με ουσίες όπως αρωματικά έλαια, αλοιφές και καλλυντικά, αν και το αρχικό τους περιεχόμενο δεν μπορεί να προσδιοριστεί αυτόματα μόνο από το σχήμα του αγγείου.
Το συγκεκριμένο παράδειγμα σε σχήμα χουρμά από τα Σάλωνα ανήκει σε μια αναγνωρίσιμη ρωμαϊκή παράδοση υαλουργίας. Παρόμοια σκεύη, κατασκευασμένα με τη χρήση μήτρας (καλουπιού), μιμούνται τη ρυτιδωμένη επιφάνεια και το επιμήκες σχήμα ενός ώριμου χουρμά.
Αντίστοιχα δείγματα σε μουσειακές συλλογές χρονολογούνται γενικά στον 1ο και στις αρχές του 2ου αιώνα μ.Χ., ενώ ορισμένα γνωστά κομμάτια έχουν συνδεθεί με υαλουργικά εργαστήρια της συροπαλαιστινιακής ακτής.
Η προέλευση του αγγείου που ανασκάφθηκε πρόσφατα στα Σάλωνα δεν έχει ακόμη προσδιοριστεί, επομένως θα ήταν πρόωρο να αναγνωριστεί ως εισαγόμενο προϊόν από την Ανατολική Μεσόγειο.
Το μυστήριο της ανατροπής: Γιατί ο νεκρός θάφτηκε μπρούμυτα;
Η στάση του σώματος στον Τάφο 162 προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο ενδιαφέροντος. Οι ταφές σε αυτό το τμήμα του κοιμητηρίου γίνονταν κανονικά με τον νεκρό ξαπλωμένο ανάσκελα, γεγονός που καθιστά τη μπρούμυτα θέση αξιοσημείωτη.
Οι ταφές με το πρόσωπο προς τα κάτω είναι γνωστές σε νεκροταφεία της ρωμαϊκής περιόδου σε ολόκληρη την Ευρώπη, αλλά δεν επιδέχονται μία και μοναδική εξήγηση. Οι αρχαιολόγοι έχουν συνδέσει κατά καιρούς μεμονωμένα παραδείγματα με ασυνήθιστες ταφικές τελετουργίες, κοινωνικές συνθήκες ή συγκεκριμένα γεγονότα γύρω από τον θάνατο και την ταφή.
Στην περίπτωση του Τάφου 162, οι ερευνητές δεν έχουν ανακοινώσει ακόμη κάποια ερμηνεία για τη στάση του σώματος. Το πλούσιο σύνολο των κτερισμάτων, άλλωστε, προειδοποιεί ενάντια σε απλοϊκές εξηγήσεις.
Η περαιτέρω βιοαρχαιολογική μελέτη των σκελετικών καταλοίπων ενδέχεται τελικά να παράσχει πληροφορίες σχετικά με την ηλικία, το βιολογικό φύλο, την κατάσταση της υγείας και το ιστορικό της ζωής του ατόμου.
Αιώνες ρωμαϊκών ταφικών εθίμων στο Hortus Metrodori
Το Hortus Metrodori αποτελούσε τμήμα της δυτικής νεκρόπολης των Σαλώνων, ενός από τα πιο σημαντικά ρωμαϊκά αστικά κέντρα στην ανατολική Αδριατική. Το κοιμητήριο πήρε τη σύγχρονη ονομασία του από μια επιγραφή που αναφέρει τη φράση in horto Metrodori, δηλαδή «στον κήπο του Μητρόδωρου».
Η νεκρόπολη αναπτύχθηκε δίπλα στη ρωμαϊκή οδό που οδηγούσε δυτικά από τα Σάλωνα προς το Τραγούριον (Tragurium) —το σημερινό Τρογκίρ— και παρέμεινε σε χρήση περίπου από τον 1ο έως τον 4ο αιώνα μ.Χ.
Μια δομή οριοθέτησης γνωστή ως murazzo διαχώριζε τμήματα του νεκροταφείου από τον δρόμο, ενώ υπήρχε περίφραξη και σε μεμονωμένα ταφικά οικόπεδα.Οι νέες ανασκαφές βοηθούν τους αρχαιολόγους να ανασυνθέσουν τον τρόπο με τον οποίο αυτό το ταφικό τοπίο άλλαζε με την πάροδο του χρόνου.
Κατά τις παλαιότερες φάσεις του κοιμητηρίου κυριαρχούσε η καύση των νεκρών. Κατά τη διάρκεια του 2ου αιώνα μ.Χ., η ταφή (ενταφιασμός) άρχισε να γίνεται όλο και πιο συχνή και τελικά αντικατέστησε την καύση στην περιοχή που ερευνήθηκε.
Η μετάβαση είναι ιδιαίτερα εμφανής στα αποτελέσματα του 2026. Οι αρχαιολόγοι κατέγραψαν ακριβώς 16 ταφές με καύση και 16 ενταφιασμούς.
Δώδεκα από τις καύσεις περιείχαν απανθρακωμένα ανθρώπινα υπολείμματα που είχαν τοποθετηθεί απευθείας σε λάκκους, ενώ σε τρεις χρησιμοποιήθηκαν κεραμικές τεφροδόχοι και σε μία λίθινη τεφροδόχος.
Ανάμεσα στις ταφές με καύση, ο Τάφος 137 απέδωσε ένα ακόμη γυάλινο βαλσαμάριο μαζί με μια οστέινη περόνη και μια κεραμική λυχνία ελαίου.
Μια ανακάλυψη που αλλάζει τα δεδομένα: Αναθεωρώντας τη χρονολόγηση της νεκρόπολης
Ο Τάφος 162 ενδέχεται να αποδειχθεί σημαντικός για λόγους που ξεπερνούν τα ίδια του τα κτερίσματα.
Είχε ανοιχτεί πάνω από τα κατάλοιπα ενός παλαιότερου κατεδαφισμένου τοίχου, ο οποίος προηγουμένως είχε ερμηνευτεί ως το βόρειο όριο ενός ταφικού οικοπέδου που συνορεύει στα νότια με το murazzo.Άλλοι τάφοι που χρονολογούνται στον 1ο αιώνα μ.Χ. βρίσκονται επίσης πάνω από την εγκαταλελειμμένη αυτή δομή.
Ως εκ τούτου, οι αρχαιολόγοι υποστηρίζουν ότι ο τοίχος ενδέχεται να προηγείται της κατασκευής του murazzo, προσθέτοντας ενδεχομένως μία ακόμη φάση στην αρχιτεκτονική ιστορία του δυτικού νεκροταφείου των Σαλώνων.
Οι συνεχιζόμενες ανασκαφές πραγματοποιούνται από το Κροατικό Ινστιτούτο Συντήρησης και το Αρχαιολογικό Μουσείο του Σπλιτ, ενώ η βιοαρχαιολογική ανάλυση διεξάγεται από το Ανθρωπολογικό Κέντρο της Κροατικής Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών.
Προς το παρόν, το γυάλινο βαλσαμάριο σε σχήμα χουρμά αποτελεί ένα από τα πιο εντυπωσιακά αντικείμενα της φετινής περιόδου. Σε συνδυασμό με την ασυνήθιστη στάση του νεκρού και τη συγκέντρωση των κτερισμάτων, ο Τάφος 162 προσφέρει μια ιδιαίτερα λεπτομερή ματιά στον μεταβαλλόμενο ταφικό κόσμο των ρωμαϊκών Σαλώνων.