Η αρχαιολογική ερευνητική εκστρατεία που πραγματοποιήθηκε πρόσφατα στην περιοχή του Φλούμερι (Flumeri), στην ιταλική επαρχία του Αβελίνο, απέδωσε αποτελέσματα εξαιρετικής σημασίας για την κατανόηση του πολεοδομικού σχεδιασμού της αρχαίας ρωμαϊκής πόλης που βρίσκεται στην τοποθεσία γνωστή ως Φιοκάλια (Fioccaglia).
Οι εργασίες, υπό τη διεύθυνση του Καθηγητή Giuseppe Ceraudo του Πανεπιστημίου του Salento και σε στενή συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιολογίας, Καλών Τεχνών και Τοπίου για τις επαρχίες του Σαλέρνο και του Αβελίνο, καθώς και με τη δημοτική αρχή του Φλούμερι, καθόρισαν με σαφήνεια την πολεοδομική διάταξη του οικισμού, επιβεβαιώνοντας παράλληλα τον στρατηγικό του ρόλο κατά μήκος της διαδρομής της Αππίας Οδού, μιας οδικής αρτηρίας που περιλαμβάνεται στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.
Η ιστορική σημασία της τοποθεσίας
Η τοποθεσία Φιοκάλια (Fioccaglia), η χρονολόγηση της οποίας ανάγεται στον 2ο και 1ο αιώνα π.Χ. και την οποία ορισμένοι μελετητές ταυτίζουν με το αρχαίο Forum Aemilii, αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο για την κατανόηση της διαδικασίας εκρωμαϊσμού που βίωσε η περιοχή της Ιρπίνια (Irpinia).
Η ιστορική σημασία της τοποθεσίας απορρέει επίσης από την άμεση σύνδεσή της με την παρουσία της “Regina Viarum” (Βασίλισσας των Οδών) και με την ίδια την απαρχή της Αιμιλίας Οδού (Via Aemilia), η κατασκευή της οποίας προωθήθηκε από τον ύπατο Μάρκο Αιμίλιο Λέπιδο το 126 π.Χ.
Προγενέστερες έρευνες, που διεξήχθησαν κατά τη δεκαετία του 1980, είχαν ήδη φέρει στο φως έναν πλακόστρωτο decumanus στρωμένο με “basoli” (ηφαιστειακούς λίθους) και μια πολυτελή κατοικία (domus) διακοσμημένη με τοιχογραφίες που αποδίδονται στον Πρώτο Πομπηιανό Ρυθμό.
Στοιχεία που αποδεικνύουν την παρουσία ατόμων που ανήκαν στις κοινωνικές και πολιτικές ελίτ της εποχής εντός του αστικού πυρήνα.
Η πιο πρόσφατη παρέμβαση κατέστησε εφικτή τη σημαντική πρόοδο στην κατανόηση της αστικής δομής της πόλης.
Διαπιστώθηκε η σαφής παρουσία ενός ορθογώνιου πολεοδομικού σχεδίου (impianto ortogonale), το οποίο χαρακτηρίζεται από οδικούς άξονες διατεταγμένους με γεωμετρική κανονικότητα και από οικοδομικά τετράγωνα (insulae) οριοθετημένα σύμφωνα με τους πολεοδομικούς κανόνες που προσιδιάζουν στα ρωμαϊκά κτίσματα που ιδρύονταν εξαρχής (ex novo).
Η ανασύσταση του ιστορικού τοπίου
Μεταξύ των πιο σημαντικών ευρημάτων είναι η ταυτοποίηση της Αγοράς (Forum), του χώρου που κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους αποτελούσε το νευραλγικό κέντρο της δημόσιας, πολιτικής, εμπορικής και θρησκευτικής ζωής της πόλης.
Τα δεδομένα που συλλέχθηκαν επιτρέπουν την αναγνώριση της εκτεταμένης κεντρικής πλατείας και της περιμέτρου των δημόσιων κτιρίων που υψώνονταν κατά μήκος των πλευρών της, διαμορφώνοντας το μνημειώδες τοπίο του φόρουμ.
Αυτό συμπληρώνεται από την ανακάλυψη ενός θεάτρου μνημειωδών διαστάσεων, ενός αρχιτεκτονικού στοιχείου που μέχρι πρότινος ήταν εντελώς άγνωστο και του οποίου η ύπαρξη μεταβάλλει ουσιαστικά την αντίληψη για την τάξη και τη σημασία αυτού του αστικού κέντρου.
Η παρουσία ενός θεάτρου αποτελεί αδιαμφισβήτητο δείκτη του κοινωνικού και πολιτιστικού δυναμισμού της κοινότητας που το έχτισε, καθώς και της σπουδαιότητας που έφτασε να κατέχει η πόλη εντός του οδικού δικτύου και του εδαφικού πλαισίου της ρωμαϊκής Ιταλίας.
Η επιτυχία της εκστρατείας βασίζεται στην εφαρμογή μιας καινοτόμου και διεπιστημονικής μεθοδολογικής προσέγγισης, στην οποία οι τεχνολογίες μη επεμβατικής έρευνας έπαιξαν καθοριστικό ρόλο.
Χρησιμοποιήθηκαν τεχνικές γεωφυσικής διασκόπησης σε συνδυασμό με έρευνες τηλεπισκόπησης, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν με τη χρήση drones εξοπλισμένων με θερμικούς και πολυφασματικούς αισθητήρες.
Τα όργανα αυτά καθιστούν δυνατό τον εντοπισμό ανωμαλιών στο έδαφος που διαφεύγουν από το ανθρώπινο μάτι.
Οι διακυμάνσεις στην ανάπτυξη της βλάστησης, για παράδειγμα, μπορούν να αποκαλύψουν την παρουσία θαμμένων δομών που επηρεάζουν την υγρασία και τη σύσταση του εδάφους, ενώ οι αλλοιώσεις στις μαγνητικές ιδιότητες του υπεδάφους αποκαλύπτουν την ύπαρξη τοίχων, οδοστρωμάτων ή ανθρωπογενών επιχώσεων.
Ο Καθηγητής Ceraudo εξήγησε ότι ο συνδυασμός αυτών των τεχνικών παρείχε μια πραγματική ακτινογραφική εικόνα της αρχαίας πόλης που παραμένει θαμμένη, επιτρέποντας την ταυτοποίηση των δομών με ακρίβεια, χωρίς την ανάγκη καταστροφικών ανασκαφών.
Η επιστημονική εγκυρότητα των αποτελεσμάτων που επιτεύχθηκαν, πρόσθεσε ο διευθυντής της έρευνας, παρέχει μια στέρεη βάση πάνω στην οποία μπορούν να σχεδιαστούν μελλοντικές δράσεις που στοχεύουν τόσο στην προστασία της κληρονομιάς όσο και στην ανάδειξή της.
Η Έφορος Anna Onesti τόνισε ότι η αποτελεσματική συνεργασία μεταξύ της πανεπιστημιακής έρευνας και των θεσμών που είναι υπεύθυνοι για την προστασία της κληρονομιάς απέδωσε εξαιρετικά χρήσιμα αποτελέσματα για τη σύνταξη ενός νέου σχεδίου διαχείρισης, το οποίο θα επιτρέψει την ορθή διοίκηση και ανάδειξη των περιοχών που ταυτοποιήθηκαν πρόσφατα.
Στο ίδιο πλαίσιο, ο αρχαιολόγος Lorenzo Mancini υπογράμμισε τη σημασία της περιοχής που βρίσκεται στη συμβολή του ποταμού Ufita και του χειμάρρου Fiumarella, η οποία επιβεβαιώθηκε ως μία από τις περιφέρειες με το μεγαλύτερο αρχαιολογικό ενδιαφέρον σε ολόκληρη την Ιρπίνια.
Ο Mancini ανέφερε επίσης τη σύνδεση μεταξύ αυτών των ερευνών και των έργων που προκύπτουν από την κατασκευή του σταθμού Hirpinia στη σιδηροδρομική γραμμή Υψηλής Ταχύτητας, ένα πλαίσιο που πολλαπλασίασε τις ευκαιρίες για μελέτη και γνώση του υπεδάφους στην περιοχή.
Περηφάνεια για την τοπική κοινότητα
Ο Δήμος του Φλούμερι (Flumeri), μέσω δηλώσεων του δημάρχου του, Angelo Lanza, εξέφρασε τη σταθερή του πρόθεση να συνεχίσει τη συνεργασία με το Πανεπιστήμιο του Salento και με την Εφορεία (Soprintendenza), ώστε να μετατραπεί η τοποθεσία Φιοκάλια (Fioccaglia) σε κέντρο αναφοράς εντός των ιστορικών και πολιτιστικών προσφορών της ενδοχώρας της Καμπανίας.
Ο Lanza περιέγραψε την ανακάλυψη ως πηγή μεγάλης υπερηφάνειας για την τοπική κοινότητα και ως μια ευκαιρία για οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη, ειδικά αν αναλογιστεί κανείς τις νέες υποδομές που μεταμορφώνουν την Κοιλάδα του Ουφίτα (Ufita Valley).
Ο δήμαρχος εγγυήθηκε την ετοιμότητα του δήμου να υποστηρίξει όλες τις απαραίτητες πρωτοβουλίες, ώστε η Φιοκάλια (Fioccaglia), δεδομένου του ιστορικού της καθεστώτος ως στρατηγικού κόμβου κατά μήκος της Αππίας Οδού, να καταλάβει τη θέση που της αξίζει στο πολιτιστικό τοπίο της περιφέρειας.
Κατά τους επόμενους μήνες, η ερευνητική ομάδα σχεδιάζει να συνεχίσει με μη επεμβατικές έρευνες, προκειμένου να επιβεβαιώσει και να επεκτείνει τα στοιχεία που έχουν ήδη συγκεντρωθεί.
Ο απώτερος στόχος είναι η εδραίωση των στρατηγικών προστασίας της κληρονομιάς και η έναρξη μιας δομημένης διαδικασίας που θα οδηγήσει στην ολοκληρωμένη ανάδειξη της τοποθεσίας, ανοίγοντας νέες προοπτικές για τη γνώση και τη δημόσια απόλαυση μιας ρωμαϊκής πόλης η οποία, θαμμένη για αιώνες, αρχίζει τώρα να αποκαλύπτει την πραγματική μνημειώδη φυσιογνωμία της.
