Τριάντα ένα άγνωστα ναυάγια, συμπεριλαμβανομένου ενός σπάνιου ιστιοφόρου, ανακαλύφθηκαν στη λίμνη της Κωνσταντίας. Το φιλόδοξο πρόγραμμα “Ναυάγια και Βαθιά Θάλασσα”, που ξεκίνησε το 2022 από το Γραφείο Διατήρησης Μνημείων (LAD) του Μπάντεν-Βυρτεμβέργης, σηματοδοτεί την πρώτη συστηματική εξερεύνηση της υποβρύχιας πολιτιστικής κληρονομιάς της λίμνης.
Στη διάρκεια των δύο τελευταίων ετών, οι επιστήμονες, με πρωτοποριακές γεωφυσικές έρευνες, ομάδες δυτών και τηλεκατευθυνόμενα οχήματα (ROVs), έχουν φέρει στο φως μια αξιοσημείωτη συλλογή από ευρήματα – από τροχήλατα πλοία του 19ου αιώνα, μέχρι την ανακάλυψη ενός σπάνιου, εντελώς άθικτου ιστορικού φορτίου ιστιοφόρου.
Χαρτογραφώντας τα βάθη της λίμνης
Η λίμνη της Κωνσταντίας, ή αλλιώς Μπόντενζεε (και σπανιότερα λίμνη Κωνστάντζας), βρίσκεται στις βόρειες παρυφές των Άλπεων μεταξύ Γερμανίας, Ελβετίας και Αυστρίας σε υψόμετρο 395. 23 μέτρα. Το μέγιστο βάθος της είναι τα 251 μέτρα.
Μεγάλο μέρος του υποβρύχιου πλούτου της, είχε παραμείνει ανεξερεύνητο – έως σήμερα. Έως τα τέλη του 2024, η ερευνητική ομάδα, έχει ταυτοποιήσει πάνω από 250 “ιδιομορφίες”, ασυνήθιστα σχήματα ή χαρακτηριστικά του πυθμένα της λίμνης, με τη χρήση βαθυμετρικών δεδομένων υψηλής ανάλυσης, από το ινστιτούτο για τη λιμναία έρευνα (ISF) και τη βοήθεια προηγμένης απεικόνισης με ηχοεντοπισμό πλευρικής σάρωσης.
Από τις ανωμαλίες του βυθού, εξετάστηκαν συστηματικά οι 186. Η πλειονότητά τους, αποδείχθηκε πως ήταν φυσικοί σχηματισμοί ή σύγχρονα ερείπια.
Ωστόσο, οι 31 από αυτές, επαληθεύτηκαν ως αυθεντικά ναυάγια – πλωτά που άλλοτε, μετέφεραν επιβάτες, φορτία και ιστορίες πάνω στη λίμνη.
Τα αστέρια της ανακάλυψης: Τροχήλατα πλοία κι ένα φορτηγό πλοίο – χρονοκάψουλα
Ανάμεσα στις πιο εντυπωσιακές ανακαλύψεις, είναι τα ευρήματα από δύο μεγάλα, μεταλλικά κοίτη, των οποίων η προκαταρκτική ανάλυση, υποδηλώνει πως ενδέχεται να ανήκουν στα τροχήλατα πλοία “SD Baden” (αρχικά ονομαζόταν Kaiser Wilhelm, το οποίο καθελκύστηκε το 1871) και το “SD Friedrichshafen II” (το οποίο ταξίδευε από το 1909).
Τα εντυπωσιακά πλωτά κάποτε, μετέφεραν μέχρι και 600 επιβάτες το καθένα, ωστόσο και τα δύο είχαν τραγική κατάληξη. Το Friedrichshafen II καταστράφηκε στη διάρκεια μιας εναέριας επιδρομής του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και βυθίστηκε το 1946, ενώ το SD Baden αποσύρθηκε το 1930 και τελικά, βυθίστηκε.
Το διαμάντι του στέμματος της ανακάλυψης ωστόσο, είναι το σχεδόν άθικτο ιστορικό φορτίο ιστιοφόρου — ακέραιο με το κατάρτι και το ακροκέραιο, στην αρχική θέση τους.
Τέτοια διατήρηση είναι σπάνια στην αρχαιολογία λιμνών και ποταμών. Η απουσία φθοράς από αποικίες των επιβλαβών μυδιών quagga, σημαίνει ότι οι πολύπλοκες λεπτομέρειες — συμπεριλαμβανομένων των εξαρτημάτων της πλώρης, των στερεωτικών περόνων και ενός οδοντωτού τροχού με κλειδώματα —έχουν παραμείνει ορατές.
“Το εύρημα προσφέρει μοναδικά στοιχεία για την τεχνολογία της ναυτιλίας και της ναυπηγικής των ιστορικών πλοίων στη λίμνη της Κωνσταντίας”, εξηγεί η Alexandra Ulisch, επιστημονική σύμβουλος του προγράμματος.
“Αποτελεί ένα σημαντικό σημείο αναφοράς για την έρευνα” προσθέτει.
Ένα χαμένο φορτίο και ξεχασμένα ταξίδια
Σε μια άλλη τοποθεσία, η ομάδα ανακάλυψε ένα πεδίο με διασκορπισμένα κομμάτια από τουλάχιστον 17 ξύλινα βαρέλια, ορισμένα από τα οποία είχαν άθικτα τα καπάκια τους και ενδεχομένως, είχαν σημάδια από τις φίρμες τους.
Χωρίς να υπάρχει συνδεόμενο με αυτά ναυάγιο, η προέλευση του φορτίου, παραμένει ένα μυστήριο. Σχέδια για περαιτέρω μελέτη, είναι υπό εξέλιξη.
Για τους ερευνητές του LAD, τα ναυάγια δεν είναι μόνο χαμένα μέσα μεταφοράς, αλλά “χρονοκάψουλες που διασώζουν την τεχνική αρτιότητα και τις ιστορίες από μέρες που έχουν χαθεί”, εξηγεί η Ulisch.
Από τον Τιτανικό, μέχρι τοπικούς θρύλους, όπως τα ναυάγια Säntis ή το Lady Jay, η συγκίνηση που προκαλούν τα ευρήματα, υπερβαίνει πολιτισμούς και παραμένει η ίδια στο πέρασμα των αιώνων.
Μια μεθοδολογία που θέτει νέα πρότυπα
Το πρόγραμμα με τίτλο “Ναυάγια και Βαθιά Θάλασσα”, αποτελεί ένα ορόσημο στην μεθοδολογία της ενάλιας αρχαιολογίας στην ενδοχώρα.
Η διεργασία της περιλαμβάνει βαθυμετρική χαρτογράφηση για την ανίχνευση ανωμαλιών.
Οι έρευνες έγιναν με ηχοεντοπισμό πλευρικής σάρωσης για τη δημιουργία σχεδόν φωτογραφικών εικόνων του βυθού της λίμνης και επιθεωρήσεις με ROV ή δύτες για επιβεβαίωση και τεκμηρίωση.
Η συγκεκριμένη προσέγγιση, δίνει στους αρχαιολόγους τη δυνατότητα να διακρίνουν με ακρίβεια τα φυσικά χαρακτηριστικά, διασφαλίζοντας την καταγραφή μόνο των αυθεντικών χώρων πολιτιστικής κληρονομιάς.
Η επικεφαλής του προγράμματος, Δρ. Julia Goldhammer, τόνισε πως, η πρωτοβουλία ξεπερνά τη σημασία των εντυπωσιακών ευρημάτων:
“Τα στοιχεία που έχουμε αποκτήσει, διαμορφώνουν το υπόβαθρο ενός αρχαιολογικού μητρώου για τα ναυάγια στη λίμνη της Κωνσταντίας, προσφέροντας καθοριστικής σημασίας στοιχεία για τις συνθήκες και τους κινδύνους τους”.
Προς το παρόν, δεν έχουν σχεδιαστεί έργα διάσωσης, καθώς το κόστος της ανάκτησης και της συντήρησης, είναι αρκετά υψηλό. Αντίθετα, η προσοχή έχει στραφεί στην ακριβή καταγραφή και την μακροπρόθεσμη συντήρηση, μέσα από την έρευνα.
Η σημασία της ανακάλυψης
Πέρα από το ιστορικό ενδιαφέρον, τα ευρήματα αφηγούνται μια μεγαλύτερη ιστορία σχετικά με το εμπόριο και την καθημερινή ζωή στο πέρασμα των αιώνων, στη λίμνη της Κωνσταντίας.
Η επιστημονική ανάλυση των διατηρημένων υλικών, μπορεί να αποκαλύψει την προέλευση, τις μεθόδους επεξεργασίας και την ποιότητα των μεταφερόμενων υλικών -από τα κατασκευαστικά υλικά έως τις πρώτες ύλες.
Με την εξέλιξη του έργου, οι ερευνητές περιμένουν περισσότερες αποκαλύψεις, πριν την ολοκλήρωσή του, το 2027. Έως τότε, ο ήρεμος στόλος που βρίσκεται κάτω από τη λίμνη της Κωνσταντίας, θα συνεχίζει να κρατά καλά κρυμμένα τα μυστικά του – μέχρι τουλάχιστον, την επόμενη σάρωση με σύστημα ηχοεντοπισμού.
